Huiszoeking: wat zijn je rechten?

Een huiszoeking is een van de meest ingrijpende onderzoekshandelingen in het Belgische strafrecht. Het raakt immers aan het fundamentele recht op onschendbaarheid van de woning, een principe dat verankerd is in de Grondwet. Wanneer de politie voor de deur staat met de intentie uw woning te betreden, is het cruciaal dat u exact weet wat uw rechten en plichten zijn. In dit artikel leggen de experts van LawBase uit hoe de procedure verloopt, welke regels de speurders moeten volgen en hoe u zich het beste kunt opstellen tijdens deze procedure.

Wettelijk Kader

Het wettelijk kader voor de huiszoeking in België wordt primair beheerst door het Wetboek van Strafvordering (Sv.). In het bijzonder zijn de artikelen 87 tot en met 90 Sv. van cruciaal belang. Deze artikelen bepalen onder welke voorwaarden een onderzoeksrechter een huiszoeking kan bevelen.

In de basis is de woning onschendbaar. Dit betekent dat niemand uw woning mag betreden zonder uw toestemming, tenzij de wet een specifieke uitzondering voorziet. De meest voorkomende uitzondering is de huiszoeking in het kader van een gerechtelijk onderzoek. Hierbij is een schriftelijk bevel van de onderzoeksrechter vereist. Dit bevel moet specifiek de plaats omschrijven waar de zoektocht mag plaatsvinden en het doel van het onderzoek vermelden.

Daarnaast kennen we in België de procedure bij 'ontdekking op heterdaad'. In dat geval heeft de procureur des Konings of de politie ruimere bevoegdheden om zonder voorafgaand bevel van een onderzoeksrechter een woning te betreden, mits er sprake is van een misdaad of wanbedrijf dat op dat moment wordt gepleegd of net is gepleegd.

Procedure en Stappen

Een huiszoeking verloopt volgens een strikt protocol om de geldigheid van het bewijsmateriaal te waarborgen. Indien de regels niet worden nageleefd, kan dit in bepaalde gevallen leiden tot de nietigheid van de huiszoeking en het daaropvolgende bewijs.

• Het tijdstip: Volgens de Belgische wetgeving mogen huiszoekingen in principe enkel plaatsvinden tussen 05:00 uur 's ochtends en 21:00 uur 's avonds. Er zijn echter uitzonderingen, zoals bij drugsmisdrijven, terrorisme of wanneer er aanwijzingen zijn dat bewijsmateriaal onmiddellijk vernietigd dreigt te worden.
• Het tonen van het bevel: De speurders moeten zich legitimeren en het huiszoekingsbevel voorleggen aan de bewoner. U heeft het recht om dit document te lezen. Let hierbij op de datum, het adres en de handtekening van de onderzoeksrechter.
• Aanwezigheid van de bewoner: De bewoner heeft het recht om aanwezig te zijn tijdens de zoektocht. Indien de bewoner niet aanwezig is, kunnen de speurders twee getuigen (bijvoorbeeld buren) vorderen om de integriteit van de operatie te bewaken.
• De zoektocht zelf: De politie mag kasten openen, documenten inkijken en digitale gegevensdragers (laptops, smartphones) in beslag nemen. Ze mogen echter niet onnodig vernielingen aanrichten.
• Het proces-verbaal: Na afloop van de huiszoeking wordt een proces-verbaal opgesteld. Hierin staat vermeld wat er in beslag is genomen en hoe de zoektocht is verlopen. U wordt gevraagd dit te ondertekenen.

Praktische Tips

Wanneer u geconfronteerd wordt met een huiszoeking, is emotionele beheersing essentieel. Hier zijn enkele praktische adviezen van onze advocaten:

• Blijf kalm en beleefd: Verzet tegen de politie kan leiden tot extra vervolging wegens weerspannigheid.
• Contacteer onmiddellijk een advocaat: Hoewel een advocaat de huiszoeking niet kan tegenhouden, kan hij of zij wel telefonisch adviseren of eventueel ter plaatse komen om toe te zien op de wettelijkheid van de procedure. LawBase heeft 6 kantoren in Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Wij kunnen snel schakelen.
• Verleen geen actieve medewerking aan uw eigen veroordeling: U bent verplicht de politie binnen te laten als zij een geldig bevel hebben, maar u bent niet verplicht om belastende verklaringen af te leggen tijdens de zoektocht. U heeft het recht om te zwijgen.
• Controleer de inbeslagname: Zorg dat elk item dat wordt meegenomen nauwkeurig wordt genoteerd op de inventarislijst. Vraag een kopie van dit document.
• Maak opmerkingen: Indien er zaken beschadigd zijn geraakt of als de politie zich onreglementair heeft gedragen, laat dit dan expliciet opnemen in het proces-verbaal voor u het ondertekent.

Kosten en Vergoedingen

In de fase van het onderzoek draagt de overheid in principe de kosten van de huiszoeking. Echter, indien u later wordt veroordeeld, kunnen de gerechtskosten (waaronder kosten voor deskundigen die bij de huiszoeking betrokken waren) aan u worden doorgetekend.

Indien er tijdens de huiszoeking schade is berokkend aan uw eigendom (bijvoorbeeld een geforceerde deur) en de huiszoeking resulteert in een buitenvervolgingstelling of vrijspraak, kunt u onder bepaalde voorwaarden een schadevergoeding eisen van de Belgische Staat. Dit vereist een specifieke procedure voor de burgerlijke rechtbank of een verzoek bij de Commissie voor financiële hulp aan slachtoffers van opzettelijke gewelddaden en aan de occasionele redders, afhankelijk van de context.

Bij LawBase bieden wij transparante tarieven voor bijstand in strafzaken. Een videocall voor eerste advies is gratis. Voor een fysieke consultatie van 30 minuten in een van onze kantoren (Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt of Leuven) betaalt u slechts €50.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u antwoorden op de meest prangende vragen over dit onderwerp.