Vereffenaar-verdeler aanstellen

Wanneer een dierbare overlijdt, volgt er vaak een complexe periode van rouw gecombineerd met administratieve en juridische beslommeringen. Een van de meest uitdagende aspecten van de afwikkeling van een nalatenschap is de verdeling van de goederen onder de erfgenamen. Hoewel veel verdelingen in onderlinge overeenstemming verlopen, kunnen er conflicten ontstaan of kan de situatie simpelweg te complex zijn om zonder professionele hulp op te lossen. In dergelijke gevallen is de aanstelling van een vereffenaar-verdeler een cruciale stap om de nalatenschap op een objectieve en wettelijke wijze af te wikkelen.

De rol van een vereffenaar-verdeler is essentieel in het Belgische erfrecht. Deze professional, meestal een notaris, treedt op als een onafhankelijke partij die de belangen van alle betrokkenen behartigt en toeziet op een correcte uitvoering van de laatste wil van de overledene, rekening houdend met de wettelijke reserve van de erfgenamen. Bij LawBase begrijpen we dat deze procedures emotioneel belastend kunnen zijn. Met kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven staan onze advocaten klaar om u bij te staan tijdens het volledige proces van de gerechtelijke vereffening en verdeling.

Wettelijk Kader

De aanstelling en de werking van de vereffenaar-verdeler zijn strikt verankerd in het Belgisch Gerechtelijk Wetboek. Specifiek vormen de Artikelen 1207 tot en met 1225 van het Gerechtelijk Wetboek de wettelijke basis voor de procedure van de gerechtelijke vereffening en verdeling.

Volgens de wet kan niemand worden gedwongen om in onverdeeldheid te blijven. Dit betekent dat elke erfgenaam op elk moment de verdeling van de nalatenschap kan vorderen voor de familierechtbank. Wanneer de erfgenamen het niet eens worden over de wijze van verdeling, of wanneer een van de erfgenamen weigert mee te werken, zal de rechter een notaris-vereffenaar aanstellen. Deze notaris fungeert als een 'gerechtelijk officier' en voert zijn opdracht uit onder toezicht van de rechtbank.

Het wettelijk kader bepaalt dat de vereffenaar-verdeler belast is met de volgende kerntaken:

• Het opmaken van de boedelbeschrijving (inventarisatie van alle bezittingen en schulden).
• Het beheer van de onverdeelde goederen tijdens de procedure.
• Het verkopen van goederen indien deze niet in natura verdeelbaar zijn.
• Het opstellen van een ontwerp van verdeling (de staat van vereffening).
• Het beslechten van geschillen tussen erfgenamen over de waardering of toewijzing van goederen.

Procedure en Stappen

De weg naar een definitieve verdeling via een vereffenaar-verdeler volgt een strikt chronologisch parcours om de rechtszekerheid te garanderen. Hieronder volgt het stappenplan:

1. De Dagvaarding of het Verzoekschrift

De procedure start meestal met een dagvaarding voor de familierechtbank door één of meerdere erfgenamen. De rechter zal de vereffening en verdeling bevelen en één (of soms twee) notarissen aanstellen om de operaties te leiden. In dit vonnis wordt ook een 'toeziend rechter' aangesteld die toezicht houdt op de voortgang.

2. De Boedelbeschrijving

De eerste grote taak van de vereffenaar-verdeler is het vaststellen van de omvang van de nalatenschap. Alle roerende en onroerende goederen, banktegoeden, maar ook schulden en lasten worden genoteerd. Erfgenamen moeten hierbij de eed afleggen dat zij niets hebben verduisterd.

3. De Verkoop van Goederen

Indien de erfgenamen het niet eens worden over wie welk goed krijgt, of als de goederen niet makkelijk verdeelbaar zijn (zoals een gezinswoning bij vijf erfgenamen), kan de vereffenaar-verdeler overgaan tot de openbare verkoop van de goederen om de opbrengst nadien te verdelen.

4. De Staat van Vereffening

Dit is het cruciale document waarin de notaris de rekeningen opmaakt. Hierin worden de inbreng van giften en de inkorting van legaten verwerkt. De notaris stelt een concreet plan voor: wie krijgt wat en wie moet eventueel een oplegsom betalen aan de anderen.

5. Homologatie of Betwisting

Als alle partijen akkoord gaan, wordt de verdeling definitief. Indien er bezwaren zijn (beweerde zwarte gelden, discussie over waardering), maakt de notaris een 'proces-verbaal van beweringen en zwarte punten' op en legt dit voor aan de rechtbank, die vervolgens een uitspraak doet.

Praktische Tips

Het aanstellen van een vereffenaar-verdeler kan een langdurig proces zijn. Om dit zo efficiënt mogelijk te laten verlopen, adviseren onze experts bij LawBase het volgende:

• Verzamel documentatie vroegtijdig: Zorg dat u alle bewijzen van schenkingen, facturen van begrafeniskosten en bankafschriften van de laatste jaren voor het overlijden bij de hand hebt.
• Communiceer via uw advocaat: Emoties lopen vaak hoog op in erfrechtzaken. Door de communicatie via een gespecialiseerd advocaat te laten verlopen, blijft het proces zakelijk en gericht op een oplossing.
• Sta open voor bemiddeling: Zelfs nadat een vereffenaar is aangesteld, kan een dading (onderling akkoord) veel tijd en kosten besparen.
• Controleer de boedelbeschrijving grondig: Fouten in de beginfase kunnen de volledige verdeling later in het gedrang brengen.

Wilt u professioneel advies over uw specifieke situatie? LawBase heeft 6 kantoren in Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Een videocall is bovendien volledig gratis, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten slechts €50 kost.

Kosten en Vergoedingen

De kosten van een vereffenaar-verdeler vallen in principe ten laste van de 'massa'. Dit betekent dat de kosten van de nalatenschap zelf worden afgehouden voordat de erfgenamen hun deel ontvangen. De kosten bestaan uit:

• Het ereloon van de notaris: Dit is wettelijk vastgelegd en gebaseerd op een percentage van de bruto-activa van de nalatenschap.
• Administratieve kosten: Denk aan kosten voor opzoekingen in het register van testamenten, hypothecaire getuigschriften en kosten voor de boedelbeschrijving.
• Expertisekosten: Indien er schatters moeten langskomen voor vastgoed of kunst, worden deze kosten ook door de nalatenschap gedragen.
• Gerechtskosten: De kosten voor de dagvaarding en de rechtsplegingsvergoeding.

Het is belangrijk om te beseffen dat een langdurige procedure bij de rechtbank de waarde van de nalatenschap aanzienlijk kan uithollen door oplopende advocaten- en notariskosten.

Veelgestelde Vragen