Levensverzekering en erfrecht

Heeft u onlangs een naaste verloren en vraagt u zich af wat er gebeurt met de levensverzekering? Of bent u zelf bezig met uw successieplanning en wilt u weten hoe u een kapitaal op een fiscaal gunstige manier kunt overdragen aan uw geliefden? In de wereld van het Belgische erfrecht neemt de levensverzekering een bijzondere plek in. Het is niet zomaar een financieel product, maar een krachtig instrument om uw nabestaanden te beschermen, mits u de juridische spelregels goed begrijpt.

Bij LawBase merken we vaak dat er veel verwarring bestaat over de interactie tussen de Wet Verzekeringsovereenkomst en het klassieke erfrecht. Valt de uitkering in de nalatenschap? Moet u er successierechten op betalen? En wat als de wettelijke reserves van de kinderen worden aangetast? In dit artikel gidsen wij u door het doolhof van regels, zodat u met een gerust hart de juiste beslissingen kunt nemen. Onze experts in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven staan dagelijks cliënten bij om deze complexe materie te ontrafelen.

Kosten en Vergoedingen

Wanneer we spreken over de kosten bij een levensverzekering in de context van erfrecht, moeten we onderscheid maken tussen de beheerskosten van de polis en de fiscale kosten bij het overlijden. De grootste 'kost' voor de begunstigde is vaak de erfbelasting (in Vlaanderen ook wel successierechten genoemd).

In principe wordt een levensverzekering juridisch beschouwd als een 'beding ten behoeve van een derde'. Dit betekent dat het kapitaal rechtstreeks van de verzekeraar naar de begunstigde gaat, buiten de eigenlijke nalatenschap om. Echter, de fiscus hanteert de zogenaamde 'fictiebepaling' (artikel 2.7.1.0.6 van de Vlaamse Codex Fiscaliteit). Hierdoor wordt de uitkering voor de berekening van de erfbelasting toch gelijkgesteld met een legaat. U betaalt dus belastingen op het bedrag dat u ontvangt, volgens de tarieven die gelden voor uw graad van verwantschap met de overledene.

Daarnaast zijn er de kosten voor juridische bijstand. Bij LawBase geloven we in transparantie. Een eerste oriënterend gesprek via videocall is bij ons altijd gratis. Verkiest u een fysieke consultatie in een van onze kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt of Leuven? Dan betaalt u slechts €50 voor een gesprek van 30 minuten. Dit is vaak een kleine investering die u duizenden euro's aan verkeerd betaalde belastingen of juridische conflicten kan besparen.

Procedure en Stappen

Wat moet u concreet doen wanneer een verzekeringnemer overlijdt? Het proces verloopt doorgaans volgens deze stappen:

• Melding van overlijden: De verzekeringsmaatschappij moet zo snel mogelijk op de hoogte worden gebracht. Hiervoor is een officieel uittreksel uit de overlijdensakte nodig.
• Identificatie van de begunstigde: De verzekeraar controleert wie er in de polis als begunstigde is aangeduid. Dit kan specifiek op naam zijn (bv. "mijn echtgenote Anna Janssens") of generiek (bv. "mijn wettige erfgenamen").
• Aangifte van nalatenschap: Hoewel de uitkering buiten de nalatenschap valt, moet deze wel verplicht vermeld worden in de aangifte van nalatenschap bij de Vlaamse Belastingdienst (Vlabel).
• Toetsing aan de reserve: De notarissen of advocaten zullen berekenen of de uitbetaling de 'reserve' van de reservataire erfgenamen (zoals kinderen) niet schendt. Indien dit wel het geval is, kan er sprake zijn van inkorting.
• Uitbetaling: Na controle van alle documenten en het fiscaal attest (artikel 94 W.Succ.) gaat de verzekeraar over tot uitbetaling van het kapitaal.

Het is cruciaal om te weten dat de formulering van de 'begunstigingsclausule' bepaalt wie het geld krijgt. Een foutieve formulering kan leiden tot jarenlange procedures voor de familierechtbank.

Wettelijk Kader

De juridische basis voor de levensverzekering vinden we terug in de Wet Verzekeringsovereenkomst (voorheen de Wet van 25 juni 1992, nu geïntegreerd in het Wetboek van Economisch Recht). Deze wet bepaalt dat de begunstigde een eigen recht heeft op de verzekeringsprestatie.

In het Belgische erfrecht geldt echter ook het principe van de reserve. Sinds de hervorming van het erfrecht in 2018 hebben kinderen altijd recht op de helft van het vermogen van de ouder (de globale reserve). Een levensverzekering mag niet gebruikt worden om dit reservatair erfdeel op een onrechtmatige manier te omzeilen. Als de gestorte premies 'kennelijk overdreven' zijn in verhouding tot het vermogen van de erflater, kunnen de benadeelde erfgenamen eisen dat deze bedragen (fictief) worden toegevoegd aan de massa om hun deel op te eisen.

Daarnaast speelt de huwelijksvermogenswetgeving een rol. Indien de premies betaald werden met gelden uit de huwelijkse gemeenschap, maar de uitkering naar een derde gaat, kan er een vergoedingsrekening ontstaan tussen het gemeenschappelijk vermogen en het eigen vermogen van de overleden echtgenoot.

Praktische Tips

Hoe haalt u het meeste uit een levensverzekering binnen uw successieplanning? Hier zijn enkele tips van onze experts:

• Update uw begunstigingsclausule: Een clausule met "mijn echtgenote" kan na een echtscheiding voor grote problemen zorgen. Wees specifiek of gebruik de juiste juridische termen.
• Gebruik de 'verzekeringsgift': U kunt een levensverzekering schenken (onder levenden) om zo de toekomstige erfbelasting te verminderen. Let hierbij wel op de registratierechten.
• Combineer met een testament: Zorg dat uw levensverzekering en uw testament op elkaar zijn afgestemd om tegenstrijdigheden te vermijden.
• Let op met de 'generatiesprong': Via een levensverzekering kunt u rechtstreeks aan kleinkinderen uitkeren, wat vaak fiscaal interessanter is dan een dubbele vererving (van ouder naar kind naar kleinkind).
• Raadpleeg een specialist: De regels rond de inkorting van premies zijn technisch. LawBase heeft kantoren in heel Vlaanderen (Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven) om u hierbij te ondersteunen.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de antwoorden op de meest prangende vragen die wij in onze praktijk ontvangen over levensverzekeringen en erfenissen.