Vandalisme: straf en schadevergoeding

Dit artikel is gebaseerd op de volgende Belgische wetgeving:

• •
  Nieuw Strafwetboek boek II (wet van 29 februari 2024)(Art. 515-516)
• •
  Strafwetboek 1867 (oud)(Art. 521-534ter en Art. 559, 1°)

Heeft u te maken gekregen met graffiti op uw gevel, een vernielde brievenbus of een ingeslagen autoruit? Of wordt u misschien zelf verdacht van het aanrichten van schade aan andermans eigendom? Vandalisme is een veelvoorkomend misdrijf in België dat niet alleen voor veel frustratie zorgt, maar ook aanzienlijke juridische en financiële gevolgen kan hebben. Bij LawBase begrijpen we dat dergelijke situaties om een menselijke aanpak vragen. In dit artikel leggen we u in heldere taal uit wat de wet zegt, welke straffen u kunt verwachten en hoe u uw schade vergoed krijgt. Met onze zes kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Leuven, Sint-Niklaas en Tongeren staan we altijd dicht bij u om u bij te staan.

Kosten en Vergoedingen

Wanneer we spreken over vandalisme, is de financiële impact vaak de eerste zorg. Er moet een onderscheid worden gemaakt tussen de strafrechtelijke boete (die aan de staat wordt betaald) en de burgerrechtelijke schadevergoeding (die aan het slachtoffer wordt betaald).

De schadevergoeding aan het slachtoffer
Als slachtoffer heeft u recht op een volledige herstel van de geleden schade. Dit omvat niet alleen de directe reparatiekosten (zoals de factuur van de aannemer of de garage), maar kan ook gaan over de waardevermindering van het goed of de kosten voor de tijd die u bent kwijtgeraakt. Het is essentieel om alle bewijzen, zoals facturen, offertes en foto's, nauwkeurig te bewaren. De rechter zal de dader veroordelen tot het betalen van deze bedragen, vermeerderd met de intresten vanaf de datum van de feiten.

Gerechtskosten en rechtsplegingsvergoeding
Naast de eigenlijke schade moet de verliezende partij meestal ook de gerechtskosten dragen. Dit omvat onder meer de dagvaardingskosten en de rechtsplegingsvergoeding (een forfaitaire tegemoetkoming in de kosten van uw advocaat). Bij LawBase streven we ernaar deze kosten zo transparant mogelijk te begroten. Een videocall van 30 minuten met een advocaat kost € 60,50 incl. btw; een consultatie op kantoor van 60 minuten kost € 90,75 incl. btw.

Verzekeringskwesties
Vaak dekt uw eigen verzekering (bijvoorbeeld de familiale verzekering of een omniumverzekering voor de wagen) een deel van de schade. Uw verzekeraar zal dan proberen de kosten te verhalen op de dader. Let wel op: bij opzettelijke daden door een volwassene zal de familiale verzekering van de dader zelf meestal niet tussenkomen, aangezien opzet vaak is uitgesloten van dekking.

Procedure en Stappen

Of u nu slachtoffer bent of verdachte, de juridische weg volgt meestal een vast patroon. Het is belangrijk om op elk moment te weten wat uw rechten zijn.

• Aangifte en Proces-Verbaal: De procedure start bijna altijd bij de politie. Er wordt een proces-verbaal (PV) opgesteld waarin de feiten worden vastgelegd. Voor het slachtoffer is dit de basis voor de verdere vordering.
• Het Onderzoek: Het parket zal beslissen of er voldoende aanwijzingen zijn om de dader te vervolgen. Er kan een opsporingsonderzoek plaatsvinden waarbij camerabeelden worden opgevraagd of getuigen worden verhoord.
• Minnelijke Schikking of Bemiddeling: Bij minder zware feiten kan het parket een minnelijke schikking voorstellen (betaling van een geldsom) of een bemiddeling opstarten. Hierbij is het herstel van de schade aan het slachtoffer vaak een voorwaarde om verdere vervolging te vermijden.
• De Politierechtbank of Correctionele Rechtbank: Wordt de zaak niet geseponeerd of via bemiddeling opgelost? Dan volgt een dagvaarding voor de rechtbank. Hier worden de straf en de schadevergoeding definitief bepaald.

Onze advocaten in onze kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Leuven, Sint-Niklaas en Tongeren begeleiden u door elke stap van dit proces, zodat u er niet alleen voor staat.

Wettelijk Kader

In het Belgische recht valt vandalisme onder de noemer "opzettelijke beschadiging van andermans eigendom". Het wettelijk kader hiervoor vinden we terug in het oud Strafwetboek (art. 521-534ter en art. 559, 1°). Sinds 1 september 2026 zijn die bepalingen vervangen door de artikelen 505 en volgende (brandstichting) en 515-516 (vernieling en beschadiging) van het nieuwe Strafwetboek.

