Agentuurovereenkomst: wetgeving

Bent u van plan om uw commerciële activiteiten uit te breiden zonder direct extra personeel aan te nemen? Dan is een handelsagent vaak de ideale oplossing. Maar voor u een samenwerking aangaat, is het essentieel om te begrijpen wat de juridische spelregels zijn. De agentuurovereenkomst is in België namelijk streng gereguleerd door dwingend recht. Dit betekent dat u niet zomaar alles in een contract kunt zetten; de wet biedt de handelsagent een stevige bescherming, vooral bij het einde van de samenwerking.

Bij LawBase merken we vaak dat ondernemers de agentuurovereenkomst verwarren met de concessieovereenkomst of de makelaarsovereenkomst. Toch zijn de verschillen cruciaal voor uw portemonnee en uw juridische aansprakelijkheid. In dit artikel gidsen wij u door de complexe Belgische wetgeving, van de commissies tot de uitwinningsvergoeding, zodat u met een gerust hart kunt ondernemen.

Kosten en Vergoedingen

Een van de belangrijkste aspecten van de agentuurovereenkomst is de vergoeding van de agent. In de praktijk werkt een handelsagent bijna altijd op basis van een commissie, hoewel een vast bedrag ook mogelijk is. De Belgische wetgeving (WER) stelt dat de agent recht heeft op een commissie voor alle transacties die tijdens de duur van de overeenkomst worden gesloten dankzij zijn tussenkomst.

Recht op commissie: De agent heeft recht op een vergoeding wanneer een transactie is afgesloten als gevolg van zijn acties, of wanneer de transactie is gesloten met een klant die hij eerder heeft aangebracht voor gelijkaardige zaken. Dit recht blijft in bepaalde gevallen zelfs bestaan na het beëindigen van de overeenkomst, mits de bestelling hoofdzakelijk aan het werk van de agent te danken is en binnen een redelijke termijn na de beëindiging wordt geplaatst.

De Uitwinningsvergoeding: Dit is vaak het meest bediscussieerde punt bij het einde van een samenwerking. Wanneer de overeenkomst eindigt (behalve bij een fout van de agent), heeft de agent recht op een uitwinningsvergoeding indien hij nieuwe klanten heeft aangebracht of de zaken met bestaande klanten aanzienlijk heeft uitgebreid, en dit de principaal nog aanzienlijke voordelen oplevert. Deze vergoeding bedraagt maximaal één jaar commissie, berekend op het gemiddelde van de laatste vijf jaar.

Kostenvergoeding: Tenzij anders overeengekomen, draagt de handelsagent zijn eigen werkingskosten (zoals brandstof, kantoorruimte en telefoon). Het is echter toegestaan om specifieke onkostenvergoedingen in het contract op te nemen. Let hierbij wel op de fiscale implicaties.

Procedure en Stappen

Het opstellen en uitvoeren van een agentuurovereenkomst volgt een specifiek traject. Het is niet verplicht om een schriftelijk contract te hebben voor de geldigheid, maar het is absoluut noodzakelijk voor de bewijsvoering en om onduidelijkheden te vermijden.

• Stap 1: Precontractuele fase. In deze fase worden de exclusiviteit, het territorium en de commissiepercentages besproken. Wees transparant over de verwachtingen.
• Stap 2: Redactie van de overeenkomst. Hierbij moeten clausules over opzegtermijnen, concurrentiebedingen en bevoegdheden nauwkeurig worden geformuleerd volgens het Wetboek van Economisch Recht.
• Stap 3: Uitvoering en informatieplicht. De principaal moet de agent alle nodige documentatie bezorgen (catalogi, prijslijsten) en hem informeren als hij verwacht dat het volume van de transacties aanzienlijk lager zal zijn dan de agent redelijkerwijs mocht verwachten.
• Stap 4: Maandelijkse afrekening. De principaal moet uiterlijk op de laatste dag van de maand volgend op het kwartaal waarin het recht op commissie is ontstaan, een overzicht bezorgen aan de agent.
• Stap 5: Beëindiging. Bij een overeenkomst van onbepaalde duur moeten de wettelijke opzegtermijnen worden gerespecteerd. Deze variëren van één maand in het eerste jaar tot zes maanden vanaf het zesde jaar.

Wettelijk Kader

De agentuurovereenkomst wordt in België beheerst door Boek X, Titel 1 van het Wetboek van Economisch Recht (WER), artikelen X.1 tot X.26. Deze wetgeving is de omzetting van een Europese richtlijn en heeft een dwingend karakter ter bescherming van de handelsagent, die als de economisch zwakkere partij wordt beschouwd.

Volgens Art. X.1 WER is de handelsagent iemand die door de principaal wordt belast met het permanent bemiddelen bij het verkopen of kopen van zaken, zonder onder het gezag van de principaal te staan. Het cruciale element is de zelfstandigheid: de agent organiseert zijn eigen werk en tijd.

Art. X.18 WER regelt de opzeggingstermijnen. Het is belangrijk te weten dat partijen geen kortere termijnen kunnen overeenkomen dan de wet voorschrijft. Doet u dit toch, dan is de clausule nietig en gelden de wettelijke minima. Daarnaast bepaalt Art. X.22 WER de regels rond het concurrentiebeding. Dit beding is enkel geldig als het schriftelijk is vastgelegd, betrekking heeft op het soort zaken waarvoor de agent was aangesteld, en beperkt is tot het geografische gebied of de klantenkring die aan de agent was toevertrouwd. Bovendien mag de duur de zes maanden na het einde van de overeenkomst niet overschrijden.

Praktische Tips

Als ervaren advocaten bij LawBase zien we dagelijks waar het misloopt. Hier zijn enkele praktische tips om uw risico's te beperken:

• Definieer het territorium duidelijk: Vermijd vage omschrijvingen zoals "de regio Antwerpen". Gebruik postcodes of een kaart in de bijlage om discussies over commissies bij directe verkopen te voorkomen.
• Houd een klantenlijst bij: Bij het einde van de overeenkomst is de staat van de klantenkring cruciaal voor de uitwinningsvergoeding. Maak bij de start een inventaris van de bestaande klanten.
• Check de solvabiliteit: U bent als principaal niet verplicht commissie te betalen als de klant niet betaalt, maar enkel als dit te wijten is aan omstandigheden die u niet kunnen worden toegerekend.
• Let op met 'schijnzelfstandigheid': Hoewel een agent zelfstandig is, kan een te strikte controle door de principaal leiden tot herkwalificatie als arbeidsovereenkomst, met alle sociale zekerheidsgevolgen van dien.

Heeft u twijfels over uw huidig contract? LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. U kunt bij ons terecht voor een grondige screening. Een eerste videocall is volledig gratis, en voor een fysieke consultatie van 30 minuten betaalt u slechts €50.

Veelgestelde Vragen