Rechtsbijstand voor slachtoffers van misdrijven

Wanneer u het slachtoffer wordt van een misdrijf, staat uw wereld vaak op zijn kop. Naast de emotionele en fysieke impact, wordt u geconfronteerd met een complex juridisch doolhof. In België heeft elk slachtoffer echter recht op professionele ondersteuning en juridische bijstand. Bij LawBase begrijpen we dat de stap naar een advocaat groot kan lijken, maar het is een cruciale stap om uw rechten te vrijwaren en een rechtvaardige schadevergoeding te bekomen. In dit artikel leggen we uit hoe de rechtsbijstand voor slachtoffers in elkaar zit, van de eerste aangifte tot de uiteindelijke afhandeling voor de rechtbank.

Wettelijk Kader

De positie van het slachtoffer in het Belgische strafproces is de afgelopen decennia aanzienlijk versterkt. De basis hiervan ligt in het Wetboek van Strafvordering (Sv.). Artikel 3bis van de Voorafgaande Titel van het Wetboek van Strafvordering stelt expliciet dat de instanties die belast zijn met de opsporing en vervolging van misdrijven de plicht hebben om het slachtoffer correct te bejegenen en te informeren.

Een cruciaal begrip in het wettelijk kader is de 'benadeelde persoon'. Sinds de Wet-Franchimont kan iedereen die verklaart schade te hebben geleden door een misdrijf, zich laten registreren als benadeelde persoon. Dit geeft u specifieke rechten, zoals het recht om op de hoogte te worden gehouden van de seponering van de zaak of het instellen van een gerechtelijk onderzoek. Daarnaast voorziet de wet in de mogelijkheid tot 'burgerlijke partijstelling', wat u een actieve rol geeft in het proces en u toelaat om een schadevergoeding te eisen.

Bovendien is er de Wet op de Juridische Tweedelijnsbijstand (pro-Deo), die ervoor zorgt dat ook slachtoffers met beperkte financiële middelen toegang hebben tot een advocaat. Voor bepaalde categorieën van slachtoffers, zoals minderjarigen of slachtoffers van zedenfeiten, gelden vaak soepelere voorwaarden voor het verkrijgen van deze bijstand.

Procedure en Stappen

Het traject van een slachtoffer in het strafrechtelijk systeem verloopt doorgaans volgens een vast patroon. Het is essentieel om in elke fase de juiste stappen te zetten om uw rechten optimaal te benutten.

• De Aangifte: Het proces begint bijna altijd bij de politie. Bij het neerleggen van een klacht kunt u vragen om de hoedanigheid van 'benadeelde persoon' te verkrijgen. Dit zorgt ervoor dat u officieel in het dossier gekend bent.
• Het Opsporingsonderzoek: De procureur des Konings leidt het onderzoek. In deze fase kan uw advocaat het dossier nog niet volledig inkijken, tenzij er specifieke stappen worden ondernomen.
• De Burgerlijke Partijstelling: Dit kan gebeuren via een verklaring voor de onderzoeksrechter (met betaling van een borgsom) of via een tussenkomst ter zitting. Door u burgerlijke partij te stellen, wordt u een volwaardige procespartij. Dit is noodzakelijk als u een schadevergoeding wilt vorderen.
• De Rechtszitting: Tijdens de behandeling voor de Politierechtbank, Correctionele Rechtbank of het Hof van Assisen, zal uw advocaat uw belangen verdedigen. Er wordt gepleit over de schuldvraag van de dader en over de omvang van uw schade.
• De Uitspraak: De rechter doet uitspraak over de straf voor de dader en de schadevergoeding voor u als slachtoffer.

LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Onze advocaten begeleiden u door elke stap van deze procedure. Een eerste kennismaking via videocall is volledig gratis, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten slechts €50 kost.

Praktische Tips

Als slachtoffer is het belangrijk om proactief te handelen. Hier zijn enkele praktische adviezen om uw dossier te versterken:

• Documenteer alles: Bewaar elk bewijsstuk van uw schade. Dit gaat van medische attesten en apothekersrekeningen tot facturen van herstellingen of bewijzen van inkomstenverlies.
• Houd een dagboek bij: Bij psychische schade of blijvende fysieke hinder kan een dagboek helpen om de impact op uw dagelijks leven aan te tonen aan een medisch expert of de rechter.
• Communiceer via uw advocaat: Vermijd direct contact met de dader of diens verzekeringsmaatschappij zonder overleg. Uw advocaat fungeert als buffer en zorgt dat u geen verklaringen aflegt die nadelig kunnen zijn.
• Check uw verzekeringen: Veel mensen hebben een verzekering 'rechtsbijstand' (vaak gekoppeld aan de familiale verzekering of autoverzekering). Deze verzekering dekt vaak de erelonen van de advocaat van uw keuze, waardoor juridische bijstand u niets hoeft te kosten.

Kosten en Vergoedingen

De kosten voor juridische bijstand mogen geen drempel vormen voor het bekomen van rechtvaardigheid. Er zijn drie hoofdwegen waarlangs de kosten gedekt kunnen worden:

1. Rechtsbijstandsverzekering: Dit is de meest gunstige optie. Als uw polis het misdrijf dekt, betaalt de verzekeraar de kosten en erelonen van uw advocaat. U heeft hierbij altijd vrije keuze van advocaat.

2. Juridische Tweedelijnsbijstand (Pro-Deo): Indien uw inkomen onder bepaalde grenzen ligt, heeft u recht op een gedeeltelijk of volledig gratis advocaat. Voor slachtoffers van ernstige geweldsdelicten gelden vaak soepelere regels.

3. De Rechtsplegingsvergoeding: Wanneer u het proces wint, moet de veroordeelde dader een forfaitaire tegemoetkoming betalen in uw advocaatkosten. Dit bedrag is wettelijk vastgelegd en afhankelijk van de waarde van de vordering.

Daarnaast is er voor slachtoffers van opzettelijke gewelddaden het 'Slachtofferfonds'. Indien de dader onvermogend is en de schade niet kan vergoeden, kan dit fonds onder bepaalde voorwaarden tussenkomen voor een financiële tegemoetkoming.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u een overzicht van de meest prangende vragen die wij in onze dagelijkse praktijk ontvangen van slachtoffers.