Getuigenverhoor in burgerlijke zaken

Wanneer u verwikkeld bent in een juridisch geschil, is het bewijs de hoeksteen van uw dossier. In burgerlijke zaken in België is het getuigenverhoor (ook wel het 'getuigenbewijs' genoemd) een cruciaal instrument wanneer schriftelijke bewijzen ontbreken of onvolledig zijn. Als advocaat bij LawBase zien we dagelijks hoe een sterke getuigenis de doorslag kan geven in zaken variërend van bouwgeschillen tot schadevergoedingen na een ongeval. In dit artikel gidsen wij u door de praktische en juridische aspecten van het getuigenverhoor, zodat u precies weet wat u kunt verwachten en hoe u zich optimaal voorbereidt.

Praktische Tips

Een getuigenverhoor vergt een grondige voorbereiding, zowel voor de partij die de getuigen oproept als voor de getuige zelf. Hier zijn enkele actionable tips om het proces te stroomlijnen:

• Identificeer de juiste getuigen: Kies personen die directe, zintuiglijke waarnemingen hebben gedaan. 'Horen zeggen' is in de Belgische rechtspraktijk vaak van ondergeschikte waarde.
• Bereid schriftelijke verklaringen voor: Hoewel een mondeling verhoor krachtiger is, staat de wet (Art. 961/1 Ger.W.) toe dat getuigen een schriftelijke verklaring afleggen. Dit kan de noodzaak voor een fysieke verschijning soms wegnemen.
• Brief uw getuige (ethisch): Het is essentieel om uw getuige uit te leggen hoe een zitting verloopt. Let op: u mag een getuige nooit instrueren wat hij moet zeggen (substitutie), maar u mag wel de feiten overlopen waarover hij ondervraagd zal worden.
• Focus op objectiviteit: Adviseer de getuige om kort en bondig te antwoorden. Emotionele uitbarstingen of speculaties verminderen de geloofwaardigheid van de getuigenis.
• Check de beschikbaarheid: Zorg dat de getuigen de datum van de zitting ruim op voorhand kennen. Een getuige die niet komt opdagen zonder geldige reden, riskeert een boete.

Bij LawBase begeleiden we cliënten in onze kantoren te Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven bij het opstellen van de lijst van te horen getuigen en het formuleren van de juiste onderzoekspunten.

Wettelijk Kader

Het getuigenverhoor in burgerlijke zaken wordt strikt gereguleerd door het Gerechtelijk Wetboek (Art. 915 t.e.m. 961). In tegenstelling tot strafzaken, waar bewijs vrij is, gelden in burgerlijke zaken specifieke beperkingen:

• De drempelwaarde: Voor rechtshandelingen met een waarde boven de 3.500 euro is in principe een geschrift vereist. Het getuigenbewijs is hier slechts aanvullend of toegestaan wanneer er een 'begin van bewijs door geschrift' is.
• Onmogelijkheid om een geschrift te leveren: Indien het materieel of moreel onmogelijk was om een contract op te stellen, kan de rechter het getuigenbewijs wel onbeperkt toelaten.
• De rol van de rechter: De rechter beslist soeverein of een getuigenverhoor relevant is voor de oplossing van het geschil. Hij kan het verzoek afwijzen als de feiten reeds voldoende vaststaan of niet ter zake dienend zijn.

Het is belangrijk te weten dat de eedaflegging verplicht is. De getuige zweert de gehele waarheid en niets dan de waarheid te zeggen. Het afleggen van een valse getuigenis is een strafbaar feit (meinedeed).

Procedure en Stappen

De weg naar een effectief getuigenverhoor verloopt via een formele procedure voor de rechtbank:

1. Het verzoek: Een partij vraagt de rechter om een getuigenverhoor toe te staan. Dit gebeurt meestal via de conclusies. U moet hierbij de feiten vermelden die u wilt bewijzen.
2. Het vonnis alvorens recht te doen: De rechter spreekt een tussen-vonnis uit waarin het getuigenverhoor wordt bevolen. Hierin worden de te bewijzen feiten, de plaats, de datum en het uur vastgelegd.
3. De oproeping: De getuigen worden opgeroepen bij gerechtsbrief of verschijnen vrijwillig. LawBase adviseert vaak om getuigen formeel te laten oproepen om hun aanwezigheid te garanderen.
4. De zitting (Het verhoor): De getuigen worden apart gehoord. Zij mogen niet met elkaar communiceren voor hun verhoor. De rechter voert het verhoor, maar de advocaten hebben het recht om aanvullende vragen te stellen ('cross-examination' in beperkte vorm).
5. Het proces-verbaal: Van de getuigenissen wordt een proces-verbaal opgesteld. De getuige leest dit na, kan verbeteringen aanbrengen en ondertekent het document.
6. Tegenauditie: De tegenpartij heeft steeds het recht om tegengetuigen op te roepen om de feiten te weerleggen.

Kosten en Vergoedingen

Een getuigenverhoor is niet kosteloos. De partij die het verhoor aanvraagt, moet rekening houden met de volgende posten:

• Getuigenvergoeding (Taxe): Getuigen hebben recht op een vergoeding voor hun verplaatsingskosten en voor het verlies van hun tijd (werkverlet). Dit bedrag wordt door de rechter begroot aan het einde van het verhoor.
• Rolrechten en administratie: Er kunnen kleine administratieve kosten verbonden zijn aan de oproeping via gerechtsbrief.
• Ereloon advocaat: De voorbereiding van de onderzoekspunten en de aanwezigheid van de advocaat tijdens het verhoor (dat vaak meerdere uren in beslag neemt) vallen onder de reguliere ereloonafspraken.

Bij LawBase streven we naar transparantie. Een eerste oriënterend gesprek via videocall is gratis. Voor een fysieke consultatie in een van onze 6 kantoren (Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt of Leuven) betaalt u slechts €50 voor 30 minuten, waarbij we de slaagkansen van een getuigenverhoor in uw zaak direct kunnen inschatten.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest prangende vragen die cliënten ons stellen over de getuigenprocedure.

• Mag een familielid getuigen? Ja, familieleden mogen getuigen, maar de rechter zal hun verklaring vaak met de nodige omzichtigheid beoordelen vanwege de band met de partij.
• Wat als een getuige weigert te komen? De rechter kan de getuige dwingen te verschijnen via een dwangbevel of een geldboete opleggen.
• Kan ik zelf als partij getuigen? Nee, u bent partij in het geding. Uw verklaringen worden niet als getuigenis onder eed beschouwd, maar als beweringen die u moet staven.
• Hoe lang duurt een verhoor? Dit hangt af van de complexiteit, maar reken op gemiddeld 30 tot 60 minuten per getuige.
• Is een schriftelijke verklaring evenveel waard? Juridisch gezien hebben ze bewijskracht, maar een mondeling verhoor onder eed weegt vaak zwaarder omdat de rechter de geloofwaardigheid live kan toetsen.