Schulden erven: ben je verplicht?

Wanneer een dierbare overlijdt, is dat een emotioneel zware periode. Naast het verdriet komen er echter ook heel wat praktische en juridische zaken op u af. Een van de meest prangende vragen die wij bij LawBase dagelijks krijgen, is: "Ben ik verplicht om de schulden van de overledene te betalen?" Het antwoord is genuanceerd, maar cruciaal om uw eigen vermogen te beschermen. In dit artikel duiken we diep in de wereld van de nalatenschapsschulden, bekeken vanuit de dagelijkse praktijk van onze 6 kantoren in Vlaanderen.

Stel u voor: Mark verliest zijn vader. Zijn vader was een levensgenieter, maar bleek bij zijn overlijden aanzienlijke gokschulden en achterstallige huur te hebben. Zonder actie te ondernemen, loopt Mark het risico dat schuldeisers bij hem aankloppen om deze schulden met zijn eigen spaargeld af te lossen. Dit scenario illustreert waarom kennis van het erfrecht essentieel is.

Wettelijk Kader

In het Belgische erfrecht geldt het principe van de 'saisine'. Dit betekent dat de erfgenamen van rechtswege de bezittingen én de schulden van de overledene verkrijgen op het moment van overlijden. Echter, u wordt niet gedwongen om alles zomaar te aanvaarden. Het Burgerlijk Wetboek biedt u drie opties, elk met hun eigen gevolgen.

Volgens Artikel 870 van het Burgerlijk Wetboek dragen de erfgenamen bij in de betaling van de schulden en lasten van de nalatenschap, ieder in verhouding tot wat hij daaruit geniet. Dit is de basisregel bij een zuivere aanvaarding. Belangrijk is ook Artikel 873 BW, dat stelt dat de erfgenaam die de nalatenschap zuiver aanvaardt, persoonlijk gehouden is voor de schulden, zelfs als deze de waarde van de activa overstijgen. U betaalt dan dus met uw eigen vermogen.

De wetgever heeft echter beschermingsmechanismen ingebouwd om te voorkomen dat erfgenamen het slachtoffer worden van een negatieve nalatenschap. U heeft de keuze tussen:

• Zuivere aanvaarding: U aanvaardt alles (bezit en schuld). Dit kan ook stilzwijgend gebeuren door handelingen te stellen die u alleen als erfgenaam mag doen.
• Verwerping: U weigert de erfenis volledig. U krijgt niets, maar betaalt ook niets.
• Aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving: U aanvaardt de erfenis, maar u betaalt de schulden enkel tot het beloop van de bezittingen in de erfenis. Uw eigen vermogen blijft buiten schot.

Praktische Tips

Bij LawBase adviseren we cliënten altijd om voorzichtig te zijn met hun eerste handelingen na een overlijden. Een veelgemaakte fout is het meenemen van waardevolle spullen uit de woning van de overledene of het verkopen van de auto om de begrafenis te betalen. Dit kan worden beschouwd als een stilzwijgende aanvaarding.

Case Study: Mevrouw Janssens betaalde de laatste ziekenhuisfacturen van haar overleden tante met geld dat ze vond in de kluis van de tante. Door deze daad van beheer te stellen en zich de goederen toe te eigenen, werd zij geacht de erfenis zuiver te hebben aanvaard. Toen later bleek dat de tante nog een enorme belastingschuld had, kon mevrouw Janssens de erfenis niet meer verwerpen.

Onze tips om dit te vermijden:

• Raak geen persoonlijke bezittingen aan voordat u een duidelijk beeld heeft van de financiële situatie.
• Vraag bij de bank een overzicht van de saldi op de datum van overlijden.
• Raadpleeg een expert van LawBase in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt of Leuven voor een eerste screening. Een videocall is gratis, een fysieke consultatie van 30 minuten kost slechts €50.

Procedure en Stappen

Als u vermoedt dat er schulden zijn, is het volgen van de juiste procedure van levensbelang. Sinds de hervorming van het erfrecht verloopt de verwerping of de aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving via de notaris.

Stap 1: Inventarisatie. Probeer alle facturen, bankafschriften en leningsovereenkomsten te verzamelen. Controleer ook het Centraal Register van Beslagen.

Stap 2: De verklaring afleggen. Ga naar de notaris om een verklaring van verwerping of aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving af te leggen. De notaris zorgt voor de publicatie in het Belgisch Staatsblad.

Stap 3: Boedelbeschrijving (bij aanvaarding onder voorrecht). Er moet een officiële inventaris worden opgemaakt van alle activa en passiva. Dit geeft schuldeisers de kans om hun schuldvordering kenbaar te maken.

Stap 4: Afwikkeling. Bij verwerping bent u klaar (behalve voor de begrafeniskosten, zie FAQ). Bij aanvaarding onder voorrecht worden de schuldeisers betaald met de aanwezige middelen in de volgorde die de wet voorschrijft.

Kosten en Vergoedingen

Niets is gratis, ook het weigeren van schulden niet. De kosten voor een verklaring van verwerping zijn sinds enkele jaren sterk verlaagd voor 'onvermogende' nalatenschappen (waarbij het actief niet hoger is dan 5.000 euro) om drempels weg te nemen.

Bij een standaard verwerping betaalt u notariskosten en registratierechten. Indien u kiest voor de aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving, liggen de kosten hoger. U moet rekening houden met de kosten voor de notariële akte, de kosten van de inventarisatie (de eigenlijke boedelbeschrijving) en de publicatiekosten in het Staatsblad. Gemiddeld moet u rekenen op een bedrag tussen de €800 en €1.500, afhankelijk van de complexiteit.

Hoewel dit duur lijkt, is het een fractie van de kosten die u zou kunnen hebben als u een schuld van €50.000 onbewust overneemt. LawBase kan u helpen bij het inschatten of deze procedure in uw specifiek geval noodzakelijk is.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest gestelde vragen die onze advocaten in onze kantoren in heel Vlaanderen ontvangen over dit onderwerp.