Begunstigingsclausule in testament

Wanneer u nadenkt over uw nalatenschap, wilt u er natuurlijk zeker van zijn dat uw vermogen terechtkomt bij de personen die u nauw aan het hart liggen. Een van de krachtigste instrumenten om dit te regelen is de begunstigingsclausule. Hoewel we deze term vaak associëren met levensverzekeringen, speelt het een cruciale rol binnen het Belgische erfrecht en de redactie van een testament. Het stelt u in staat om af te wijken van de standaard wettelijke erfopvolging en specifieke accenten te leggen in uw successieplanning.

Bij LawBase merken we vaak dat cliënten door de bomen het bos niet meer zien. Erfrecht kan complex aanvoelen, maar dat hoeft het niet te zijn. Of u nu een specifiek legaat wilt toekennen aan een petekind, een goede vriend wilt bedanken, of uw partner extra wilt beschermen: de juiste formulering van een begunstigingsclausule is essentieel om latere familiale betwistingen te voorkomen. In dit artikel gidsen wij u door de juridische finesses van de begunstiging in België.

Kosten en Vergoedingen

Het opstellen van een testament met een specifieke begunstigingsclausule brengt bepaalde kosten met zich mee, maar deze wegen doorgaans niet op tegen de juridische zekerheid die u ermee koopt. In België zijn er twee hoofdwegen: het eigenhandig testament en het notarieel testament.

• Eigenhandig testament: Dit kunt u volledig zelf schrijven. Er zijn geen directe notariskosten aan verbonden, maar de kans op juridische fouten in de clausules is groter. Wij raden aan om dit altijd te laten nalezen door een specialist bij LawBase.
• Notarieel testament: Hierbij dicteert u uw wensen aan de notaris. De kosten hiervoor liggen gemiddeld tussen de €300 en €500, afhankelijk van de complexiteit. Dit testament wordt geregistreerd in het Centraal Register van Testamenten (CRT).
• Erfbelasting: De grootste 'kost' is de erfbelasting (vroeger successierechten). De tarieven hangen af van de graad van verwantschap en het gewest waar u woont (Vlaanderen, Brussel of Wallonië). In Vlaanderen zijn de tarieven voor de rechte lijn (kinderen, partners) veel lager dan voor 'vreemden'. Een slimme begunstigingsclausule kan helpen deze druk te optimaliseren.

Onze advocaten kunnen u adviseren over hoe u de clausules zo formuleert dat de fiscale impact voor uw erfgenamen beperkt blijft. LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen (Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven) waar we u hierbij kunnen helpen. Een eerste videocall is gratis, en voor een fysieke consultatie van 30 minuten betaalt u slechts €50.

Procedure en Stappen

Het integreren van een begunstigingsclausule in uw testament volgt een gestructureerd proces. Het is niet louter een kwestie van een naam op papier zetten; de context en de juridische draagwijdte moeten kloppen.

• Stap 1: Inventarisatie van het vermogen. Voordat u bepaalt wie wat krijgt, moet u weten wat er te verdelen valt. Denk aan vastgoed, banktegoeden, maar ook aan de uitkeringen van levensverzekeringen die buiten de nalatenschap kunnen vallen.
• Stap 2: Bepalen van de reservataire erfgenamen. In het Belgisch recht hebben bepaalde personen (zoals kinderen) recht op een wettelijk beschermd deel van uw erfenis: de reserve. U kunt enkel vrij beschikken over het 'beschikbaar deel'. Een begunstigingsclausule die de reserve schendt, kan door de benadeelde erfgenamen worden aangevochten via een vordering tot inkorting.
• Stap 3: Redactie van de clausule. De formulering moet ondubbelzinnig zijn. Gebruik volledige namen, geboortedata en eventueel de relatie tot de begunstigde. Vermijd vage termen zoals "mijn beste vrienden", aangezien dit na uw overlijden tot interpretatieproblemen leidt.
• Stap 4: Bewaring en registratie. Een testament dat niet gevonden wordt, bestaat juridisch gezien niet. Registratie in het CRT via een notaris geniet de voorkeur voor maximale zekerheid.

Wettelijk Kader

De begunstigingsclausule vindt haar fundament in het Belgisch Burgerlijk Wetboek (Boek 4 over nalatenschappen, schenkingen en testamenten). Daarnaast is de Verzekeringswet van cruciaal belang wanneer de begunstiging betrekking heeft op een levensverzekering (tak 21 of tak 23).

Sinds de grote hervorming van het erfrecht in 2018 is de positie van de erflater versterkt. U heeft nu meer vrijheid om via clausules over uw vermogen te beschikken. Het beschikbaar deel bedraagt nu altijd de helft van het vermogen, ongeacht of u één, twee of vijf kinderen heeft. Dit biedt meer ruimte voor begunstigingsclausules ten voordele van stiefkinderen, verre familieleden of goede doelen.

In de context van de Verzekeringswet is het belangrijk te weten dat de uitkering van een levensverzekering in principe rechtstreeks toekomt aan de begunstigde, buiten de nalatenschap om. Echter, de regels rond de inkorting (ter bescherming van de reserve van de kinderen) blijven ook hier van toepassing als de premies manifest overdreven waren in verhouding tot uw vermogen.

Praktische Tips

Als ervaren advocaten bij LawBase zien we vaak waar het misloopt. Hier zijn enkele praktische tips om uw begunstigingsclausule waterdicht te maken:

• Wees specifiek: In plaats van "mijn partner", gebruikt u de volledige naam: "mijn echtgenote, mevrouw [Naam], geboren te [Plaats] op [Datum]". Dit voorkomt verwarring bij een eventuele nieuwe relatie.
• Denk aan de plaatsvervulling: Wat als de begunstigde vóór u overlijdt? Voeg een clausule toe die bepaalt of de gift dan vervalt of overgaat op de kinderen van de begunstigde.
• Combineer met een last: U kunt een begunstiging koppelen aan een voorwaarde of een last, bijvoorbeeld de zorg voor een huisdier of het onderhoud van een grafmonument.
• Update regelmatig: Een echtscheiding, de geboorte van een kleinkind of een verwaterde vriendschap zijn momenten om uw clausules te herbekijken.
• Fiscale optimalisatie: Overweeg een 'ik-opa-clausule' of een generatiesprong als u kleinkinderen wilt begunstigen zonder dat uw eigen kinderen twee keer belast worden op hetzelfde vermogen.

Heeft u hulp nodig bij het formuleren van deze clausules? Onze kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven staan voor u klaar om u persoonlijk te begeleiden.

Veelgestelde Vragen