Internering: de veiligheidsmaatregel onder de Interneringswet van 5 mei 2014

Dit artikel is gebaseerd op de volgende Belgische wetgeving:

• •
  Interneringswet

Wanneer een individu een misdrijf pleegt, maar lijdt aan een psychische stoornis die zijn oordeelsvermogen aantast, staat het Belgische rechtssysteem voor een dilemma: straffen of behandelen? Waar men in Nederland spreekt over TBS (Terbeschikkingstelling), kennen we in België het systeem van de internering. Het is geen straf, maar een veiligheidsmaatregel met een dubbel doel: de maatschappij beschermen en de geïnterneerde de nodige zorg bieden om te reïntegreren.

Stelt u zich de situatie voor van 'Jan'. Jan wordt vervolgd voor brandstichting. Tijdens het onderzoek stelt een gerechtspsychiater vast dat Jan lijdt aan schizofrenie en op het moment van de feiten niet wist wat hij deed. In plaats van een jarenlange gevangenisstraf, zal de rechter Jan waarschijnlijk interneren. Bij LawBase begeleiden onze advocaten cliënten en hun families doorheen dit complexe traject vanuit onze kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Leuven, Sint-Niklaas en Tongeren.

Wettelijk Kader

De basis van de huidige procedure ligt in de Interneringswet (de Wet van 5 mei 2014 betreffende de internering). Deze wet is er gekomen na herhaaldelijke veroordelingen van België door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens vanwege de mensonwaardige omstandigheden waarin geïnterneerden in gevangenissen verbleven.

Om tot een internering te besluiten, moet er voldaan zijn aan drie cumulatieve voorwaarden:

• Het plegen van een misdrijf: Er moet sprake zijn van een misdaad of wanbedrijf dat de fysieke of psychische integriteit van derden aantast of in gevaar brengt.
• Psychische stoornis: Op het moment van de beoordeling moet er sprake zijn van een psychische stoornis die het oordeelsvermogen of de controle over de daden tenietdoet of ernstig aantast.
• Gevaar voor recidive: Er moet een reëel gevaar bestaan dat de persoon door zijn stoornis opnieuw gelijkaardige feiten zal plegen.

Een cruciaal element in dit kader is het deskundigenonderzoek. Een psychiater moet een omstandig verslag opstellen waarin niet alleen de diagnose wordt gesteld, maar ook een advies wordt gegeven over de noodzaak tot beveiliging en de behandelingsmogelijkheden.

Praktische Tips

Als u of een naaste geconfronteerd wordt met een mogelijke internering, is proactiviteit essentieel. Hier zijn enkele praktische adviezen vanuit de praktijk:

• Vraag tijdig een tegenexpertise aan: De bevindingen van de gerechtspsychiater zijn niet onfeilbaar. Indien u het niet eens bent met de diagnose, kan uw advocaat een tegenexpertise door een psychiater naar keuze vorderen.
• Focus op een trajectplan: De Kamer ter Bescherming van de Maatschappij (KBM) kijkt naar de toekomst. Zorg dat er al vroeg in de procedure contact is met zorginstellingen of psychiatrische centra (bijv. FPC Antwerpen of Gent).
• Betrek de familie: Internering is een ingrijpende maatregel zonder vaste einddatum. Een sterk sociaal vangnet is vaak een doorslaggevende factor voor de KBM om een proefverlof of een invrijheidstelling op proef toe te kennen.

Bij LawBase bieden we een eerste videocall aan om uw dossier te screenen. Een videocall van 30 minuten met een advocaat kost € 60,50 incl. btw; een consultatie op kantoor van 60 minuten kost € 90,75 incl. btw.

