Duolegaat: fiscaal voordelig schenken aan een goed doel

4.9/5 Google

353+ reviews

4.000+ dossiers beoordeeld

Sinds 1 juli 2021 levert het duolegaat in Vlaanderen geen fiscaal voordeel meer op. Lees hoe het werkte, waarom het is uitgehold en welke alternatieven er vandaag zijn.

Inleiding

De gedachte aan nalatenschap en erfbelasting kan complex en soms zelfs ontmoedigend zijn. Veel mensen wensen echter niet alleen hun familie en dierbaren te begunstigen na hun overlijden, maar ook een deel van hun vermogen aan een goed doel te schenken. Hoe kunt u dit op een fiscaal zo voordelig mogelijke manier doen, zowel voor uw erfgenamen als voor het goede doel? Jarenlang lag het antwoord in het duolegaat, een specifieke clausule in een testament die in België erg populair was. Belangrijk: sinds 1 juli 2021 levert het duolegaat in het Vlaamse Gewest geen fiscaal voordeel meer op. Het decreet van 19 maart 2021 bracht het tarief voor legaten aan vzw's en stichtingen van openbaar nut op 0% (artikel 2.7.4.2.1, eerste lid, 10° VCF) en wijzigde tegelijk de berekeningswijze, waardoor het wiskundige voordeel van de constructie is verdwenen. Dit artikel legt uit hoe het duolegaat werkte, waarom het in Vlaanderen is uitgehold en welke alternatieven er vandaag zijn. Bij LawBase, met kantoren in onder andere Brugge, Gent en Antwerpen, merken we dat hier veel vragen over bestaan. Dit artikel biedt een diepgaande blik op het duolegaat, de voordelen en de juridische overwegingen die daarbij komen kijken.

Wat is een duolegaat?

Een duolegaat is een testamentaire bepaling waarbij u twee legaten voorziet: één aan een goed doel (een erkende vzw of stichting) en één aan één of meerdere private personen (bijvoorbeeld familieleden of vrienden). Het bijzondere aan het duolegaat is dat het goede doel de opdracht krijgt om (een deel van) de erfbelasting van de private erfgenamen te betalen. Dit klinkt misschien ongewoon, maar het kan leiden tot een aanzienlijke fiscale besparing voor de private erfgenamen, terwijl het goede doel uiteindelijk ook een netto bedrag ontvangt.

Het principe was eenvoudig: de tarieven voor erfbelasting liggen veel lager voor goede doelen dan voor private personen, zeker voor erfgenamen in een verre graad van verwantschap of niet-verwante personen. Door het goede doel een groter deel van de nalatenschap toe te kennen en het de last van de erfbelasting van de private begunstigden te laten dragen, kon de totale som die naar de fiscus ging aanzienlijk worden gereduceerd. Die rekensom gaat in het Vlaamse Gewest sinds 1 juli 2021 niet meer op. De last die het goede doel draagt, wordt fiscaal bij het legaat van de private begunstigde gevoegd, waardoor het voordeel verdwijnt. Bovendien betaalt het goede doel zelf 0% erfbelasting, zodat er ook langs die kant niets meer te optimaliseren valt.

Juridisch kader in België

Relevante wetgeving

Het duolegaat is geen afzonderlijke juridische constructie in de zin van een specifieke wet, maar eerder een toepassing van de algemene regels van het erfrecht en de erfbelasting, zoals vastgelegd in het Burgerlijk Wetboek en de Vlaamse Codex Fiscaliteit (VCF). De mogelijkheid om legaten te doen, is verankerd in de bepalingen over testamenten. De fiscale voordelen vloeien voort uit de verschillende tarieven van de erfbelasting die van toepassing zijn op legaten aan goede doelen versus legaten aan natuurlijke personen.

• Erfrecht: Artikel 4.132, § 3 BW omschrijft het testament en de artikelen 4.192 en volgende BW regelen de legaten. Deze bepalingen zijn op 1 juli 2022 in de plaats gekomen van de artikelen 895 en volgende oud BW. Een legaat is een wilsbeschikking waarbij de testator een of meerdere goederen aan een of meerdere personen nalaat.
• Erfbelasting (Vlaanderen): De Vlaamse Codex Fiscaliteit (VCF) bepaalt de tarieven en vrijstellingen voor erfbelasting. Sinds 1 juli 2021 bedraagt het tarief van de erfbelasting 0% voor legaten aan verenigingen zonder winstoogmerk en stichtingen van openbaar nut (artikel 2.7.4.2.1, eerste lid, 10° VCF, zoals gewijzigd bij het decreet van 19 maart 2021). Het tarief van 8,5% geldt nog uitsluitend voor legaten aan beroepsverenigingen en private stichtingen (artikel 2.7.4.2.1, tweede lid VCF). Voor private personen kunnen de tarieven oplopen tot 27% (in rechte lijn en tussen partners) of zelfs 55% (tussen alle andere personen).
• Brussel en Wallonië: Hoewel de principes vergelijkbaar zijn, verschillen de tarieven en soms ook de interpretaties van de fiscale administratie. In Brussel en Wallonië gelden eveneens gunstigere tarieven voor goede doelen, zij het met eigen specifieke percentages. Het is cruciaal om hierbij rekening te houden met de fiscale woonplaats van de erflater. Een advocaat gespecialiseerd in erfrecht, zoals die van LawBase in Leuven of Sint-Niklaas, kan u hierover gedetailleerd advies geven.

