Erfenis aanvaarden of verwerpen: de drie keuzes uitgelegd

Wanneer een naaste overlijdt, staat u als erfgenaam voor een keuze die verregaande financiële en juridische gevolgen kan hebben. Het Belgisch erfrecht biedt drie opties: zuiver aanvaarden, aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving, of verwerpen. Als advocatenkantoor gespecialiseerd in erfrecht helpt LawBase u om de juiste beslissing te nemen.

Optie 1: Zuivere aanvaarding

Bij zuivere aanvaarding wordt u onbeperkt erfgenaam. Dit betekent dat u alle rechten verkrijgt op de goederen van de overledene, maar ook alle verplichtingen overneemt — inclusief de schulden. U bent aansprakelijk voor de schulden van de overledene, zelfs als deze het actief van de nalatenschap overschrijden. In dat geval moet u de schulden betalen met uw eigen vermogen.

Zuivere aanvaarding kan uitdrukkelijk gebeuren (door een verklaring bij de griffie of notaris) of stilzwijgend. Stilzwijgende aanvaarding vindt plaats wanneer u handelingen stelt die ondubbelzinnig de wil tot aanvaarding uitdrukken, zoals het verkopen van goederen uit de nalatenschap, het innen van vorderingen, of het zich laten inschrijven als eigenaar van onroerende goederen.

Let op: beheersdaden zoals het betalen van dringende rekeningen, het onderhouden van het onroerend goed of het organiseren van de begrafenis worden niet beschouwd als stilzwijgende aanvaarding. U kunt deze handelingen stellen zonder dat u geacht wordt de nalatenschap te hebben aanvaard.

Optie 2: Aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving

De aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving is de veiligste optie wanneer u twijfelt over de solvabiliteit van de nalatenschap. U aanvaardt de nalatenschap, maar uw aansprakelijkheid voor de schulden is beperkt tot het actief van de nalatenschap. Uw eigen vermogen wordt dus beschermd.

De procedure vereist een verklaring bij de griffie van de bevoegde rechtbank van eerste aanleg of bij een notaris. Vervolgens moet een boedelbeschrijving (inventaris) worden opgemaakt door een notaris, die alle activa en passiva van de nalatenschap oplijst. Deze inventaris moet binnen de wettelijke termijn worden opgemaakt.

Na de boedelbeschrijving heeft u een beraadtermijn om definitief te beslissen of u de nalatenschap aanvaardt of alsnog verwerpt. Tijdens deze termijn kunt u de samenstelling van de nalatenschap beoordelen en een geïnformeerde beslissing nemen.

Onze advocaten bij LawBase in Brugge, Gent, Antwerpen, Sint-Niklaas, Tongeren en Leuven adviseren deze optie wanneer er onduidelijkheid bestaat over de schulden van de overledene, bij complexe nalatenschappen met meerdere activa en passiva, of wanneer de overledene een onderneming had.

Optie 3: Verwerping van de nalatenschap

Bij verwerping wordt u geacht nooit erfgenaam te zijn geweest. U ontvangt niets uit de nalatenschap, maar bent ook niet aansprakelijk voor de schulden. De verwerping gebeurt door een verklaring bij de griffie van de rechtbank van eerste aanleg of bij een notaris.

Verwerping is de aangewezen keuze wanneer de schulden van de nalatenschap duidelijk het actief overschrijden, of wanneer u om persoonlijke redenen (bv. familieconflicten) geen deel wilt uitmaken van de nalatenschap. Houd er rekening mee dat verwerping in principe onherroepelijk is.

Belangrijk: bij verwerping is plaatsvervulling mogelijk. Dit betekent dat uw kinderen in uw plaats kunnen treden en het erfdeel ontvangen dat u zou hebben gekregen. Zij moeten dan zelf beslissen of zij aanvaarden of verwerpen.

Termijnen om te beslissen

U bent niet verplicht om onmiddellijk een keuze te maken. De wet voorziet een bedenktermijn van 30 jaar (de verjaringstermijn van het erfrecht). In de praktijk kunnen schuldeisers of andere erfgenamen u echter via de rechtbank dwingen om binnen een redelijke termijn een standpunt in te nemen.

Zolang u geen keuze heeft gemaakt, bevindt u zich in de positie van 'nog niet aanvaard hebbende erfgenaam'. U kunt in deze periode beheersdaden stellen (dringende herstellingen, betaling van begrafeniskosten) zonder geacht te worden de nalatenschap te hebben aanvaard, op voorwaarde dat u daarbij uitdrukkelijk voorbehoud maakt.

Schulden van de overledene: hoe controleert u dit?

Voordat u een beslissing neemt, is het essentieel om de financiële situatie van de nalatenschap te onderzoeken. Enkele praktische stappen:

1. Raadpleeg het Centraal Aanspreekpunt van de Nationale Bank (CAP) om de bankrekeningen en financiële tegoeden van de overledene op te vragen.

2. Controleer de kadastrale gegevens voor eventueel onroerend goed en hypothecaire inschrijvingen.

3. Neem contact op met mogelijke schuldeisers: banken, kredietinstellingen, belastingdienst, ziekenfonds.

4. Laat een notaris een boedelbeschrijving opmaken voor een volledig overzicht van activa en passiva.

5. Raadpleeg het centraal register van testamenten (CRT) om na te gaan of er een testament bestaat.

Vergelijking van de drie opties

Bij zuivere aanvaarding erft u alle goederen maar bent u ook aansprakelijk voor alle schulden, inclusief met uw eigen vermogen. Bij aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving erft u de goederen maar uw aansprakelijkheid is beperkt tot het actief van de nalatenschap. Bij verwerping erft u niets en bent u nergens voor aansprakelijk.

De keuze is maatwerk en hangt af van de concrete omstandigheden van de nalatenschap. Een advocaat gespecialiseerd in erfrecht kan u helpen om de juiste afweging te maken.

Conclusie

De keuze tussen aanvaarden, aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving of verwerpen van een nalatenschap is een van de belangrijkste beslissingen die u als erfgenaam moet nemen. Een verkeerde keuze kan leiden tot het erven van schulden die uw eigen vermogen aantasten. Laat u informeren en adviseren door een advocaat vóór u een definitieve stap zet. Bij LawBase staan wij klaar om u deskundig te begeleiden vanuit al onze kantoren in Vlaanderen.