Negatieve rente op spaarrekening: mag dat?

De afgelopen jaren is de financiële wereld op zijn kop gezet door een fenomeen dat voorheen ondenkbaar was: de negatieve rente. Waar sparen vroeger synoniem stond voor het zien groeien van uw kapitaal, werden consumenten plots geconfronteerd met het risico dat zij moesten betalen om hun geld bij de bank te stallen. Hoewel de marktrente inmiddels weer gestegen is, blijft de juridische vraag cruciaal: mag een bank zomaar negatieve rente aanrekenen op uw spaarrekening? In dit artikel duiken we diep in de Belgische wetgeving, de bescherming van de consument en de specifieke regels rondom het gereglementeerd spaarboekje.

Praktische Tips

Wanneer u geconfronteerd wordt met wijzigingen in de rentevoet van uw bank, is het essentieel om proactief te handelen. Hier zijn enkele praktische stappen die u kunt ondernemen:

• Controleer het type rekening: Maak een duidelijk onderscheid tussen een gereglementeerde spaarrekening en een niet-gereglementeerde rekening. Op een gereglementeerde rekening is negatieve rente momenteel wettelijk onmogelijk.
• Spreid uw kapitaal: Indien u over grote liquiditeiten beschikt die op een niet-gereglementeerde rekening staan (waar negatieve rente wel kan voorkomen bij professionele klanten), spreid deze dan over verschillende banken of financiële instrumenten.
• Monitor de algemene voorwaarden: Banken zijn verplicht u op de hoogte te stellen van wijzigingen in de voorwaarden. Lees deze communicatie aandachtig. Een eenzijdige wijziging in uw nadeel geeft u vaak het recht om de overeenkomst kosteloos op te zeggen.
• Win juridisch advies in: Bij twijfel over de rechtmatigheid van aangerekende kosten of negatieve interesten, kunt u contact opnemen met een specialist. LawBase heeft 6 kantoren in Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Een eerste videocall is gratis, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten slechts €50 kost.

Wettelijk Kader

Het wettelijk kader in België is zeer strikt wat betreft de bescherming van de spaarder. De kern van de zaak ligt bij het zogenaamde Spaarboekjesdecreet en de bepalingen in het Wetboek van Economisch Recht (WER).

Voor de gereglementeerde spaarrekening (het klassieke spaarboekje dat geniet van de fiscale vrijstelling op de roerende voorheffing tot een bepaald plafond) is de rentevoet wettelijk verankerd. Volgens de Belgische wetgeving moet een gereglementeerde spaarrekening altijd een minimumvergoeding bieden. Deze bestaat uit:

• Een basisrente van minimaal 0,01%.
• Een getrouwheidspremie van minimaal 0,10%.

Omdat de wet een minimum van 0,01% voorschrijft, is een negatieve rente op deze specifieke rekeningen juridisch uitgesloten. Een bank die dit toch zou toepassen, handelt in strijd met dwingend recht. Voor niet-gereglementeerde rekeningen (zoals bepaalde zichtrekeningen of termijnrekeningen voor vennootschappen) ligt de situatie anders. Hier geldt de contractvrijheid, mits respect voor de algemene principes van het verbintenissenrecht en de bescherming tegen onrechtmatige bedingen bij consumenten.

Procedure en Stappen

Indien u vaststelt dat uw bank negatieve rente aanrekent of kosten verhoogt op een wijze die u onrechtmatig voorkomt, volg dan deze procedure:

1. Interne klachtenprocedure: Richt u eerst schriftelijk tot de klachtendienst van uw eigen bank. Formuleer uw bezwaar helder en verwijs naar de specifieke rekeningvoorwaarden.
2. Ombudsfin: Indien de bank uw klacht afwijst, kunt u een dossier indienen bij Ombudsfin, de ombudsdienst voor financiële diensten. Dit is een gratis bemiddelingsprocedure voor consumenten.
3. Ingebrekestelling: Indien bemiddeling niet helpt, kan een advocaat een formele ingebrekestelling sturen. Dit is vaak de stap waarbij banken hun positie heroverwegen om juridische procedures te vermijden.
4. Gerechtelijke procedure: Als laatste redmiddel kan de zaak voor de ondernemingsrechtbank of de burgerlijke rechtbank worden gebracht. Hierbij wordt getoetst of de bank de informatieverplichtingen en de wettelijke minima heeft gerespecteerd.

Kosten en Vergoedingen

Bij een geschil over negatieve rente zijn er verschillende kostenaspecten waar u rekening mee moet houden. Enerzijds is er de schade die u lijdt door de onterecht afgehouden rente. Anderzijds zijn er de kosten om uw recht te halen.

In België geldt het principe dat de verliezende partij een rechtsplegingsvergoeding (RPV) moet betalen aan de winnende partij. Dit is een forfaitaire tegemoetkoming in de advocatenkosten. Het bedrag van de RPV hangt af van de waarde van de vordering. Voor consumentengeschillen over beperkte bedragen zijn er vaak specifieke tarieven.

Daarnaast is het belangrijk om te weten dat banken soms proberen de negatieve rente te omzeilen door de 'beheerskosten' van de rekening drastisch te verhogen. Hoewel dit technisch gezien geen negatieve rente is, kan het juridisch worden aangevochten als een verdoken manier om de wettelijke minimumrente te omzeilen. Een rechter zal hierbij kijken naar de economische realiteit van de transactie.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest prangende vragen over negatieve rente op Belgische rekeningen.