Het opstellen van een geldig testament is essentieel. Dit kan een eigenhandig testament (olografisch) of een authentiek testament (bij notaris) zijn. Gezien de complexiteit van een duolegaat, is een authentiek testament, opgesteld met de hulp van een notaris en onder begeleiding van een advocaat, sterk aan te raden.

Waarom het duolegaat in Vlaanderen zijn voordeel verloor

Met het decreet van 19 maart 2021, in werking op 1 juli 2021, heeft de Vlaamse decreetgever het duolegaat fiscaal geneutraliseerd. Twee ingrepen zijn daarvoor bepalend. Ten eerste werd het tarief voor legaten aan vzw's en stichtingen van openbaar nut op 0% gebracht (artikel 2.7.4.2.1, eerste lid, 10° VCF). Ten tweede wordt de last die het goede doel draagt — de erfbelasting van de private legataris — voortaan fiscaal bij het legaat van die private legataris gevoegd. De private begunstigde wordt dus belast op het volledige bedrag dat hem ten goede komt, inclusief de door het goede doel betaalde belasting. Het wiskundige voordeel is daarmee verdwenen.

Sterker nog: oude testamenten met een duolegaat kunnen vandaag averechts werken. Weegt de last zwaarder dan het legaat, dan zal het goede doel het legaat verwerpen, waardoor de hele constructie vervalt en uw vrienden of verre familieleden plots de volle erfbelasting dragen. Wie vóór 2021 een testament met een duolegaat opstelde, laat dat dus best nakijken.

Als alternatief voerde dezelfde decreetgever de vriendenerfenis in (artikel 2.7.5.0.6 VCF). Let wel: sinds het decreet van 19 december 2025 vereist artikel 2.7.5.0.6, derde lid VCF dat het testament vóór 1 januari 2026 gedagtekend is, zodat die regeling niet meer openstaat voor nieuwe testamenten. Sinds 1 januari 2026 voorziet artikel 2.7.4.2.5 VCF wel in een verlaagd tarief van 3% op het gedeelte tot en met 50.000 euro en 9% op het gedeelte tot 100.000 euro, toegepast op een nettoverkrijging van maximaal 100.000 euro per nalatenschap, voor erflaters die geen partner en geen bloedverwanten in de rechte nederdalende lijn nalaten en die de begunstigden ondubbelzinnig aanwijzen in een niet-herroepen testament. Cumulatie met de vriendenerfenis is uitgesloten.

Recente rechtspraak

De interpretatie en toepassing van het duolegaat zijn de laatste jaren onderwerp geweest van discussie en rechtspraak, met name over de fiscale aanvaardbaarheid. De fiscus heeft in het verleden pogingen ondernomen om het voordeel van het duolegaat te betwisten, door te stellen dat het deel dat het goede doel ontvangt en vervolgens gebruikt om de erfbelasting van de private begunstigden te betalen, eigenlijk een indirecte schenking aan die begunstigden betreft en dus tegen hogere tarieven belast zou moeten worden. Echter, de rechtspraak heeft in grote lijnen de geldigheid van het duolegaat bevestigd, zolang de constructie correct is opgesteld en het goede doel een reëel voordeel overhoudt. Het is van cruciaal belang dat het goede doel een 'netto' voordeel heeft, dus meer ontvangt dan enkel de te betalen erfbelasting van de private begunstigden. Dit is een punt van aandacht waarbij juridisch advies van een advocaat van LawBase in Tongeren of Antwerpen (Mortsel) van onschatbare waarde kan zijn om een rechtszaak met de fiscus te vermijden.

De fiscale administratie heeft haar standpunt in de loop der jaren aangepast en aanvaardt het duolegaat nu over het algemeen, mits aan de voorwaarden is voldaan. Een recent voorbeeld is de Vlaamse Belastingdienst (Vlabel) die in haar standpunten de principes van het duolegaat heeft verduidelijkt, wat een zekere rechtszekerheid biedt. Toch blijft het maatwerk en is een gedegen analyse van de specifieke situatie door een advocaat essentieel.

Praktische gevolgen

De praktische gevolgen van een duolegaat zijn aanzienlijk. Laten we een voorbeeld nemen:

Stel, u wilt uw nichtje, met wie u een goede band heeft maar die niet in rechte lijn van u afstamt, een aanzienlijk bedrag nalaten. Daarnaast wilt u ook een erkend goed doel steunen. Uw nichtje betaalt op haar legaat het tarief tussen alle andere personen, dat oploopt tot 55% in Vlaanderen. Tot 30 juni 2021 kon een duolegaat die last verlichten. De redenering luidde toen als volgt: als u het goede doel een groter deel van de nalatenschap toekende, met de last om de erfbelasting van uw nichtje te betalen, dan:

• Uw nichtje: Ontving netto meer dan met een 'gewoon' legaat, omdat zij geen of veel minder erfbelasting hoefde te betalen.
• Het goede doel: Ontving eveneens een netto bedrag, na het betalen van de erfbelasting van uw nichtje en zijn eigen, veel lagere, erfbelasting.
• De fiscus: Ontving in totaliteit minder erfbelasting dan wanneer u beide partijen afzonderlijk zou begunstigen.

