Erfovereenkomsten: Wat is er sinds 2018 mogelijk?

Ontdek de mogelijkheden van erfovereenkomsten in België na de hervorming van 2018. Plan uw nalatenschap optimaal met juridisch advies.

Inleiding

De laatste jaren heeft het Belgische erfrecht een grondige modernisering ondergaan, met als hoogtepunt de hervorming van 2018. Deze wijzigingen hebben de manier waarop we onze nalatenschap kunnen plannen, ingrijpend veranderd. Eén van de meest opvallende innovaties is de mogelijkheid om via een erfovereenkomst op voorhand afspraken te maken over de verdeling van de nalatenschap. Voorheen was dit veel beperkter, wat vaak leidde tot complexe situaties en soms zelfs tot familiedisputen na een overlijden. Bij LawBase, met kantoren in onder meer Brugge en Gent, merken we dat veel cliënten zich afvragen wat deze nieuwe mogelijkheden precies inhouden en hoe ze deze optimaal kunnen benutten. Dit artikel werpt een licht op de essentie van erfovereenkomsten en de praktische implicaties ervan.

Wat is een erfovereenkomst?

Een erfovereenkomst is, zoals de naam al doet vermoeden, een overeenkomst tussen (toekomstige) erfgenamen en/of de erflater, waarin afspraken worden gemaakt over de toekomstige nalatenschap. Vóór 2018 waren dit soort afspraken, zeker als ze betrekking hadden op de gehele nalatenschap, in principe verboden. De wetgever wilde hiermee voorkomen dat mensen zich al te vroeg zouden verbinden aan afspraken die later misschien niet meer in hun belang zouden zijn, of die onbillijk zouden uitdraaien. De hervorming heeft echter ingezien dat een goed doordachte erfovereenkomst net veel conflicten kan voorkomen en rechtszekerheid kan bieden. Erfovereenkomsten bieden de gelegenheid om, in een familiale context, op een serene manier rond de tafel te zitten en duidelijke afspraken te maken over de verdeling van goederen, het respecteren van wensen en het vermijden van latere rechtszaken.

Er bestaan twee hoofdcategorieën van erfovereenkomsten:

• De punctuele erfovereenkomst: Deze overeenkomst heeft betrekking op specifieke goederen of schenkingen. Denk bijvoorbeeld aan de situatie waarin ouders een kind een schenking doen en in de overeenkomst vastleggen hoe deze schenking later in de nalatenschap moet worden verrekend, of dat deze schenking al dan niet als een voorschot op erfdeel geldt. Het gaat dus over concrete afspraken over één of enkele elementen van de nalatenschap.
• De globale erfovereenkomst: Dit is de meest verregaande vorm. Hierbij komen alle betrokken partijen (erflater en alle potentiële erfgenamen, of minstens de reservataire erfgenamen) overeen om de gehele nalatenschap te regelen. Dit omvat de waardering van schenkingen en legaten, de verdeling van de reserve, en de afspraken over de inbreng of inkorting van eerdere giften. Het doel is om een complete en evenwichtige regeling te creëren die door alle partijen wordt gedragen, en die na het overlijden van de erflater niet meer ter discussie kan worden gesteld. Deze overeenkomst moet altijd in notariële vorm worden opgesteld.

Juridisch kader in België

Relevante wetgeving

De belangrijkste wijzigingen betreffende erfovereenkomsten zijn ingevoerd door de wet van 31 juli 2017 tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek wat het erfrecht betreft, in werking getreden op 1 september 2018. Deze wet heeft artikel 1130 van het Burgerlijk Wetboek, dat het verbod op erfovereenkomsten inhield, sterk versoepeld en nieuwe artikelen (zoals artikel 1100/1 e.v. BW) toegevoegd die de mogelijkheden en voorwaarden van erfovereenkomsten regelen.

De wet introduceerde expliciet de mogelijkheid van de 'globale erfovereenkomst' en de 'punctuele erfovereenkomst'. Cruciaal is dat deze wetgeving de reserve van erfgenamen, de zogenaamde 'reservataire portie', heeft gemoderniseerd. De reserve van de afstammelingen is nu vastgesteld op de helft van de nalatenschap, ongeacht het aantal kinderen. De wet maakt het mogelijk om via een erfovereenkomst af te wijken van de strikte wettelijke regels voor inbreng en inkorting, mits dit gebeurt met instemming van alle betrokken reservataire erfgenamen. Dit geeft aanzienlijk meer flexibiliteit en autonomie aan de erflater en zijn familie om de nalatenschap naar eigen wensen in te richten.

Het is van essentieel belang dat een globale erfovereenkomst altijd in een notariële akte wordt vastgelegd. Dit zorgt voor de nodige rechtszekerheid en waarborgt dat alle partijen goed geïnformeerd zijn over de rechten en plichten die voortvloeien uit de overeenkomst. Een advocaat gespecialiseerd in erfrecht kan u voorafgaand aan het notarieel opstellen van de akte adviseren over de inhoud, de juridische gevolgen en de mogelijke valkuilen.

Recente rechtspraak

Sinds de invoering van de nieuwe wetgeving is de rechtspraak rond erfovereenkomsten nog volop in ontwikkeling. Er zijn reeds enkele interessante uitspraken geweest die de interpretatie van de wet verduidelijken. Zo heeft de rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen bijvoorbeeld geoordeeld over de geldigheid van een punctuele erfovereenkomst waarbij afspraken werden gemaakt over de waardering van een onroerend goed dat als schenking was ontvangen. De rechter bevestigde hierbij het belang van de wilsovereenstemming en de naleving van de vormvereisten.

