Singlevermindering: verlaagd tarief voor de kinderloze erflater

Dit artikel is gebaseerd op de volgende Belgische wetgeving:

• •
  Vl. Codex Fiscaliteit Art. 2.7.4.2.5
• •
  Vl. Codex Fiscaliteit Art. 2.7.5.0.6
• •
  Vl. Codex Fiscaliteit Art. 2.7.4.1.1
• •
  Vl. Codex Fiscaliteit Art. 2.7.6.0.6

Wie geen partner en geen kinderen nalaat, laat zijn vermogen doorgaans na aan een neef, een nicht, een petekind of een goede vriend. Fiscaal was dat lang de duurste vorm van erven: die verkrijgers vallen in Vlaanderen onder de categorie "alle anderen", waar de tarieven starten bij 25% en oplopen tot 55%. Sinds 1 januari 2026 bestaat daarvoor een tegengewicht: de singlevermindering, ingevoerd door het decreet van 19 december 2025 en ondergebracht in artikel 2.7.4.2.5 van de Vlaamse Codex Fiscaliteit. Zij vervangt de vriendenerfenis, die uitdooft.

Bij LawBase merken we dat deze regeling nog weinig bekend is, terwijl ze het verschil kan maken tussen 6.000 en 40.500 euro erfbelasting op eenzelfde legaat van 100.000 euro. Ze wordt bovendien niet automatisch toegekend: zonder uitdrukkelijke aanwijzing in het testament is het voordeel weg.

Wettelijk Kader

Artikel 2.7.4.2.5 VCF verlaagt, in afwijking van artikel 2.7.4.1.1, § 1 VCF, het tarief voor verkrijgingen die onder tabel II vallen — dus voor broers en zussen én voor de categorie "alle anderen":

• 3% op het gedeelte van de netto-verkrijging tot en met 50.000 euro;
• 9% op het gedeelte boven 50.000 euro tot en met 100.000 euro.

Het verlaagde tarief geldt voor een netto-verkrijging van maximaal 100.000 euro per nalatenschap. Het gedeelte dat dat maximum overschrijdt, wordt onderworpen aan het gewone tarief van tabel II (25%, 45% en 55% voor "alle anderen"; 25%, 30% en 55% tussen broers en zussen).

Twee voorwaarden moeten samen vervuld zijn:

• Geen partner en geen afstammelingen. Op de dag dat de nalatenschap openvalt, heeft de erflater geen partner in de zin van artikel 1.1.0.0.2, zesde lid, 4° VCF (gehuwd, wettelijk samenwonend, of feitelijk samenwonend gedurende minstens één jaar met een gemeenschappelijke huishouding) en geen bloedverwanten in de rechte nederdalende lijn of daarmee gelijkgestelde personen.
• Aanwijzing in een testament. De erflater heeft in een niet-herroepen testament op ondubbelzinnige wijze een of meer natuurlijke personen aangewezen die de toepassing van het verlaagde tarief kunnen vragen.

Wijst de erflater één persoon aan, dan wordt het verlaagde tarief uitsluitend op diens verkrijging toegepast. Wijst hij er meer dan één aan en overschrijdt het totaal van hun netto-verkrijgingen de 100.000 euro, dan wordt dat maximum onder hen verdeeld naar verhouding van hun persoonlijke netto-verkrijging, tenzij de erflater zelf een andere verdeling heeft bepaald.

Artikel 2.7.4.2.5, § 3 VCF regelt de toerekening: het gedeelte waarop het verlaagde tarief wordt toegepast, wordt bij voorrang aangerekend op het gedeelte van de verkrijging dat aan tabel II is onderworpen, en pas daarna op het gedeelte waarop het gunsttarief voor de familiale onderneming (art. 2.7.4.2.2 VCF) wordt berekend.

Wat met de vriendenerfenis?

De vriendenerfenis van artikel 2.7.5.0.6 VCF blijft bestaan, maar dooft uit. Het decreet van 19 december 2025 voegde aan dat artikel toe dat het testament vóór 1 januari 2026 gedagtekend moet zijn. Voor testamenten van latere datum kan de vriendenerfenis dus niet meer worden ingeroepen.

De twee regelingen zijn bovendien niet combineerbaar: wordt voor dezelfde nalatenschap het verlaagde tarief van artikel 2.7.4.2.5 toegepast, dan vervalt de vermindering van artikel 2.7.5.0.6. Wie een testament van vóór 2026 heeft, moet dus vergelijken. De vriendenerfenis levert maximaal 15.000 euro x 22 procentpunt = 3.300 euro voordeel op; de singlevermindering loopt op tot 34.500 euro. In vrijwel elk dossier waarin aan de voorwaarden is voldaan, is de singlevermindering dus voordeliger — maar zij vereist wel dat de erflater geen partner en geen afstammelingen nalaat, wat bij de vriendenerfenis niet vereist is.