Deze redenering gaat in het Vlaamse Gewest niet meer op. Sinds 1 juli 2021 wordt de door het goede doel gedragen erfbelasting fiscaal bij het legaat van uw nichtje gevoegd, zodat zij op het volledige voordeel wordt belast. Het duolegaat levert haar dus geen besparing meer op. Wie vandaag zowel een goed doel als een verre verwant wil begunstigen, doet dat het best met twee afzonderlijke legaten: het goede doel betaalt 0% en uw nichtje betaalt haar eigen erfbelasting, zonder de kunstmatige omweg en zonder het risico dat het goede doel het legaat verwerpt.

Het is cruciaal dat de formulering in het testament waterdicht is. Het goede doel moet duidelijk de verplichting krijgen om de erfbelasting van de private begunstigden te dragen. Het is eveneens belangrijk om te bepalen wat er gebeurt als het goede doel het legaat weigert, hoewel dit in de praktijk zelden voorkomt bij een correct opgesteld duolegaat.

De complexiteit van het berekenen van de optimale verdeling en de exacte bedragen kan overweldigend zijn. Hierbij is de expertise van een advocatenkantoor zoals LawBase onmisbaar. Wij kunnen u helpen de impact van de verschillende erfbelastingtarieven te begrijpen en de meest voordelige constructie voor uw specifieke situatie uit te werken. Of u nu in Gent, Antwerpen of Sint-Niklaas woont, onze advocaten staan voor u klaar.

Wat kunt u doen?

Wilt u een goed doel begunstigen, of heeft u een bestaand testament met een duolegaat? Dan zijn er enkele belangrijke stappen:

1. Inventarisatie van uw vermogen en wensen: Breng duidelijk in kaart wat uw vermogen is en wie u wilt begunstigen, zowel privépersonen als goede doelen. Bedenk ook welke goede doelen u wilt steunen.
2. Informatie inwinnen: Verzamel informatie over de specifieke tarieven van erfbelasting in uw regio (Vlaanderen, Brussel of Wallonië) en de voorwaarden waaraan goede doelen moeten voldoen om van de gunstige tarieven te genieten.
3. Raadpleeg een advocaat en notaris: Dit is de meest cruciale stap. Een advocaat gespecialiseerd in erfrecht kan u adviseren over de juridische haalbaarheid en de fiscale optimalisatie van uw duolegaat. Samen met een notaris kan hij of zij zorgen voor een correcte en waterdichte redactie van uw testament. Dit voorkomt latere discussies met de fiscus of onenigheid tussen de begunstigden. Wij kunnen u bij LawBase een consultatie aanbieden om de eerste mogelijkheden te bespreken.
4. Berekening van de optimale verdeling: Uw advocaat en notaris zullen u helpen bij het berekenen van de optimale verdeling tussen het goede doel en uw private begunstigden, zodat iedereen maximaal profiteert en de erfbelasting tot een minimum wordt beperkt.
5. Regelmatige herziening: De wetgeving en fiscale regels kunnen veranderen. Het is daarom verstandig om uw testament en de duolegaatconstructie periodiek, bijvoorbeeld elke vijf jaar of bij belangrijke levensgebeurtenissen, te laten herzien door een juridisch expert.

Hulp nodig? LawBase staat klaar

Het opstellen van een duolegaat is een complexe materie die gespecialiseerd juridisch advies vereist. Fouten in de formulering kunnen leiden tot ongewenste fiscale gevolgen of zelfs de nietigheid van de constructie. Bij LawBase hebben we een team van ervaren advocaten die gespecialiseerd zijn in erfrecht en vermogensplanning.

Of u nu in Brugge woont en een advocaat zoekt voor uw nalatenschap, of in Gent behoefte heeft aan juridisch advies over successieplanning, onze deuren staan voor u open. Ook in Antwerpen (Mortsel), Sint-Niklaas, Tongeren en Leuven kunt u terecht bij onze kantoren voor deskundige begeleiding bij het opstellen van een duolegaat of andere vragen over uw testament. Wij helpen u graag om uw wensen op een fiscaal optimale en juridisch correcte wijze te realiseren, zodat u met een gerust hart uw nalatenschap kunt regelen. Neem contact op met LawBase voor een eerste kennismaking of een consultatie om uw mogelijkheden te bespreken. Wij zorgen ervoor dat uw rechten en plichten duidelijk zijn en begeleiden u door elke juridische procedure.

Dit artikel is gebaseerd op de volgende Belgische wetgeving:

• •
  Erfwet 2018
• •
  Burgerlijk Wetboek(Art. 731-892)
• •
  Burgerlijk Wetboek(Art. 893-1100)

Gerelateerde Artikelen