Schuldig verzuim: hulp weigeren is strafbaar

Stelt u zich voor: u wandelt langs een kanaal in Antwerpen en ziet iemand in het water spartelen. Of u bent getuige van een zwaar verkeersongeval in de buurt van Leuven waarbij het slachtoffer duidelijk medische bijstand nodig heeft. In dergelijke situaties is niets doen niet alleen moreel verwerpelijk, maar ook strafbaar onder de Belgische wetgeving. Dit fenomeen staat bekend als 'schuldig verzuim'. Bij LawBase zien we regelmatig cliënten die onbedoeld in juridische problemen komen omdat zij de ernst van hun passiviteit onderschatten.

Schuldig verzuim is een bijzonder misdrijf omdat het niet bestraft wat u gedaan heeft, maar juist wat u nagelaten heeft te doen. In dit artikel duiken we diep in de juridische nuances van dit concept, geïllustreerd met praktijkvoorbeelden en de gevolgen voor wie de wet overtreedt.

Wettelijk Kader

De basis van de strafbaarstelling van schuldig verzuim ligt in Artikel 422bis van het Belgisch Strafwetboek. Dit artikel stelt dat iedereen die verzuimt hulp te bieden of te verschaffen aan iemand die in groot gevaar verkeert, gestraft kan worden. Er zijn echter drie cumulatieve voorwaarden waaraan voldaan moet zijn voordat er sprake is van een misdrijf:

• Groot en reëel gevaar: Het slachtoffer moet zich bevinden in een toestand die een ernstige bedreiging vormt voor de fysieke integriteit of het leven. Denk aan een hartaanval, een zware bloeding of een verdrinkingsgevaar.
• Kennis van het gevaar: De dader moet zich bewust zijn van de hachelijke situatie. Als u oprecht niet wist dat er iemand in nood was, kan er geen sprake zijn van verzuim.
• Mogelijkheid om te helpen zonder ernstig eigen gevaar: De wet verlangt niet dat u een heldenrol opneemt waarbij u uw eigen leven op het spel zet. Als u niet kunt zwemmen, hoeft u niet in een kolkende rivier te springen. U bent echter wél verplicht om op een andere manier hulp te bieden, zoals de hulpdiensten bellen.

Een casus ter illustratie: Tijdens een schermutseling in een café in Gent raakt een man zwaargewond. De omstanders kijken toe en filmen het incident met hun smartphone, maar niemand belt de ambulance of probeert de bloeding te stelpen. In dit scenario kunnen de omstanders vervolgd worden voor schuldig verzuim, aangezien het filmen bewijst dat zij zich bewust waren van het gevaar en de mogelijkheid hadden om hulp in te roepen.

Praktische Tips

Wanneer u geconfronteerd wordt met een noodsituatie, is het essentieel om correct te handelen om zowel het slachtoffer te helpen als uzelf juridisch in te dekken. Hier zijn enkele praktische richtlijnen:

• Evalueer de veiligheid: Controleer eerst of de situatie veilig is voor uzelf. Een dode helper kan niemand redden.
• Bel direct 112: Dit is de meest eenvoudige en effectieve vorm van hulpverlening. Zodra u de hulpdiensten verwittigt, heeft u in principe voldaan aan uw wettelijke plicht tot hulpverschaffing.
• Blijf ter plaatse: Tenzij u zelf in gevaar bent, is het raadzaam om bij het slachtoffer te blijven tot de professionele hulp arriveert.
• Verleen eerste hulp naar vermogen: Heeft u een EHBO-cursus gevolgd? Pas uw kennis toe. De wet verwacht dat u handelt naar uw beste vermogen en kennis.

LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Indien u betrokken bent geraakt bij een onderzoek naar schuldig verzuim, is een snelle juridische analyse cruciaal. Een videocall met een van onze strafrechtadvocaten is gratis, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten slechts €50 kost.

Procedure en Stappen

Indien er een klacht wordt ingediend of de politie een onderzoek start naar schuldig verzuim, verloopt de procedure doorgaans als volgt:

1. Het Opsporingsonderzoek: De politie verzamelt bewijsmateriaal, zoals camerabeelden, getuigenverklaringen en telecomgegevens (werd er naar 112 gebeld?).
2. Verhoor (Salduz-wetgeving): U zult worden uitgenodigd voor een verhoor. Het is essentieel om hierbij een advocaat te raadplegen, aangezien uw verklaring bepalend is voor het verdere verloop.
3. Beslissing Parket: De procureur des Konings beslist of er voldoende elementen zijn om u te dagvaarden voor de correctionele rechtbank, of dat de zaak geseponeerd wordt.
4. De Rechtszitting: Voor de rechtbank zal de discussie vaak draaien om de vraag of u de ernst van de situatie kon inschatten en of u daadwerkelijk in de mogelijkheid was om te helpen.

In een recente zaak in Hasselt werd een getuige van een overdosis vrijgesproken omdat kon worden aangetoond dat de getuige zelf onder invloed verkeerde en de medische urgentie niet correct kon inschatten. Dit toont aan dat de subjectieve beoordeling van de dader een grote rol speelt in de verdediging.

Kosten en Vergoedingen

De gevolgen van een veroordeling voor schuldig verzuim zijn niet min. De straffen kunnen variëren van een gevangenisstraf van acht dagen tot een jaar en/of een geldboete van 50 euro tot 500 euro (te vermenigvuldigen met de opdeciemen, wat momenteel neerkomt op een factor 8).

Naast de strafrechtelijke boetes kunt u ook geconfronteerd worden met een burgerlijke schadeclaim. Indien het slachtoffer blijvende schade oploopt (of komt te overlijden) en er kan worden aangetoond dat tijdige hulp dit had kunnen voorkomen, kan de rechter u veroordelen tot het betalen van een schadevergoeding aan het slachtoffer of de nabestaanden. Deze bedragen kunnen in de tienduizenden euro's lopen.

De juridische kosten voor uw verdediging hangen af van de complexiteit van het dossier. Bij LawBase streven we naar transparantie. Voor een eerste inschatting van uw dossier kunt u terecht in onze kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt of Leuven.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest gestelde vragen over schuldig verzuim in de Belgische context.