Franchiseovereenkomst: aandachtspunten

De franchiseovereenkomst vormt de juridische ruggengraat van een samenwerking tussen twee juridisch onafhankelijke partijen: de franchisegever en de franchisenemer. In de complexe Belgische markt is deze contractvorm een populair instrument voor ondernemers die willen expanderen zonder de volledige kapitaallasten van eigen vestigingen te dragen, of voor starters die willen profiteren van een bewezen concept. Echter, de asymmetrie tussen de partijen heeft de wetgever ertoe aangezet strikte regels op te leggen, met name via het Wetboek van Economisch Recht (WER). Een grondige analyse van de contractuele clausules is essentieel om latere geschillen over exclusiviteit, beëindiging en vergoedingen te vermijden.

Procedure en Stappen

Het proces naar een rechtsgeldige franchiseovereenkomst verloopt in België volgens een strikt wettelijk tijdspad. De precontractuele fase is hierbij van cruciaal belang om de geldigheid van de uiteindelijke overeenkomst te waarborgen.

• De Precontractuele Informatiefase: Minstens één maand voor de ondertekening van de eigenlijke overeenkomst moet de franchisegever het Precontractueel Informatiedocument (PID) en de ontwerpovereenkomst overhandigen aan de aspirant-franchisenemer.
• De Standstill-periode: Gedurende deze termijn van één maand mag de franchisegever geen enkele verbintenis aangaan met de franchisenemer, noch enige vergoeding of waarborg vragen. Dit biedt de franchisenemer de tijd om het dossier te laten analyseren door een gespecialiseerde advocaat bij LawBase.
• Ondertekening en Registratie: Na afloop van de standstill-periode vindt de formele ondertekening plaats. Hoewel niet wettelijk verplicht voor alle sectoren, is het raadzaam de overeenkomst te laten registreren voor bewijskracht tegenover derden.
• Operationele Opstart en Training: De overdracht van de knowhow (het 'geheim', 'substantieel' en 'geïdentificeerd' pakket aan informatie) vindt plaats conform de bepalingen in de overeenkomst.

Wettelijk Kader

De juridische basis voor commerciële samenwerkingsovereenkomsten, waaronder de franchise, is verankerd in Boek X, Titel 2 van het Wetboek van Economisch Recht (WER Art. X.27-X.34). Deze bepalingen zijn van dwingend recht ten gunste van de franchisenemer.

Art. X.27 definieert de commerciële samenwerkingsovereenkomst als een overeenkomst waarbij één persoon het recht verleent aan een ander om bij de verkoop van producten of de verstrekking van diensten gebruik te maken van een commerciële formule. De wetgever legt hierbij de nadruk op de informatieplicht van de franchisegever. Indien de bepalingen van Art. X.28 (inhoud van het PID) niet worden nageleefd, kan de franchisenemer de nietigheid van de overeenkomst inroepen binnen de twee jaar na het afsluiten ervan.

Daarnaast spelen de algemene regels van het verbintenissenrecht (Boek 5 van het Burgerlijk Wetboek) en de regels omtrent onrechtmatige bedingen tussen ondernemingen (B2B-wetgeving) een fundamentele rol bij het beoordelen van de billijkheid van de clausules.

Praktische Tips

Bij het screenen van een franchisecontract adviseert LawBase om bijzondere aandacht te besteden aan de volgende clausules:

• Territoriale Exclusiviteit: Definieer nauwkeurig het geografische gebied waarin u als franchisenemer het exclusieve recht heeft om de formule te exploiteren. Let op de impact van e-commerce en online verkoop door de franchisegever zelf.
• Non-concurrentiebedingen: Deze clausules beperken uw vrijheid na het einde van de overeenkomst. Volgens de Belgische wetgeving en Europese verordeningen moeten deze beperkt zijn in tijd (meestal 1 jaar), ruimte en activiteit om geldig te zijn.
• Intellectuele Eigendom: Controleer of de franchisegever daadwerkelijk de eigenaar is van de merken en handelsnamen, of over de nodige licenties beschikt om deze in onderverhuur aan te bieden.
• Duur en Opzegging: Een franchiseovereenkomst is vaak van bepaalde duur (bv. 5 of 9 jaar). Zorg voor duidelijke modaliteiten omtrent stilzwijgende verlenging en de opzegtermijnen om continuïteit van uw onderneming te waarborgen.

Het is raadzaam om juridische bijstand te zoeken voordat u zich bindt. LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Een eerste oriënterende videocall is gratis, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten slechts €50 kost.

Kosten en Vergoedingen

De financiële structuur van een franchise is doorgaans opgebouwd uit verschillende componenten die duidelijk in de overeenkomst moeten worden gespecificeerd:

• Entry Fee (Instapvergoeding): Een eenmalig bedrag dat de franchisenemer betaalt bij de start voor het recht om de merknaam en de knowhow te gebruiken.
• Royalties (Periodieke vergoedingen): Meestal een percentage van de omzet of een vast maandelijks bedrag voor de voortdurende ondersteuning en het gebruik van het concept.
• Marketingbijdrage: Een vergoeding die specifiek bestemd is voor nationale of regionale reclamecampagnes georganiseerd door de franchisegever.
• Inrichtingskosten: De verplichte investeringen in de fysieke locatie conform de huisstijl van de franchisegever.

Het WER verplicht de franchisegever om in het PID een raming te geven van de exploitatie-inkomsten en de winstgevendheid, gebaseerd op objectieve gegevens. Het is essentieel om deze cijfers kritisch te (laten) valideren.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de antwoorden op de meest prangende vragen omtrent Belgische franchiseovereenkomsten.