Witwassen: definitie en straffen

Witwassen is een complex misdrijf dat de fundamenten van onze economie en de integriteit van het financiële systeem rechtstreeks bedreigt. In België wordt de strijd tegen witwaspraktijken steeds intensiever gevoerd, waarbij de wetgever continu streeft naar een strenger handhavingsbeleid. Of het nu gaat om het verdoezelen van de herkomst van drugsgeld, fiscale fraude of corruptie, de juridische gevolgen zijn ingrijpend. Dit artikel biedt een diepgaande analyse van de definitie, de wettelijke basis en de zware sancties die gepaard gaan met witwasmisdrijven in het Belgische strafrecht.

Wettelijk Kader

De hoeksteen van de Belgische witwaswetgeving bevindt zich in het Strafwetboek Art. 505. Dit artikel definieert witwassen als een autonoom misdrijf, wat betekent dat men vervolgd kan worden voor witwassen, zelfs als men niet rechtstreeks betrokken was bij het oorspronkelijke misdrijf (het zogenaamde basismisdrijf) waaruit het geld voortvloeide.

Volgens Art. 505 van het Strafwetboek zijn er vier categorieën van handelingen die als witwassen worden beschouwd:

• Het kopen, ontvangen of bezitten: Het loutere bezit van zaken (geld, goederen, effecten) waarvan men de illegale herkomst kent of zou moeten kennen.
• Het omzetten of overdragen: Handelingen die bedoeld zijn om de illegale herkomst van de vermogensvoordelen te verbergen of te vermommen.
• Het verhelen of verhullen: Het verbergen van de aard, oorsprong, vindplaats, vervreemding of verplaatsing van de vermogensvoordelen.
• Het helpen bij het witwassen: Het faciliteren van bovenstaande handelingen, zelfs zonder direct eigen gewin.

Een cruciaal aspect van de Belgische wetgeving is dat het begrip 'vermogensvoordelen' zeer ruim wordt geïnterpreteerd. Het omvat niet alleen baar geld, maar ook onroerende goederen, cryptomunten, aandelen en zelfs de besparing die men realiseert door belastingen te ontduiken.

Procedure en Stappen

Een onderzoek naar witwassen start vaak bij een melding van een ongebruikelijke transactie door een meldingsplichtige entiteit (zoals banken, notarissen of accountants) aan de Cel voor Financiële Informatieverwerking (CFI). De procedure verloopt doorgaans volgens onderstaand traject:

1. Detectie en Melding: Financiële instellingen scannen hun transacties op verdachte patronen. Wanneer een transactie niet strookt met het profiel van de klant, wordt dit gemeld aan de CFI.

2. Analyse door de CFI: De CFI is een onafhankelijke administratieve overheid die de binnengekomen meldingen analyseert. Indien er ernstige aanwijzingen zijn van witwassen, wordt het dossier overgemaakt aan de Procureur des Konings.

3. Opsporingsonderzoek of Gerechtelijk Onderzoek: Het Openbaar Ministerie start een onderzoek. Hierbij kunnen dwangmiddelen worden ingezet, zoals huiszoekingen, het opheffen van het bankgeheim en het leggen van beslag op rekeningen en goederen.

4. De Raadkamer: Na afloop van het onderzoek beslist de Raadkamer of er voldoende bezwaren zijn om de verdachte naar de Correctionele Rechtbank te verwijzen.

5. Vonnis: De rechter beoordeelt de grond van de zaak en spreekt een straf uit op basis van de ernst van de feiten en de intentie van de dader.

Bij LawBase begeleiden onze advocaten cliënten doorheen elke fase van dit proces. Of u nu wordt opgeroepen voor een verhoor of geconfronteerd wordt met een inbeslagname, deskundige bijstand is essentieel. LawBase heeft 6 kantoren in Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. U kunt kiezen voor een gratis videocall of een fysieke consultatie van 30 minuten voor slechts €50.

Praktische Tips

Indien u geconfronteerd wordt met een onderzoek naar witwassen, is het van belang om methodisch te werk te gaan. Hier zijn enkele praktische adviezen:

• Bewaar bewijsstukken: Documenteer de herkomst van uw gelden. Facturen, schenkingsakten, erfenisdocumenten en verkoopovereenkomsten zijn cruciaal om aan te tonen dat middelen een legale oorsprong hebben.
• Wees transparant naar uw bank: Banken hebben een strikte onderzoeksplicht (Know Your Customer). Geef tijdig antwoord op hun vragen om blokkades van rekeningen te voorkomen.
• Beroep u op uw zwijgrecht: Tijdens een eerste politieverhoor (Salduz-verhoor) heeft u het recht om uzelf niet te incrimineren. Overleg eerst met een gespecialiseerde advocaat voordat u verklaringen aflegt die later tegen u gebruikt kunnen worden.
• Controleer de herkomst van fondsen bij zakelijke transacties: Voer altijd een 'due diligence' uit bij grote transacties met onbekende partners.

Kosten en Vergoedingen

De financiële impact van een veroordeling voor witwassen is vaak vele malen groter dan de opgelegde boete alleen. De Belgische wetgeving voorziet in de volgende sancties:

Gevangenisstraffen en Geldboetes: De straffen variëren van 15 dagen tot 5 jaar gevangenisstraf en geldboetes die kunnen oplopen tot 100.000 euro (te vermenigvuldigen met de opdeciemen, wat de boete in de praktijk veel hoger maakt).

Verbeurdverklaring: Dit is de meest gevreesde sanctie. De rechter is verplicht om de vermogensvoordelen die uit het misdrijf zijn verkregen, verbeurd te verklaren. Indien de goederen niet meer in natura aanwezig zijn (bijvoorbeeld omdat het geld is uitgegeven), kan de rechter een verbeurdverklaring bij waardevervanging uitspreken. Dit betekent dat uw legaal verkregen vermogen kan worden aangeslagen om de waarde van het witgewassen bedrag te compenseren.

Gerechtskosten: Bij een veroordeling wordt de beklaagde ook veroordeeld tot de betaling van de gerechtskosten en een bijdrage aan het Slachtofferfonds.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u antwoorden op de meest prangende vragen omtrent witwassen in de Belgische context.