Schuldig verzuim: hulp weigeren is strafbaar

Dit artikel is gebaseerd op de volgende Belgische wetgeving:

• •
  Strafwetboek 1867 (oud)(art. 299 Sw.)

  Schuldig verzuim: verzuimen hulp te bieden aan iemand in groot gevaar; straf van niveau 2

• •
  Strafwetboek 1867 (oud)(art. 36 Sw.)

  De acht strafniveaus en de hoofdstraffen die per niveau gelden

• •
  Strafwetboek 1867 (oud)(art. 52, § 1, 7° Sw.)

  De bijkomende geldboete bij strafniveau 2, na de factor 1,25 maximaal 6.250 euro

• •
  Strafwetboek 1867 (oud)(art. 422bis Sw.)

  Strafbaarstelling van schuldig verzuim onder het oude wetboek: acht dagen tot één jaar en een geldboete van 50 tot 500 euro

• •
  Opdeciemen en vermenigvuldigingsfactor(drie regimes)

  Feiten vóór 1 februari 2026: ×8. Feiten van 1 februari tot en met 31 augustus 2026: ×10 (Wet van 19 december 2025). Feiten vanaf 1 september 2026: het nominale bedrag maal 1,25 — dat zijn de 2,5 opdeciemen van de wet van 5 maart 1952, teruggebracht omdat de nominale bedragen de vroegere factor acht al in zich dragen

U was er gewoon bij. U zag iemand in nood, een vechtpartij, een ongeval, iemand die onwel werd, en op dat moment wist u niet wat te doen. Nu ligt er een dagvaarding of een uitnodiging voor verhoor op tafel wegens schuldig verzuim, en u vraagt zich af hoe passiviteit strafbaar kan zijn. Dat gevoel van onrecht is begrijpelijk: schuldig verzuim straft niet wat u deed, maar wat u naliet te doen, en dat maakt de zaak juridisch subtiel. Precies daar zit ook uw verdediging. U hoeft dit niet alleen te doen, een advocaat strafrecht kan aantonen dat aan de strikte voorwaarden van artikel 299 Sw. (artikel 422bis Sw. 1867 voor feiten van vóór 1 september 2026) niet is voldaan, uw verhoor voorbereiden en het bewijs tegen u ontkrachten.

Wat is schuldig verzuim?

De strafbaarstelling van schuldig verzuim ligt sinds 1 september 2026 in artikel 299 van het Strafwetboek. Voor feiten van vóór die datum geldt art. 422bis Sw. 1867, dat dezelfde gedraging in vrijwel dezelfde bewoordingen strafbaar stelde. Beide bestraffen iedereen die verzuimt hulp te bieden of te verschaffen aan iemand die in groot gevaar verkeert. Er zijn drie cumulatieve voorwaarden, ontbreekt er één, dan is er geen misdrijf:

• Groot en reëel gevaar: het slachtoffer bevindt zich in een toestand die een ernstige bedreiging vormt voor de fysieke integriteit of het leven (hartaanval, zware bloeding, verdrinkingsgevaar).
• Kennis van het gevaar: de dader moet zich bewust zijn van de hachelijke situatie. Wist u oprecht niet dat iemand in nood was, dan ontbreekt het moreel element.
• Mogelijkheid om te helpen zonder ernstig eigen gevaar: de wet verlangt geen heldenrol. Kunt u niet zwemmen, dan hoeft u niet in een kolkende rivier te springen, maar u bent wél verplicht om op een andere manier te helpen, zoals de hulpdiensten bellen.

Wanneer is er een groot gevaar?

Het gevaar hoeft u niet zelf te hebben waargenomen. De wet stelt twee situaties gelijk: het gevaar dat u zelf vaststelt, en het gevaar dat u door anderen wordt beschreven wanneer zij uw hulp inroepen. Wie aan de telefoon of aan de deur een noodsituatie beschreven krijgt en niets onderneemt, valt dus evengoed onder de strafbaarstelling.

