Kan je een kind onterven in België?

Het is een vraag die vaak met veel emotie gepaard gaat: "Kan ik mijn kind onterven?" Of het nu gaat om een jarenlange breuk, een verstoorde relatie of een bewuste keuze om andere erfgenamen te bevoordelen, de Belgische wetgeving is op dit punt zeer duidelijk, maar ook verrassend strikt. In deze gids leggen we u uit hoe de vork in de steel zit, wat de grenzen zijn van uw testamentaire vrijheid en welke wegen er wel nog openliggen binnen het Belgische erfrecht.

Bij LawBase merken we dat veel mensen denken dat ze via een testament volledig vrij kunnen beschikken over hun vermogen. Hoewel u inderdaad veel kunt regelen, botst u in België snel op de figuur van de 'voorbehouden erfgenaam'. Onze advocaten in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven staan dagelijks cliënten bij om binnen het wettelijke kader de best mogelijke oplossing te vinden voor hun specifieke gezinssituatie.

Kosten en Vergoedingen

Wanneer u overweegt om actie te ondernemen rond uw nalatenschap, is het belangrijk om de kosten in kaart te brengen. Er zijn drie soorten kosten waar u rekening mee moet houden:

• Ereloon van de advocaat: Voor advies over onterving en successieplanning werkt LawBase met transparante tarieven. Een eerste fysieke consultatie van 30 minuten kost u slechts €50. Verkiest u een videocall? Dan is dit eerste gesprek zelfs volledig gratis.
• Notariskosten: Als u een officieel testament (authentiek testament) laat opstellen, betaalt u notariskosten. Deze zijn wettelijk vastgelegd en hangen af van de complexiteit, maar reken gemiddeld op €300 tot €500.
• Successierechten (Erfbelasting): Hoewel dit geen directe kost is bij het plannen, is het wel een factor. In Vlaanderen gelden progressieve tarieven. Hoe minder een kind krijgt, hoe minder belasting zij betalen, maar de persoon aan wie u wél schenkt (bijvoorbeeld een verre neef of een goed doel), betaalt vaak veel hogere tarieven.

Het is cruciaal om te begrijpen dat 'besparen' op juridisch advies u later duur te staan kan komen als een kind de verdeling van de erfenis aanvecht voor de rechtbank. Een goed onderbouwd plan voorkomt dure procedures voor uw andere nabestaanden.

Procedure en Stappen

Hoewel u een kind in België nooit 100% kunt onterven tegen hun wil (tenzij in extreme gevallen van onwaardigheid), kunt u wel stappen ondernemen om hun erfdeel te minimaliseren tot het wettelijke minimum.

• Stap 1: De berekening van de fictieve massa. Om te weten wat een kind minimaal moet krijgen, kijken we niet alleen naar wat er op uw bankrekening staat bij overlijden. We tellen daar alle schenkingen bij op die u tijdens uw leven heeft gedaan.
• Stap 2: Het opstellen van een testament. U moet expliciet in een testament vermelden dat u het 'beschikbaar deel' aan iemand anders toekent. Doet u niets? Dan wordt uw erfenis gewoon gelijk verdeeld onder uw kinderen.
• Stap 3: Schenkingen met voorrang. U kunt tijdens uw leven al goederen wegschenken. Let wel op: als deze schenkingen de reserve van uw kind aantasten, kan het kind na uw overlijden een 'vordering tot inkorting' instellen.
• Stap 4: Valkuilen vermijden. Vermijd schijnconstructies. Het verkopen van een woning aan een ander kind tegen een symbolische euro wordt door de fiscus en de rechter snel doorprikt als een verdoken schenking.

Onze experts in onze kantoren in onder andere Leuven en Hasselt kunnen u helpen bij het nauwkeurig uitwerken van deze stappen, zodat uw wensen juridisch sluitend zijn.

Wettelijk Kader

De basis van het Belgische erfrecht ligt in de bescherming van de familie. Het belangrijkste wetsartikel dat u hierbij moet kennen is Art. 913 van het Burgerlijk Wetboek (BW).

Sinds de hervorming van het erfrecht in 2018 is de regelgeving vereenvoudigd, maar de bescherming van het kind blijft rotsvast. De wet stelt dat uw kinderen recht hebben op de zogenaamde 'reserve'. Ongeacht hoeveel kinderen u heeft, de reserve bedraagt altijd de helft (1/2) van uw vermogen. De andere helft is het 'beschikbaar deel', waarover u vrij mag beschikken via een testament of schenking.

Stel: u heeft drie kinderen. Samen hebben zij recht op de helft van uw vermogen (elk 1/6e). De andere helft kunt u aan een partner, een vriend of een goed doel geven. U kunt dus een kind 'onterven' voor wat betreft het beschikbaar deel, maar u kunt hen nooit hun wettelijke reserve afnemen. De enige uitzondering is wanneer een kind 'onwaardig' wordt verklaard om te erven, bijvoorbeeld omdat het een moordpoging op de ouder heeft ondernomen. In de praktijk komt dit echter zelden voor.

Praktische Tips

Omdat volledige onterving niet mogelijk is, geven we u graag enkele praktische tips om uw nalatenschap toch naar uw hand te zetten:

• Gebruik het beschikbaar deel slim: U kunt de helft van uw vermogen toewijzen aan wie u maar wilt. Dit is de meest effectieve manier om de impact van een ongewenste erfgenaam te beperken.
• Ontervingsclausules in een huwelijkscontract: Via technieken zoals het 'keuzebeding' kunt u ervoor zorgen dat de langstlevende partner eerst een groot deel van het vermogen krijgt, waardoor de kinderen pas later (bij het tweede overlijden) hun deel ontvangen.
• Life Insurance (Levensverzekeringen): Soms kan een levensverzekering soelaas bieden, hoewel ook hier de regels rond de reserve van de kinderen steeds strenger worden toegepast.
• Praat erover: Soms is een familiale bemiddeling effectiever dan een juridische strijd. LawBase biedt ook ondersteuning bij bemiddeling om conflicten op te lossen voor ze onherstelbaar worden.
• Bezoek een kantoor: Een waterdicht plan vereist maatwerk. Kom langs in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt of Leuven voor een analyse van uw vermogen.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest prangende vragen die wij in onze dagelijkse praktijk ontvangen over dit onderwerp.