Verschillende categorieën van vandalisme
De wet maakt een onderscheid op basis van de aard van het object en de gebruikte middelen:

• Art. 505-511 en 513 Sw.: brandstichting en vernieling door ontploffing of overstroming — het vernielen van gebouwen, bruggen, wegen of kunstwerken. Dit zijn de zwaarste vormen: brandstichting begint op niveau 2 en loopt op tot niveau 5 wanneer de dader moest vermoeden dat er zich mensen bevonden. (Voor feiten van vóór 1 september 2026: de artikelen 510 tot 525 oud Sw.)
• Art. 514 Sw.: de definitie van vandalisme — het opzettelijk vernielen, beschadigen, onbruikbaar maken of bekladden met graffiti van een goed dat aan een ander toebehoort, zonder toestemming. Graffiti valt dus onder dezelfde omschrijving als elke andere beschadiging. (Voordien: de artikelen 534bis en 534ter oud Sw.)
• Art. 515-517 Sw.: gewoon vandalisme is een straf van niveau 1; met ernstige schade tot gevolg niveau 2 (art. 516 Sw.). Gaat het om een goed met een bijzonder belang — een gebouw, maatschappelijke infrastructuur, een vervoermiddel, bomen, een bos, een natuurgebied, een boomgaard of een akker — dan is het niveau 2, en niveau 3 bij ernstige schade (art. 517 Sw.). Daaronder valt ook het omhakken of ontschorsen van bomen, waarvoor voordien artikel 537 oud Sw. gold.
• Art. 518-521 Sw.: vandalisme met geweld of bedreiging — bijvoorbeeld aan andermans auto of meubilair — is een straf van niveau 2, en niveau 3 bij ernstige schade (art. 518 Sw.). Gebeurt het aan of in een bewoond huis, dan is het niveau 4 (art. 519 Sw.). Gaat het gepaard met gewelddaden die een integriteitsaantasting van de derde graad veroorzaken, dan geldt eveneens niveau 4 (art. 520 Sw.); met de dood tot gevolg niveau 5 (art. 521 Sw.). Voor feiten van vóór 1 september 2026 gold artikel 528 oud Sw. — gevangenisstraf van acht dagen tot drie jaar en geldboete van 26 tot 500 euro bij geweld of bedreiging — en werd de eenvoudige beschadiging van roerende goederen als overtreding bestraft met een geldboete van tien tot twintig euro (art. 559, 1° oud Sw.), te vermenigvuldigen met de toen geldende opdeciemen. De categorie 'overtreding' bestaat sinds 1 september 2026 niet meer.
• Bomen: het kwaadwillig omhakken, snijden, verminken of ontschorsen van bomen kreeg vroeger een eigen bepaling (artikel 537 oud Sw.: acht dagen tot drie maanden gevangenisstraf en 26 tot 100 euro geldboete per boom, met een gezamenlijk maximum van drie jaar en 500 euro). Sinds 1 september 2026 valt het gewoon onder het vandalisme aan een goed met een bijzonder belang (artikel 517 Sw.): niveau 2, en niveau 3 bij ernstige schade.

De strafmaat varieert dus sterk: van een geldboete of een werkstraf bij niveau 1 — waar het nieuwe wetboek geen gevangenisstraf meer toelaat — tot gevangenisstraffen van meerdere jaren bij de zwaarste vormen. Verzwarende omstandigheden die het strafniveau optrekken, kent het vandalisme sinds 1 september 2026 niet meer. Wel houdt de rechter bij de keuze en de zwaarte van de straf binnen het niveau uitdrukkelijk rekening met een discriminerende drijfveer, een minderjarig of kwetsbaar slachtoffer, een feit gepleegd bij nacht, een feit gepleegd door twee of meer personen, en een slachtoffer met een openbare functie dat wordt getroffen naar aanleiding van die functie (artikel 523 Sw.).

Praktische Tips

Bent u slachtoffer van vandalisme? Volg dan dit stappenplan om uw kansen op een succesvolle schadevergoeding te maximaliseren:

1. Documenteer alles: Maak onmiddellijk foto's van de schade vanuit verschillende hoeken.
2. Doe direct aangifte: Ga naar het dichtstbijzijnde politiekantoor. Hoe sneller de aangifte, hoe groter de kans dat de dader (bijv. via camerabeelden) gevonden wordt.
3. Contacteer uw verzekering: Meld de schade bij uw makelaar of verzekeraar om te kijken wat er gedekt is.
4. Vraag offertes aan: Laat de herstelkosten officieel begroten door een professional.
5. Stel u benadeelde persoon: Bij de aangifte kunt u vragen om u als 'benadeelde persoon' te registreren. Hierdoor wordt u op de hoogte gehouden van de beslissing van het parket.

Bent u zelf gedagvaard voor vandalisme? Neem dan zo snel mogelijk contact op met een advocaat. Een goede verdediging kan het verschil maken tussen een strafblad en een alternatieve maatregel zoals een werkstraf of een succesvolle bemiddeling.

Veelgestelde Vragen

• Wat als de dader minderjarig is? Dan kunnen de ouders burgerrechtelijk aansprakelijk worden gesteld voor de schadevergoeding. De minderjarige zelf verschijnt voor de jeugdrechtbank.
• Hoe lang duurt een procedure voor de rechtbank? Dit hangt af van de complexiteit, maar reken gemiddeld op 6 tot 18 maanden.
• Kan ik een schadevergoeding krijgen als de dader onbekend is? Helaas is het zonder dader moeilijk om iemand aan te spreken, tenzij uw eigen verzekering (zoals een omnium) dit dekt.
• Is graffiti altijd vandalisme? Ja, indien het zonder toestemming op andermans eigendom wordt aangebracht. Sinds 1 september 2026 valt het onder de algemene omschrijving van vandalisme in artikel 514 Sw. en wordt het bestraft volgens de artikelen 515 en volgende (voor feiten van vóór die datum: artikel 534bis oud Sw.).
• Wat kost een advocaat bij LawBase? Wij hanteren transparante tarieven. Een videocall van 30 minuten kost €60,50 incl. btw; een consultatie op kantoor van 60 minuten kost €90,75 incl. btw.

Heeft u nood aan specifiek advies voor uw situatie? LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Leuven, Sint-Niklaas en Tongeren. Wij staan klaar om u te helpen bij het bekomen van rechtvaardigheid.