Erfenisgeschil naar de rechtbank

Een overlijden is een emotionele gebeurtenis die helaas vaak wordt overschaduwd door conflicten over de nalatenschap. Wanneer erfgenamen er onderling niet uitkomen, rijst de vraag hoe een erfenisgeschil juridisch kan worden beslecht. In België is de verdeling van een erfenis strikt geregeld, maar de weg naar de rechtbank is complex en vaak de laatste stap in een langdurig proces. Bij LawBase begeleiden we cliënten doorheen dit doolhof vanuit onze zes kantoren in Vlaanderen (Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven).

Praktische Tips

Voordat u de stap naar de rechtbank zet, is het cruciaal om strategisch te handelen. Een erfenisgeschil kan jaren aanslepen en de familiale banden definitief verzuren. Hier zijn enkele praktische tips om uw positie te versterken:

• Verzamel bewijsmateriaal van schenkingen: Veel geschillen ontstaan door verdoken schenkingen. Houd bankafschriften, facturen of correspondentie bij die wijzen op grote geldoverdrachten aan één specifieke erfgenaam vóór het overlijden.
• Inventariseer de inboedel onmiddellijk: Om te voorkomen dat waardevolle goederen 'verdwijnen', is het raadzaam om zo snel mogelijk een boedelbeschrijving te laten opstellen door een notaris.
• Communiceer schriftelijk: Vermijd emotionele discussies aan de telefoon. Leg standpunten vast via e-mail of aangetekend schrijven. Dit dient later als bewijs van uw goede trouw of de onwil van de tegenpartij.
• Raadpleeg tijdig een expert: Wacht niet tot de relaties onherstelbaar beschadigd zijn. Een eerste advies kan vaak een jarenlange procedure voorkomen. Bij LawBase bieden we een gratis videocall aan of een fysieke consultatie van 30 minuten voor slechts €50 in een van onze vestigingen in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt of Leuven.
• Overweeg bemiddeling: De rechtbank zal vaak eerst vragen of een minnelijke schikking mogelijk is. Een erkend bemiddelaar kan soms sneller en goedkoper tot een oplossing komen dan een rechter.

Wettelijk Kader

Het Belgische erfrecht is verankerd in het Burgerlijk Wetboek en het Gerechtelijk Wetboek. Sinds de hervorming van het erfrecht in 2018 is er meer vrijheid om over uw vermogen te beschikken, maar de 'reserve' van de kinderen blijft een fundamenteel principe. Dit betekent dat kinderen altijd recht hebben op een minimaal deel van de erfenis (de helft van het vermogen, te verdelen onder de kinderen).

De procedure voor de rechtbank wordt beheerst door de artikelen 1205 tot 1224 van het Gerechtelijk Wetboek. Deze artikelen beschrijven de procedure van de 'gerechtelijke verdeling'. Wanneer één erfgenaam weigert mee te werken of wanneer er onenigheid is over de waarde van goederen, kan elke erfgenaam de gerechtelijke verdeling vorderen. De rechter zal dan een notaris-vereffenaar aanstellen die de opdracht krijgt de massa te inventariseren en een ontwerp van verdeling op te stellen.

Procedure en Stappen

Een procedure voor een erfenisgeschil verloopt volgens een vast stramien voor de Familierechtbank:

• Stap 1: De Dagvaarding: De procedure start meestal met een dagvaarding door een gerechtsdeurwaarder of een gezamenlijk verzoekschrift. Hierin wordt de aanstelling van een notaris-vereffenaar gevraagd.
• Stap 2: Verschijning voor de Familierechtbank: De rechter hoort de partijen. Als de rechtbank vaststelt dat er een onoplosbaar geschil is, spreekt zij een vonnis uit waarbij een notaris wordt aangesteld.
• Stap 3: De Staat van Afwikkeling door de Notaris: De aangestelde notaris roept alle partijen op. Er wordt een inventaris opgemaakt van alle bezittingen en schulden. De notaris probeert eerst nog een minnelijke schikking te bereiken.
• Stap 4: Beweerde Tekortkomingen en Betwistingen: Indien er nog steeds geen akkoord is, stelt de notaris een proces-verbaal van zwarigheden op. Hierin worden alle punten van onenigheid genoteerd (bijvoorbeeld de waardering van een woning of de inkorting van schenkingen).
• Stap 5: Terugkeer naar de Rechtbank: De notaris legt het dossier opnieuw voor aan de rechtbank. De rechter zal vervolgens een definitieve uitspraak doen over de betwiste punten.
• Stap 6: De Definitieve Verdeling: Na het vonnis van de rechter voert de notaris de verdeling uit volgens de instructies van de rechtbank.

Kosten en Vergoedingen

Een erfenisgeschil voor de rechtbank brengt aanzienlijke kosten met zich mee. Het is belangrijk om hier vooraf een realistisch beeld van te hebben:

• Rechtsplegingsvergoeding: De verliezende partij wordt meestal veroordeeld tot het betalen van een forfaitaire tegemoetkoming in de advocatenkosten van de winnende partij. De hoogte hiervan hangt af van de waarde van de claim.
• Notariskosten: De notaris-vereffenaar werkt volgens een wettelijk barema. Deze kosten worden doorgaans afgehouden van de actieve massa van de erfenis (de 'pot' die verdeeld wordt).
• Expertisekosten: Als er een schatter moet langskomen voor vastgoed of kunst, moeten deze kosten worden voorgeschoten door de eisende partij of betaald vanuit de nalatenschap.
• Dagvaardingskosten: De kosten voor de gerechtsdeurwaarder bedragen meestal tussen de €250 en €500.
• Advocatenhonorarium: Bij LawBase hanteren we transparante tarieven. Een eerste fysieke consultatie in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt of Leuven kost €50 voor 30 minuten, wat u toelaat om zonder grote financiële risico's uw slaagkansen in te schatten.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u antwoorden op de meest prangende vragen over erfenisprocedures voor de rechtbank.