Gratie aanvragen: procedure

Wanneer een strafrechtelijke veroordeling definitief is geworden, lijken de juridische wegen vaak uitgeput. Toch voorziet het Belgische rechtssysteem in een uitzonderlijk correctiemechanisme: het recht van genade of gratie. Dit is geen recht op vrijspraak, maar een gunstmaatregel waarbij de Koning de uitvoering van een straf geheel of gedeeltelijk kwijtscheldt, vermindert of omzet. In dit artikel leggen we uit hoe u praktisch een gratieverzoek indient, welke criteria gehanteerd worden en wat u kunt verwachten van de procedure.

Praktische Tips

Het aanvragen van gratie is een proces waar u best niet ondoordacht aan begint. Omdat het een gunstmaatregel is en geen recht, is de motivering van cruciaal belang. Hier zijn enkele praktische tips voor een kansrijk dossier:

• Focus op nieuwe elementen: Gratie is niet bedoeld om de schuldvraag opnieuw te bediscussiëren. Focus op feiten die na de veroordeling zijn opgetreden, zoals een ernstige ziekte, een unieke gezinsomstandigheid of een uitzonderlijke re-integratie.
• Wees transparant over de schadevergoeding: De Dienst Genade kijkt streng naar de inspanningen die u heeft geleverd om slachtoffers te vergoeden. Voeg bewijzen van betalingen of afbetalingsplannen toe.
• Stel een realistisch doel: Vraag niet zomaar om volledige kwijtschelding als een omzetting naar een werkstraf of een enkelband realistischer is gezien de feiten.
• Schakel professionele hulp in: Hoewel u de aanvraag zelf mag schrijven, kan een advocaat van LawBase de juridische nuances scherper stellen. Met kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven zijn wij altijd in de buurt om u bij te staan.
• Respecteer de termijnen: Hoewel er geen strikte vervaltermijn is voor het indienen, heeft het weinig zin gratie te vragen voor een straf die al bijna volledig is uitgevoerd.

Wettelijk Kader

Het recht van genade vindt zijn oorsprong in de hoogste rechtsnormen van ons land. De basis wordt gevormd door de Belgische Grondwet. Specifiek bepalen Artikelen 110 en 111 de contouren van deze macht:

• Artikel 110: De Koning heeft het recht de door de rechters uitgesproken straffen kwijt te schelden of te verminderen, behoudens hetgeen ten aanzien van de ministers en de leden van de Gemeenschaps- en Gewestregeringen is vastgesteld.
• Artikel 111: De Koning kan de straf van een minister of van een lid van een Gemeenschaps- of Gewestregering, op verzoek van de Kamer van volksvertegenwoordigers of van het betrokken Parlement, niet kwijtschelden.

Belangrijk om te begrijpen is dat de Koning dit recht uitoefent onder ministeriële verantwoordelijkheid. In de praktijk betekent dit dat de Minister van Justitie en de Dienst Genade het dossier voorbereiden en het eigenlijke advies formuleren. Gratie kan enkel betrekking hebben op de straf zelf (de publieke sanctie) en heeft nooit invloed op de burgerrechtelijke veroordelingen (de schadevergoeding aan het slachtoffer).

Procedure en Stappen

De weg naar een koninklijk besluit van genade verloopt via een vaste administratieve procedure. Volg deze stappen nauwgezet:

• Stap 1: Het verzoekschrift opstellen: Schrijf een brief gericht aan de Koning of de Minister van Justitie. Vermeld duidelijk uw identiteit, de gegevens van de veroordeling (vonnis/arrest, datum, rechtbank) en de redenen waarom u gratie vraagt.
• Stap 2: Indiening: U kunt het verzoek indienen via de post (Dienst Genade, FOD Justitie, Waterloolaan 115, 1000 Brussel) of via de griffie van de rechtbank die de straf heeft uitgesproken.
• Stap 3: Het onderzoek: De Dienst Genade opent een dossier. Zij zullen advies inwinnen bij het Openbaar Ministerie (de Procureur des Konings of de Procureur-Generaal). Vaak wordt er ook een maatschappelijk onderzoek uitgevoerd door de politie of een justitieassistent om uw huidige situatie te verifiëren.
• Stap 4: Het advies van de Minister: Op basis van alle verzamelde informatie formuleert de Minister van Justitie een voorstel aan de Koning.
• Stap 5: De beslissing: De Koning ondertekent het Koninklijk Besluit. Bij een positieve beslissing ontvangt u een officieel bericht. Bij een weigering wordt u eveneens op de hoogte gesteld, al is een weigering niet vatbaar voor beroep.

Tijdens deze procedure wordt de uitvoering van de straf niet automatisch opgeschort, tenzij de procureur hiertoe expliciet beslist in afwachting van de uitkomst van het gratieverzoek.

Kosten en Vergoedingen

De procedure voor het aanvragen van gratie bij de FOD Justitie is op zich kosteloos. Er zijn geen administratieve leges of rechtstreekse taksen verbonden aan het indienen van het verzoekschrift.

Echter, u dient rekening te houden met de volgende kostenposten:

• Erelonen advocaat: Voor het opstellen van een gemotiveerd dossier en de juridische opvolging. Bij LawBase streven we naar transparantie. Een eerste oriënterend gesprek kan via een gratis videocall, of u kunt langskomen op een van onze kantoren (Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt, Leuven) voor een fysieke consultatie van 30 minuten tegen een vast tarief van €50.
• Gerechtskosten en boetes: Gratie heeft enkel betrekking op de straf die nog moet komen. Reeds betaalde boetes of gerechtskosten worden in de regel niet terugbetaald via een genademaatregel.
• Burgerlijke belangen: Zoals eerder vermeld, ontslaat gratie u niet van de plicht om de slachtoffers te vergoeden. Deze kosten blijven integraal verschuldigd.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest gestelde vragen over de gratieprocedure in België.