De zwaardere varianten

Twee zwaardere varianten. Heeft het verzuim de dood van het slachtoffer tot gevolg, dan geldt art. 301 Sw., met een straf van niveau 3. Daarnaast bevat art. 304 Sw. een verzwarende factor: de rechter houdt er bij de keuze en de zwaarte van de straf rekening mee dat het slachtoffer minderjarig was of zich in een kwetsbare toestand bevond. In een dagvaarding worden die bepalingen vaak samen met art. 299 gelegd, dus laat in een concreet dossier nakijken welke van de drie u precies ten laste wordt gelegd.

Precies omdat deze drie voorwaarden samen bewezen moeten worden, is er in de praktijk veel discussieruimte. Kon u het gevaar echt inschatten? Was u fysiek in staat te helpen? Wist u dat er nog niemand 112 had gebeld? Elk van die vragen kan het verschil maken tussen een vrijspraak en een veroordeling.

Hoe verloopt de procedure?

Wordt er een klacht ingediend of start de politie een onderzoek, dan verloopt de zaak doorgaans zo:

1. Het opsporingsonderzoek: de politie verzamelt bewijs, camerabeelden, getuigenverklaringen en telecomgegevens (werd er naar 112 gebeld?).
2. Verhoor (Salduz-wetgeving): u wordt uitgenodigd voor verhoor. Raadpleeg hier steeds een advocaat: uw verklaring is bepalend voor het verdere verloop en u hebt recht op bijstand.
3. Beslissing parket: de procureur des Konings beslist of er voldoende elementen zijn om u te dagvaarden voor de correctionele rechtbank, dan wel om de zaak te seponeren.
4. De rechtszitting: de discussie draait vaak om de vraag of u de ernst van de situatie kon inschatten en of u daadwerkelijk in de mogelijkheid was om te helpen.

Wat doet u het best in een noodsituatie?

Wilt u zich indekken, en vooral: iemand helpen, hanteer dan deze richtlijnen:

• Evalueer eerst de veiligheid: een gewonde helper redt niemand.
• Bel direct 112: dit is de eenvoudigste en meest effectieve vorm van hulpverlening. Zodra u de hulpdiensten verwittigt, hebt u in principe voldaan aan uw wettelijke plicht.
• Blijf ter plaatse: tenzij u zelf in gevaar bent, blijf bij het slachtoffer tot de professionele hulp arriveert.
• Verleen eerste hulp naar vermogen: volgde u een EHBO-cursus, pas uw kennis dan toe. De wet verwacht dat u handelt naar uw beste vermogen en kennis, niet meer.

Welke straf riskeert u?

De gevolgen van een veroordeling zijn niet min, en welke straf speelt, hangt af van de datum van de feiten (art. 2 Sw.).

Feiten vanaf 1 september 2026. Schuldig verzuim is in art. 299 Sw. een misdrijf van strafniveau 2. De hoofdstraffen die bij dat niveau horen, staan in art. 36 Sw. Daarnaast kan de rechter de bijkomende geldboete van art. 52, § 1, 7° Sw. opleggen. Op het nominale bedrag wordt de factor 1,25 toegepast, wat neerkomt op maximaal 6.250 euro.

Feiten van vóór 1 september 2026. Daar gold art. 422bis Sw. 1867: een gevangenisstraf van acht dagen tot één jaar en/of een geldboete van 50 tot 500 euro, vermenigvuldigd met de opdeciemen (×8 voor feiten van vóór 1 februari 2026, ×10 voor feiten daarna), zodat de effectieve boete opliep tot maximaal 5.000 euro.

Daarnaast riskeert u een burgerlijke schadeclaim. Loopt het slachtoffer blijvende schade op of overlijdt het, en kan worden aangetoond dat tijdige hulp dit had kunnen voorkomen, dan kan de rechter u veroordelen tot een schadevergoeding aan het slachtoffer of de nabestaanden. Die bedragen kunnen fors oplopen. Juist het samenspel van strafrechtelijke én burgerlijke gevolgen maakt een tijdige, doordachte verdediging zo belangrijk.