Procedure en Stappen

• Stap 1: Nagaan of de erflater onder de voorwaarden valt. Geen partner en geen afstammelingen op de datum van overlijden. Let op de fiscale definitie van partner: ook een feitelijk samenwonende van meer dan één jaar telt mee en sluit de regeling dus uit.
• Stap 2: Het testament nakijken. Is er een niet-herroepen testament, en wijst het ondubbelzinnig aan wie het verlaagde tarief mag vragen? Een testament dat enkel legaten toekent zonder die aanwijzing volstaat niet. Controleer ook de dagtekening: die bepaalt of de vriendenerfenis nog een alternatief is.
• Stap 3: De aangifte van nalatenschap. Het verlaagde tarief moet uitdrukkelijk worden gevraagd in de aangifte, in te dienen binnen vier maanden na een overlijden in België (art. 3.3.1.0.5 VCF). Die aangifte wordt in beginsel ingediend door de erfgenamen en de algemene legatarissen — een bijzondere legataris die op het voordeel rekent, doet er goed aan dit tijdig met hen af te stemmen.
• Stap 4: Verdeling bij meerdere aangewezen personen. Overschrijdt het totaal van hun verkrijgingen 100.000 euro, dan wordt het plafond pro rata verdeeld, tenzij het testament een andere verdeling oplegt. Die keuze maakt u dus best al bij de opmaak van het testament.

Onze advocaten kijken uw testament of aangifte na vanuit onze kantoren in Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Leuven, Sint-Niklaas en Tongeren. Een videocall van 30 minuten met een advocaat kost € 60,50 incl. btw; een consultatie op kantoor van 60 minuten kost € 90,75 incl. btw.

Kosten en Vergoedingen

Een rekenvoorbeeld maakt het effect concreet. Een kinderloze erflater zonder partner laat 100.000 euro na aan zijn nicht en wijst haar in zijn testament uitdrukkelijk aan.

• Zonder singlevermindering: 35.000 euro aan 25% = 8.750 euro, 40.000 euro aan 45% = 18.000 euro en 25.000 euro aan 55% = 13.750 euro. Totaal: 40.500 euro.
• Met singlevermindering: 50.000 euro aan 3% = 1.500 euro en 50.000 euro aan 9% = 4.500 euro. Totaal: 6.000 euro.

Het verschil bedraagt 34.500 euro op precies hetzelfde legaat. De enige oorzaak van dat verschil is een zin in het testament.

Vergeet daarbij de omslagregel niet die voor de categorie "alle anderen" geldt: het tarief van tabel II wordt toegepast op de som van de netto-verkrijgingen van alle personen van die groep samen, en de belasting wordt daarna omgeslagen naar ieders aandeel (art. 2.7.4.1.1, § 3 VCF). Wat boven het plafond van 100.000 euro uitkomt, komt dus in de samengevoegde berekening terecht en belandt snel in de schijf van 55%. Simuleer uw situatie met onze successierechten-calculator.

Praktische Tips

• Formuleer de aanwijzing expliciet. Neem in het testament een afzonderlijke clausule op waarin staat dat de genoemde personen het verlaagde tarief van artikel 2.7.4.2.5 VCF mogen vragen. Een loutere toekenning van een legaat volstaat niet.
• Bepaal zelf de verdeling. Wijst u meerdere personen aan, dan mag u afwijken van de verdeling pro rata. Wie het meeste baat heeft bij het plafond, hangt af van de omvang van ieders legaat.
• Herbekijk oude testamenten. Dateert uw testament van vóór 1 januari 2026, dan behoudt u de vriendenerfenis, maar mist u de singlevermindering zolang de aanwijzing daarvoor ontbreekt. Een nieuw of aangevuld testament kost u de vriendenerfenis — reken beide scenario''s door voor u wijzigt.
• Let op de partnerdefinitie. Een feitelijk samenwonende partner van meer dan één jaar maakt de singlevermindering onmogelijk, ook als er geen huwelijk of samenlevingscontract is.
• Denk aan het partnerabattement. Sinds 1 januari 2026 is de vrijstelling op het roerend gedeelte voor de langstlevende partner verhoogd van 50.000 naar 75.000 euro (art. 2.7.6.0.6, § 2 VCF). Die maatregel staat los van de singlevermindering en geldt automatisch.

Veelgestelde Vragen

Hieronder de vragen die wij hierover het vaakst krijgen.