Akte van bekendheid: wanneer nodig?

Wanneer een dierbare overlijdt, worden de nabestaanden vaak onmiddellijk geconfronteerd met administratieve blokkades. Bankrekeningen worden bevroren, polissen kunnen niet worden uitgekeerd en de fiscus klopt aan de deur. Om deze blokkades op te heffen, is een officieel bewijs van erfopvolging nodig. Hoewel de 'akte van erfopvolging' de meest bekende term is, speelt de akte van bekendheid een specifieke en cruciale rol in het Belgische erfrecht, vooral wanneer er sprake is van complexe familiale situaties of wanneer een vrederechter moet tussenkomen.

Stel u de situatie voor van de familie Janssens. Vader overlijdt onverwacht en de bankrekeningen staan op zijn naam. De kinderen willen de begrafenis betalen, maar de bank weigert elke transactie zonder een officieel document dat bewijst wie de wettelijke erfgenamen zijn. In dit artikel leggen we uit wanneer een akte van bekendheid essentieel is, hoe de procedure verloopt en wat de interactie is met de Belgische Notariswet.

Wettelijk Kader

De akte van bekendheid vindt haar juridische grondslag in de Notariswet (Wet van 25 ventôse jaar XI) en diverse bepalingen in het Burgerlijk Wetboek. In essentie is het een authentieke akte waarin een notaris (of voorheen de vrederechter) op basis van getuigenverklaringen of officieel onderzoek vaststelt wie de erfgenamen van een overledene zijn.

Sinds de hervormingen in het Belgische erfrecht is er een belangrijk onderscheid tussen het attest van erfopvolging (afgeleverd door de FOD Financiën/Registratie) en de akte van erfopvolging (opgesteld door een notaris). De akte van bekendheid wordt vaak als synoniem gebruikt voor de notariële akte van erfopvolging wanneer er extra verificaties nodig zijn. Volgens de Notariswet is de notaris verplicht om de identiteit van de partijen en hun hoedanigheid als erfgenaam nauwgezet te controleren alvorens de akte te verlijden.

Een cruciaal wettelijk aspect is dat een attest van de fiscus niet volstaat indien er een huwelijkscontract was, er een testament is opgesteld, of wanneer er 'onbekwame' erfgenamen zijn (zoals minderjarigen of personen onder bewind). In die gevallen is een tussenkomst van een professionele jurist of notaris wettelijk verplicht.

Praktische Tips

Bij LawBase zien we vaak dat cliënten kostbare tijd verliezen door de verkeerde documenten aan te vragen. Hier zijn enkele praktische inzichten uit onze dagelijkse praktijk:

• Check de bankvoorwaarden: Sommige banken aanvaarden voor kleine bedragen (vaak tot € 1.250) een eenvoudige verklaring, maar voor de volledige deblokkering van rekeningen is de akte van bekendheid/erfopvolging onontbeerlijk.
• Verzamel proactief documenten: De notaris zal vragen naar het trouwboekje, de identiteitsgegevens van alle kinderen en eventuele testamenten. Hoe sneller u dit aanlevert, hoe sneller de procedure verloopt.
• Let op met minderjarigen: Indien een van de erfgenamen minderjarig is, moet de vrederechter soms een extra machtiging geven. Dit kan de procedure vertragen.
• Internationale context: Indien de overledene bezittingen had in het buitenland (bijvoorbeeld een vakantiehuis in Spanje), is de Belgische akte van bekendheid vaak de basis voor de Europese Erfrechtverklaring.

Onze advocaten bij LawBase, verspreid over onze kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven, kunnen u bijstaan bij het interpreteren van deze akten, zeker wanneer er discussie ontstaat over de verdeling van de koek.

Procedure en Stappen

De weg naar het verkrijgen van een akte van bekendheid verloopt meestal via een vast stramien. Laten we dit illustreren aan de hand van een casestudy: Mevrouw Peeters overlijdt en laat drie kinderen na, waarvan één in het buitenland woont. Er is een testament waarin zij een legaat nalaat aan een goed doel.

• Stap 1: De aanvraag. De erfgenamen contacteren een notaris. De notaris voert een onderzoek uit in het Centraal Register van Testamenten (CRT) om te zien of er een laatste wil is geregistreerd.
• Stap 2: Identificatie van de erfgenamen. De notaris raadpleegt het Rijksregister. In het geval van de familie Peeters moet de identiteit van het kind in het buitenland officieel bevestigd worden.
• Stap 3: Opstellen van de akte. De notaris stelt de akte op waarin de identiteit van de overledene, de erfgenamen en hun respectievelijke aandelen in de nalatenschap worden vermeld.
• Stap 4: Registratie en aflevering. De akte wordt geregistreerd. Met een officieel afschrift kunnen de erfgenamen naar de bank stappen om de rekeningen te laten deblokkeren.

Bij LawBase adviseren we om dit proces niet alleen aan de notaris over te laten als er familiale spanningen zijn. Een advocaat kan toezien op de correcte verwoording van uw rechten in de akte.

Kosten en Vergoedingen

De kosten voor een akte van bekendheid of erfopvolging zijn onderworpen aan wettelijke tarieven, maar kunnen variëren naargelang de complexiteit.

• Rechten en taksen: Er is een vast recht verschuldigd voor de registratie van de akte.
• Erelon van de notaris: Dit is wettelijk vastgelegd en hangt vaak samen met het aantal opzoekingen dat verricht moet worden. Gemiddeld moet u rekenen op een bedrag tussen de € 200 en € 500, exclusief btw en bijkomende kosten voor opzoekingen in het Rijksregister of het CRT.
• Kosten voor getuigen: Hoewel minder gebruikelijk dan vroeger, kunnen er kosten zijn verbonden aan het horen van getuigen indien de stamboom onduidelijk is.

Heeft u twijfels over de kosten of de noodzaak van een akte in uw specifiek dossier? Bij LawBase bieden we transparantie. Een videocall met een van onze experts is gratis, terwijl een fysieke consultatie in een van onze 6 kantoren (Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt of Leuven) slechts € 50 kost voor een gesprek van 30 minuten.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest prangende vragen die onze cliënten stellen over de akte van bekendheid en de deblokkering van erfenissen.