Je wettelijk erfdeel berekenen

Wanneer een naaste overlijdt, breekt een emotioneel zware periode aan. Naast het rouwproces moeten er echter ook tal van praktische en juridische zaken geregeld worden. Een van de meest prangende vragen die nabestaanden zich stellen, is: "Waar heb ik recht op?". Het berekenen van het wettelijk erfdeel is een complexe oefening waarbij rekening moet worden gehouden met de familiale samenstelling, het huwelijksvermogensstelsel en eventuele schenkingen die de overledene tijdens zijn leven heeft gedaan. In dit artikel leggen we haarfijn uit hoe de verdeling van een nalatenschap in België juridisch in elkaar zit.

Wettelijk Kader

Het Belgische erfrecht is diep geworteld in het Burgerlijk Wetboek, specifiek in de artikelen 731 tot en met 755. De wetgever heeft een strikte hiërarchie vastgelegd, de zogenaamde 'orde van erfopvolging'. Als er geen testament is, bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn op basis van hun bloedverwantschap met de overledene.

Er zijn vier orden van erfgenamen:

• Eerste orde: De afstammelingen (kinderen, kleinkinderen).
• Tweede orde: De ouders samen met broers en zussen.
• Derde orde: De opgaande lijn (grootouders).
• Vierde orde: Ooms, tantes, neven en nichten.

Een hogere orde sluit een lagere orde volledig uit. Belangrijk om te weten is dat de langstlevende echtgenoot een bijzondere positie inneemt die buiten deze orden valt, maar wel recht heeft op een specifiek deel van de erfenis, vaak in vruchtgebruik. Sinds de hervorming van het erfrecht in 2018 heeft de erflater meer vrijheid gekregen via het 'beschikbaar deel', maar de reservataire erfgenamen (kinderen en echtgenoot) blijven beschermd door hun wettelijke reserve.

Procedure en Stappen

Om uw wettelijk erfdeel correct te berekenen, moet u een vast stramien volgen. Dit proces bij LawBase verloopt doorgaans via de volgende stappen:

Stap 1: De samenstelling van de fictieve massa. Men kijkt niet enkel naar wat er op de bankrekening staat op de dag van overlijden. Volgens het Belgisch recht moeten we de 'fictieve massa' berekenen. Dit is: de goederen aanwezig bij overlijden - de schulden + de gedane schenkingen tijdens het leven. Dit laatste is cruciaal om te vermijden dat iemand zijn erfenis "uitholt" voor de dood.

Stap 2: Bepaling van het huwelijksstelsel. Was de overledene gehuwd onder het wettelijk stelsel (gemeenschap van goederen) of met scheiding van goederen? Bij een gemeenschap moet eerst de huwelijkse huishouding vereffend worden voordat de eigenlijke erfenis kan worden verdeeld.

Stap 3: Toewijzing van het vruchtgebruik en de blote eigendom. Indien er kinderen en een langstlevende echtgenoot zijn, krijgt de echtgenoot doorgaans het vruchtgebruik op de volledige nalatenschap, terwijl de kinderen de blote eigendom erven. Dit betekent dat de partner in de woning mag blijven wonen en de interesten op rekeningen ontvangt, maar de kinderen uiteindelijk de eigenaars zijn.

Stap 4: Inkorting en inbreng. Als blijkt dat schenkingen het wettelijk erfdeel (de reserve) van de kinderen hebben aangetast, kan er sprake zijn van 'inkorting'. De begiftigde moet dan een deel compenseren aan de reservataire erfgenamen.

Praktische Tips

Het berekenen van een erfdeel is geen exacte wetenschap zonder de juiste documentatie. Hier zijn enkele tips van onze experts in Brugge, Antwerpen en Gent:

• Verzamel bewijzen van schenkingen: Houd bankafschriften of notariële akten van eerdere schenkingen bij. Deze zijn essentieel voor de berekening van de fictieve massa.
• Check het Centraal Register van Testamenten (CRT): Ga na of de overledene een testament heeft opgesteld dat de wettelijke verdeling wijzigt.
• Gebruik technologie: Voor een eerste indicatie kunt u onze erfenis-simulator gebruiken. Dit geeft u een snelle raming van de verdeling en de te verwachten successierechten.
• Win tijdig advies in: Erfopvolging kent strikte termijnen, zeker voor de aangifte van nalatenschap (meestal 4 maanden na overlijden).

LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. U kunt bij ons terecht voor een gedetailleerde berekening. Een videocall is gratis, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten slechts €50 kost.

Kosten en Vergoedingen

Bij het berekenen van uw netto erfdeel moet u rekening houden met drie grote kostenposten:

1. Erfbelasting (Successierechten): Dit is een gewestelijke belasting (Vlaanderen, Brussel of Wallonië). In Vlaanderen variëren de tarieven in rechte lijn (kinderen/partners) tussen de 3% en 27%, afhankelijk van de schijf waarin het bedrag valt. Voor broers, zussen of vreemden liggen deze tarieven aanzienlijk hoger (tot 55%).

2. Notariskosten: Voor het opstellen van een akte van bekendheid of een attest van erfopvolging rekent de notaris vaste erelonen aan.

3. Advocatenhonoraria: Indien er discussie ontstaat tussen erfgenamen over de waardering van goederen of de geldigheid van schenkingen, kan bijstand van een gespecialiseerd advocaat noodzakelijk zijn. Wij werken bij LawBase met transparante uurtarieven of vaste pakketten voor de afwikkeling van nalatenschappen.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest gestelde vragen over het berekenen van het wettelijk erfdeel.