Procedure en Stappen

De weg naar en tijdens de internering verloopt volgens een strikt juridisch proces:

1. De Vonnisfase: De onderzoeksrechter of de feitenrechter beveelt een psychiatrisch deskundigenonderzoek. Indien de voorwaarden van de Interneringswet vervuld zijn, spreekt de rechter de internering uit. De persoon wordt dan 'geïnterneerde'.
2. De Kamer ter Bescherming van de Maatschappij (KBM): Zodra de internering is uitgesproken, is het niet langer de gewone rechter, maar de KBM (onderdeel van de Strafuitvoeringsrechtbank) die bevoegd is. Deze kamer beslist over de plaatsing en de modaliteiten.
3. De Plaatsing: De geïnterneerde kan worden geplaatst in een Forensisch Psychiatrisch Centrum (FPC), een psychiatrische afdeling van een gevangenis (bij gebrek aan plaats) of een reguliere zorginstelling.
4. Opvolging en Evaluatie: De KBM komt minstens één keer per jaar samen om het dossier te evalueren. Kan de patiënt naar een minder beveiligde setting? Is een invrijheidstelling op proef mogelijk?

Een praktijkvoorbeeld: Een cliënt in ons kantoor te Leuven werd geïnterneerd na zware agressiefeiten. Door intensieve begeleiding en het tijdig voorstellen van een concreet behandelplan in een gespecialiseerd centrum, kon de KBM na twee jaar beslissen tot een beperkte detentie, wat uiteindelijk leidde tot een succesvolle re-integratie.

Kosten en Vergoedingen

De kosten bij een internering vallen uiteen in drie categorieën:

• Gerechtskosten: De kosten voor de gerechtspsychiater worden in eerste instantie door de staat voorgeschoten, maar kunnen op de geïnterneerde worden verhaald bij het vonnis.
• Verblijfskosten: Afhankelijk van de instelling (FPC vs. reguliere psychiatrie) gelden er verschillende dagtarieven. In veel gevallen worden deze kosten gedekt door de ziekteverzekering of het RIZIV, maar er kan een eigen bijdrage gevraagd worden.
• Erelonen advocaat: De bijstand tijdens de KBM-zittingen is cruciaal. Bij LawBase werken we met transparante uurtarieven of vaste pakketten voor de opvolging van KBM-dossiers.

Vergeet niet dat slachtoffers in een interneringszaak ook recht hebben op een schadevergoeding. De rechter die de internering uitspreekt, zal zich ook uitspreken over de burgerlijke belangen. De geïnterneerde blijft immers burgerrechtelijk aansprakelijk voor de schade, ook al is hij strafrechtelijk niet toerekeningsvatbaar.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest prangende vragen die wij in onze dagelijkse praktijk ontvangen over internering.

De driedeling en de correctionalisering zijn afgeschaft

Sinds 1 september 2026 kent het Strafwetboek de driedeling misdaad, wanbedrijf en overtreding niet meer: er zijn enkel nog misdrijven, verdeeld over acht strafniveaus (artikel 36 Sw.). Ook de techniek van de correctionalisering is verdwenen. Waar andere wetten nog naar de oude begrippen verwijzen, leest artikel 78, § 7 Sw. "misdaden" als misdrijven van niveau 4 tot 8 en "wanbedrijven" als misdrijven van niveau 1 tot 3; de categorie overtreding is opgeheven. Welke rechtbank bevoegd is, volgt uit het Wetboek van Strafvordering en verandert niet automatisch mee. Voor feiten van vóór 1 september 2026 blijft het oude Strafwetboek gelden: worden die feiten daarna berecht, dan vergelijkt de rechter beide wetboeken en past hij de voor de dader meest gunstige bepalingen toe (artikel 2, derde lid Sw.).

De terbeschikkingstelling van de strafuitvoeringsrechtbank blijft in de praktijk bestaan tot 1 januari 2035. Het nieuwe Strafwetboek vervangt haar door de verlengde opvolging (artikel 46 Sw.), maar dat artikel treedt pas op 1 januari 2035 in werking; tot dan worden verwijzingen naar de verlengde opvolging gelezen als de terbeschikkingstelling van de strafuitvoeringsrechtbank. Hetzelfde geldt voor de behandeling onder vrijheidsberoving van artikel 42 Sw., die eveneens pas op 1 januari 2035 beschikbaar wordt.