In een andere zaak, behandeld door de rechtbank van eerste aanleg te Leuven, werd de draagwijdte van een globale erfovereenkomst geëvalueerd in het licht van een latere schenking die niet in de overeenkomst was opgenomen. De uitspraak benadrukte het belang van een complete en doordachte formulering van de overeenkomst om latere betwistingen te voorkomen. Dergelijke uitspraken tonen aan hoe complex de materie kan zijn en hoe belangrijk het is om nauwgezet te werk te gaan. Een advocatenkantoor zoals LawBase, met expertise in erfrecht, volgt deze ontwikkelingen op de voet en kan u voorzien van het meest actuele juridisch advies.

Praktische gevolgen

De mogelijkheid van erfovereenkomsten heeft aanzienlijke praktische gevolgen voor de planning van de nalatenschap. Ze bieden een krachtig instrument om:

• Conflicten te voorkomen: Door op voorhand duidelijke afspraken te maken, kunnen veelvoorkomende bronnen van familieruzies, zoals de waardering van schenkingen of de verdeling van specifieke goederen, worden weggenomen. Dit draagt bij aan de familiale vrede na een overlijden.
• Maatwerk te leveren: De wet biedt nu de flexibiliteit om de nalatenschap aan te passen aan de specifieke familiale situatie en behoeften. Denk bijvoorbeeld aan een kind dat de familiale onderneming verderzet en hierbij een voorkeursbehandeling krijgt, of een kind met een handicap dat extra ondersteuning nodig heeft.
• Rechtszekerheid te creëren: Een notariële erfovereenkomst is bindend voor alle partijen en biedt een grote mate van rechtszekerheid. Dit voorkomt dat afspraken later in twijfel worden getrokken of dat een rechtszaak nodig is om de verdeling af te dwingen.
• Fiscale optimalisatie: Hoewel een erfovereenkomst op zich geen fiscaal instrument is, kan een doordachte overeenkomst wel bijdragen aan een efficiënte fiscale planning van de nalatenschap, in combinatie met schenkingen en testamenten.

Het is echter cruciaal om te beseffen dat erfovereenkomsten geen wondermiddel zijn. Ze vereisen open communicatie en een consensus tussen alle betrokken partijen. Het is een proces dat zorgvuldig moet worden begeleid. Een advocaat gespecialiseerd in erfrecht kan bemiddelen en ervoor zorgen dat de belangen van alle partijen worden behartigd, en dat de overeenkomst juridisch waterdicht is.

Wat kunt u doen?

Als u overweegt om een erfovereenkomst af te sluiten, zijn er enkele belangrijke stappen die u kunt ondernemen:

1. Informeer uzelf: Begrijp de basisprincipes van erfovereenkomsten en de implicaties ervan. Dit artikel is een goed startpunt, maar verdere verdieping is aan te raden.
2. Bespreek uw wensen: Communiceer openlijk met uw familieleden over uw wensen en verwachtingen betreffende de nalatenschap. Een open dialoog is de basis voor een succesvolle overeenkomst.
3. Raadpleeg een specialist: Neem contact op met een advocaat die gespecialiseerd is in erfrecht. Deze kan u adviseren over de meest geschikte vorm van erfovereenkomst voor uw situatie, de juridische haalbaarheid van uw wensen en de te volgen procedure. Een advocaat kan ook de juridische complexiteit van de wetgeving voor u vertalen en u door het proces loodsen.
4. Werk samen met een notaris: Een globale erfovereenkomst moet altijd bij notariële akte worden verleden. De notaris zal de overeenkomst opstellen en ervoor zorgen dat alle wettelijke vereisten zijn voldaan. Uw advocaat kan u hierbij begeleiden en uw belangen behartigen tijdens het opstellen van de akte.
5. Regelmatige evaluatie: Familiale situaties en vermogens kunnen veranderen. Het is raadzaam om de erfovereenkomst periodiek, bijvoorbeeld elke vijf jaar, te herzien en indien nodig aan te passen.

Hulp nodig? LawBase staat klaar

De complexiteit van het erfrecht, en in het bijzonder de nieuwe mogelijkheden van erfovereenkomsten, maakt professioneel juridisch advies onontbeerlijk. Bij LawBase hebben we een team van ervaren advocaten die gespecialiseerd zijn in erfrecht en nalatenschapsplanning. Of u nu vragen heeft over de geldigheid van een schenking, de verdeling van een nalatenschap, de mogelijkheden van een erfovereenkomst, of u zich voorbereidt op een mogelijke rechtszaak, wij staan voor u klaar.

Onze experts kunnen u begeleiden bij het opstellen van een erfovereenkomst die perfect aansluit bij uw wensen en de familiale situatie, en die juridisch waterdicht is. We adviseren u over al uw rechten en plichten en helpen u om valkuilen te vermijden. U kunt contact opnemen met onze kantoren in Antwerpen (Mortsel), Sint-Niklaas, Tongeren of Leuven voor een eerste gesprek. We bieden u graag een gratis consultatie aan om uw specifieke situatie te bespreken en u een eerste inschatting te geven van de mogelijkheden. Kies voor zekerheid en gemoedsrust met LawBase, uw partner in erfrechtelijke zaken.

Dit artikel is gebaseerd op de volgende Belgische wetgeving:

• •
  Erfwet 2018
• •
  Burgerlijk Wetboek(Art. 731-892)
• •
  Burgerlijk Wetboek(Art. 893-1100)

Gerelateerde Artikelen

Erfrecht

Schenking met voorbehoud van vruchtgebruik: Fiscale voordelen

8 mrt 20268 min

Erfrecht

Erfbelasting: Verschillen tussen Vlaanderen, Brussel & Wallonië

27 feb 20267 min

Erfrecht

Wat erft een feitelijk samenwonende in België?

20 feb 202612 min