Nalatenschap aanvaarden of verwerpen?

Wanneer u geconfronteerd wordt met het overlijden van een naaste, komt er naast het emotionele proces ook een belangrijke juridische beslissing op u af: wat doet u met de nalatenschap? In het Belgische erfrecht bent u nooit verplicht om een erfenis zomaar te aanvaarden. Omdat een nalatenschap niet enkel uit bezittingen (activa) bestaat, maar ook uit schulden (passiva), is het cruciaal om een geïnformeerde keuze te maken. Bij LawBase staan onze advocaten in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven klaar om u bij te staan in deze complexe materie. Een foute beslissing kan immers verstrekkende gevolgen hebben voor uw persoonlijk vermogen.

Wettelijk Kader

Het Belgisch Burgerlijk Wetboek regelt in de artikelen 774 tot en met 808 de wijze waarop een erfgenaam kan reageren op een opengevallen nalatenschap. Volgens Artikel 774 BW heeft een erfgenaam drie opties, ook wel het recht van beraad genoemd: de zuivere aanvaarding, de verwerping, of de aanvaarding onder voorbehoud van boedelbeschrijving.

Het is essentieel om te begrijpen dat de wetgever de erfgenaam beschermt tegen onbekende schulden, maar dat deze bescherming vervalt zodra men daden stelt die wijzen op een stilzwijgende aanvaarding. Artikel 778 BW stelt dat een aanvaarding stilzwijgend kan geschieden wanneer de erfgenaam een daad verricht die noodzakelijk zijn wil veronderstelt om te aanvaarden, en die hij enkel in zijn hoedanigheid van erfgenaam zou mogen stellen. Denk hierbij aan het verkopen van goederen uit de inboedel of het voldoen van persoonlijke schulden van de overledene met eigen middelen in de hoop dit later te verrekenen.

Procedure en Stappen

De procedure die u moet volgen hangt volledig af van de keuze die u maakt. Hieronder lichten we de drie scenario's toe:

• Zuivere aanvaarding: Hierbij vermengt uw vermogen zich met dat van de overledene. U wordt eigenaar van de goederen, maar ook persoonlijk aansprakelijk voor alle schulden, zelfs als deze groter zijn dan de waarde van de bezittingen. Dit kan expliciet (via een geschrift) of stilzwijgend gebeuren.
• Verwerping: Indien u weet dat de nalatenschap deficitair is (meer schulden dan bezittingen), is verwerpen de veiligste optie. U wordt geacht nooit erfgenaam te zijn geweest. Sinds 2017 gebeurt de verwerping via een verklaring bij de notaris. Voor onvermogende nalatenschappen is dit onder bepaalde voorwaarden kosteloos.
• Aanvaarding onder voorbehoud van boedelbeschrijving: Dit is de gulden middenweg. U aanvaardt de erfenis, maar u zult nooit meer schulden moeten betalen dan de waarde van de goederen die u ontvangt. Er wordt een inventaris (boedelbeschrijving) opgemaakt door een notaris.

Voor een eerste inschatting van uw situatie kunt u gebruikmaken van onze erfenis-simulator op de website van LawBase.

Praktische Tips

Als ervaren advocaten bij LawBase adviseren wij cliënten vaak om uiterst voorzichtig te zijn in de periode onmiddellijk na het overlijden. Hier zijn enkele concrete tips:

• Raak de bankrekeningen niet aan: Betaal geen facturen van de overledene met uw eigen geld en haal geen geld van de rekeningen voordat u een beslissing heeft genomen.
• Inventariseer snel: Probeer zo snel mogelijk een overzicht te krijgen van de openstaande schulden (leningen, belastingen, achterstallige huur).
• Let op de termijn: Hoewel het recht om te kiezen in principe 30 jaar blijft bestaan, kunnen schuldeisers u na verloop van tijd dwingen om een keuze te maken via een dagvaarding.
• Raadpleeg een expert: LawBase heeft 6 kantoren in Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Een videocall is gratis en een fysieke consultatie van 30 minuten kost slechts €50.

Kosten en Vergoedingen

De kosten verbonden aan het afhandelen van een nalatenschap variëren. Bij een zuivere aanvaarding betaalt u hoofdzakelijk successierechten (erfbelasting), die berekend worden op de netto-waarde van de erfenis. De tarieven verschillen naargelang de graad van verwantschap en het gewest waar de overledene woonde.

Bij een verwerping of aanvaarding onder voorbehoud van boedelbeschrijving komen daar notariskosten bij. Sinds de hervorming van het erfrecht is de registratie van de verklaring van verwerping bij de notaris onderworpen aan een vast recht, tenzij de nalatenschap minder dan een bepaald drempelbedrag aan activa bevat (gratis verwerping voor onvermogenden). De kosten voor een boedelbeschrijving door een notaris kunnen oplopen, afhankelijk van de complexiteit van het vermogen, maar dit weegt vaak niet op tegen het risico van het erven van enorme schulden.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest gestelde vragen die onze advocaten behandelen tijdens consultaties in onze kantoren in Vlaanderen.