Voorbeelden uit de praktijk

De volgende voorbeelden zijn illustratief en dienen enkel om te tonen hoe zulke zaken juridisch benaderd worden. Ze bevatten geen echte cliëntgegevens of bedragen.

Dossier 1, de omstander die filmde

Dossier 1, de omstander die filmde Situatie: tijdens een schermutseling in een café raakt een man zwaargewond; omstanders filmen het incident maar niemand belt de ambulance. Aanpak: de advocaat onderzoekt wie op welk moment welk gevaar kón inschatten en of iemand alsnog hulp inriep. Resultaat (illustratief): de beoordeling hangt af van het bewijs dat men zich bewust was van het gevaar én kon helpen, het filmen zelf wordt vaak als bewijs van die kennis ingeroepen.

Dossier 2, getuige onder invloed

Dossier 2, getuige onder invloed Situatie: een getuige van een overdosis wordt vervolgd voor schuldig verzuim. Aanpak: de verdediging toont aan dat de getuige zelf onder invloed verkeerde en de medische urgentie redelijkerwijs niet correct kon inschatten. Resultaat (illustratief): omdat het subjectieve inschattingsvermogen van de dader zwaar meeweegt, kan het ontbreken van "kennis van het gevaar" tot een vrijspraak leiden.

Onze aanpak

1. Intake: videocall. U legt uw situatie voor aan een advocaat strafrecht; wij toetsen meteen of aan de drie voorwaarden van art. 299 Sw. voldaan lijkt.
2. Strategie. We analyseren het dossier, beeldmateriaal, verklaringen, telecomgegevens, en bepalen op welk voorwaarde-element uw verdediging het sterkst staat.
3. Verhoor & onderhandeling. We bereiden uw Salduz-verhoor voor en bepleiten waar mogelijk een seponering bij het parket.
4. Procedure. Komt de zaak toch voor de correctionele rechtbank, dan voeren wij uw verdediging en pareren we zowel de strafvordering als een eventuele burgerlijke claim.
5. Nazorg. We bespreken de gevolgen (strafblad, hoger beroep, schaderegeling) en de vervolgstappen.

Een beschuldiging van schuldig verzuim raakt uw reputatie én uw strafblad, maar de strenge, cumulatieve voorwaarden van artikel 299 Sw. bieden reële verdedigingsmogelijkheden. Een advocaat strafrecht weet waar het bewijs zwak is: kon u het gevaar écht inschatten, was u fysiek in staat te helpen, en wist u dat nog niemand de hulpdiensten had gewaarschuwd?

Bij LawBase staat een team van strafrechtadvocaten voor u klaar.

Bekijk ook ons volledige overzicht strafrecht voor verwante onderwerpen en aanpak.

Wat veranderde er op 1 september 2026?

Stand van zaken: september 2026. Het nieuw Strafwetboek (Sw. 2024) is op 1 september 2026 in werking getreden (Wet van 29 februari 2024, BS 8 april 2024; de oorspronkelijk geplande datum van 8 april 2026 werd uitgesteld). Boek II is daarbij volledig hernummerd en draagt geen bis- of ter-nummers meer, wat op zich al verklaart waarom art. 422bis verdwenen is. Voor feiten gepleegd vóór 1 september 2026 blijft het Strafwetboek van 1867 van toepassing (art. 2 Sw.).

Sinds 1 september 2026 staat schuldig verzuim in art. 299 van het nieuw Strafwetboek, bestraft met een straf van niveau 2. Voor feiten van vóór die datum blijft art. 422bis van het Strafwetboek van 1867 gelden. Speelt uw dossier rond de datumgrens? Laat de kwalificatie nakijken door een advocaat strafrecht, welk regime van toepassing is, hangt af van de datum van de feiten.