Erfovereenkomst: erfenis plannen

Een erfenis plannen is voor velen een emotionele en complexe opdracht. Sinds de ingrijpende hervorming van het Belgische erfrecht in 2018 is er echter een krachtig instrument bijgekomen om familiale conflicten te vermijden en gemoedsrust te creëren: de erfovereenkomst. Waar het vroeger strikt verboden was om afspraken te maken over een nog niet opengevallen nalatenschap, laat de huidige wetgeving toe om proactief regelingen te treffen die bindend zijn voor alle partijen. Bij LawBase begeleiden onze advocaten dagelijks families in onze vestigingen in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven om deze overeenkomsten juridisch waterdicht op te stellen.

Praktische Tips

Bij het opstellen van een erfovereenkomst gaat het niet alleen om de juridische techniek, maar vooral om de menselijke communicatie. Hier zijn enkele praktische tips om dit proces succesvol te doorlopen:

• Start de dialoog vroegtijdig: Wacht niet tot er spanningen ontstaan. Een erfovereenkomst werkt het best wanneer alle partijen nog op goede voet staan en bereid zijn tot transparantie.
• Maak een inventaris van eerdere schenkingen: Een globale erfovereenkomst heeft vaak als doel het 'evenwicht' te herstellen. Breng daarom alle reeds gedane schenkingen (zowel bankgiften als vastgoed) in kaart, inclusief de waarde op het moment van de schenking en de huidige waarde.
• Focus op subjectieve gelijkheid: Gelijkheid hoeft niet altijd rekenkundig te zijn. Misschien heeft één kind meer financiële steun gekregen tijdens de studie, terwijl een ander kind een bouwgrond kreeg. Een erfovereenkomst laat toe om te verklaren dat iedereen zich 'voldoende bedeeld' voelt, ongeacht de exacte cijfers.
• Betrek een specialist: Omdat een erfovereenkomst onherroepelijk is, is een foutieve formulering fataal. De advocaten van LawBase kunnen optreden als bemiddelaar om de familiale vrede te bewaren terwijl de juridische puntjes op de i worden gezet.
• Overweeg de zorgclausule: Je kunt afspraken over de erfenis koppelen aan de zorg voor de langstlevende ouder. Dit creëert een win-win situatie waarbij de ouders verzekerd zijn van zorg en de kinderen duidelijkheid hebben over hun erfdeel.

Wettelijk Kader

De juridische basis voor de erfovereenkomst vinden we terug in het Burgerlijk Wetboek, specifiek in de Artikelen 1100/1 tot en met 1100/7 BW. Dit kader maakt een essentieel onderscheid tussen twee types overeenkomsten:

1. De Globale Erfovereenkomst (Familiepact): Dit is een overeenkomst tussen ouders en al hun kinderen. Het doel is om een globale regeling te treffen over alle gedane en toekomstige schenkingen. Hierbij verklaren de kinderen dat er een evenwicht is bereikt, waardoor zij later geen 'inkorting' meer kunnen vragen. Dit blokkeert toekomstige discussies over de waarde van schenkingen.

2. De Punctuele Erfovereenkomst: Dit type overeenkomst is specifieker en kan over één bepaald aspect gaan. Denk aan het verzaken aan het recht van inkorting voor een specifieke schenking aan een kleinkind (generatiesprong) of een stiefkind. Ook afspraken over de waardering van een geschonken goed vallen hieronder.

Belangrijk in het wettelijk kader is de bescherming van de contractvrijheid versus de reserve. Hoewel de wet de 'reserve' (het beschermde deel van de kinderen) nog steeds erkent, laat de erfovereenkomst toe dat kinderen hier vrijwillig en bewust afstand van doen in het kader van een globale regeling.

Procedure en Stappen

Het traject naar een geldige erfovereenkomst is strikt gereglementeerd door de wetgever om overhaaste beslissingen te voorkomen. Het proces verloopt doorgaans als volgt:

• Stap 1: Consultatie en Ontwerp: De partijen komen samen met een advocaat om de wensen te bespreken. Wij adviseren om eerst een gratis videocall in te plannen of een fysieke consultatie van 30 minuten (€50) in een van onze kantoren (Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt of Leuven).
• Stap 2: Het Ontwerpdocument: Er wordt een ontwerp van de akte opgesteld. Dit document moet alle schenkingen en de overeengekomen waarderingen bevatten.
• Stap 3: De Beraadslagingstermijn (Wachttijd): De wet legt een strikte timing op. Zodra het ontwerp naar alle partijen is verstuurd, start een verplichte wachttermijn van één maand. In deze periode mogen de partijen de akte niet ondertekenen.
• Stap 4: De Informatievergadering: De notaris moet alle partijen samenroepen (of individueel spreken) om de juridische gevolgen uit te leggen. Dit is een cruciale stap om de 'vrije en bewuste toestemming' te garanderen.
• Stap 5: Ondertekening: Na het verstrijken van de termijn wordt de akte verleden. Een erfovereenkomst moet altijd bij notariële akte gebeuren om geldig te zijn.

Kosten en Vergoedingen

De kosten voor een erfovereenkomst zijn afhankelijk van de complexiteit van het dossier en de waarde van de betrokken goederen. De totale kostprijs bestaat uit drie delen:

1. Honorarium van de advocaat: Voor de bemiddeling, vermogensplanning en het opstellen van de clausules. LawBase hanteert transparante tarieven. Een eerste instap kan via een fysieke consultatie van €50 voor 30 minuten.

2. Notariskosten: De notaris rekent een ereloon aan voor het verlijden van de akte en de verplichte informatieverstrekking. Bij een globale erfovereenkomst zonder onmiddellijke overdracht van goederen is dit vaak een vast bedrag of een percentage op de waarde.

3. Registratierechten en taksen: Als de erfovereenkomst gepaard gaat met een nieuwe schenking van vastgoed, zijn er schenkingsrechten verschuldigd. Is het enkel een 'vastlegging' van bestaande situaties, dan blijven de fiscale kosten beperkt tot vaste rechten (rechten van geschriften en registratie).

Het is belangrijk om te beseffen dat de kost van een erfovereenkomst een investering is die zichzelf terugbetaalt door het vermijden van dure en jarenlange procedures bij de rechtbank na een overlijden.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest prangende vragen die onze cliënten stellen over de erfovereenkomst.