Bewindvoering: bescherming meerderjarigen

Wanneer een naaste door ouderdom, ziekte of een ongeval niet langer in staat is om zelfstandig beslissingen te nemen over zijn of haar vermogen of persoon, rijzen er vaak complexe vragen. Wie betaalt de facturen? Wie beslist er over de verhuizing naar een woonzorgcentrum? In het Belgische recht is de figuur van de 'bewindvoering' de centrale pijler voor de bescherming van deze kwetsbare meerderjarigen. Bij LawBase zien we dagelijks hoe cruciaal een goed geregeld bewind is voor de gemoedsrust van families. Of u nu in Brugge, Antwerpen of Leuven woont, de procedure volgt strikte wettelijke regels die erop gericht zijn de autonomie van de beschermde persoon maximaal te respecteren terwijl de nodige veiligheidsmechanismen worden ingebouwd.

Stelt u zich de situatie voor van de heer Janssens, een 82-jarige weduwnaar uit Gent die begint te lijden aan dementie. Hij vergeet zijn huur te betalen en wordt het slachtoffer van agressieve verkopers aan de deur. Zijn dochter maakt zich zorgen. In dit artikel leggen we uit hoe de procedure bewindvoering voor personen zoals de heer Janssens verloopt en wat de rol van een advocaat hierbij kan zijn.

Wettelijk Kader

De basis van de rechterlijke bescherming van meerderjarigen vinden we terug in het Burgerlijk Wetboek (BW), specifiek in de artikelen 488/1 tot en met 502/1. De wetgever heeft in 2014 een ingrijpende hervorming doorgevoerd waarbij verschillende oude systemen (zoals verlengde minderjarigheid en onbekwaamverklaring) werden samengevoegd tot één flexibel systeem: de bewindvoering.

Het wettelijk kader rust op drie fundamentele principes:

• Subsidiariteit: De rechter zal pas een bewindvoerder aanstellen als andere, minder ingrijpende maatregelen (zoals een volmacht of de bijstand van familie) niet volstaan.
• Proportionaliteit: De maatregel moet op maat van de betrokkene zijn. De vrederechter bepaalt exact voor welke handelingen de persoon onbekwaam is.
• Eerbied voor de menselijke waardigheid: De focus ligt niet enkel op het geld (het vermogen), maar ook op de persoon zelf (bijvoorbeeld beslissingen over de verblijfplaats of medische zorg).

Volgens Art. 488/1 BW kan een beschermingsmaatregel worden bevolen voor een meerderjarige die, wegens zijn gezondheidstoestand, geheel of gedeeltelijk, al dan niet tijdelijk, niet in staat is om zonder bijstand of andere beschermingsmaatregel zijn belangen van vermogensrechtelijke of niet-vermogensrechtelijke aard zelf naar behoren te behartigen.

Praktische Tips

Bij het overwegen van bewindvoering is een goede voorbereiding essentieel. Hier zijn enkele praktische tips van onze experts bij LawBase:

• Kies tussen een familiale of professionele bewindvoerder: De wet geeft de voorkeur aan familieleden (ouders, kinderen, echtgenoot). Echter, bij familiale ruzies of complexe vermogens (bijvoorbeeld vennootschappen) is het vaak raadzaam om een professionele bewindvoerder (zoals een advocaat) aan te stellen om de neutraliteit te waarborgen.
• Inventariseer het vermogen: Zorg dat u een duidelijk overzicht heeft van bankrekeningen, eigendommen en lopende contracten voordat de procedure start.
• Focus op de 'persoon': Vergeet niet dat bewindvoering ook over niet-vermogensrechtelijke zaken gaat. Denk aan het recht om te huwen, het recht om een testament te maken of de keuze van de behandelende arts.
• Anticiperen met een zorgvolmacht: De beste manier om een gerechtelijke bewindvoering te vermijden, is het tijdig opstellen van een zorgvolmacht zolang de persoon nog wilsbekwaam is.

LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Een eerste videocall is gratis, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten slechts €50 kost. Onze advocaten kunnen u adviseren over de beste strategie voor uw specifieke familiale situatie.

Procedure en Stappen

De procedure voor het aanvragen van bewindvoering verloopt via de Vrederechter van de verblijfplaats van de te beschermen persoon. Hieronder volgt het stappenplan:

Stap 1: Het Verzoekschrift
De procedure start met een verzoekschrift. Dit kan worden ingediend door de betrokkene zelf, elke belanghebbende (familie, buur, maatschappelijk werker) of de Procureur des Konings. In dit document moet duidelijk worden uitgelegd waarom de bescherming nodig is.

Stap 2: Het Medisch Attest
Cruciaal is het voegen van een omstandig medisch attest (maximaal 15 dagen oud). Dit attest moet opgesteld zijn door een arts die de actuele gezondheidstoestand beschrijft en aangeeft of de persoon zich kan verplaatsen naar de rechtbank.

Stap 3: De Hoorzitting
De vrederechter zal de te beschermen persoon bezoeken (thuis of in het ziekenhuis) of oproepen voor een gesprek. Dit is een informeel maar essentieel moment waarbij de rechter de graad van wilsbekwaamheid inschat.

Stap 4: De Beschikking
De rechter spreekt een vonnis uit waarin de bewindvoerder wordt benoemd en de omvang van de bevoegdheden wordt vastgelegd. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen 'bijstand' (de persoon beslist samen met de bewindvoerder) en 'vertegenwoordiging' (de bewindvoerder beslist in de plaats van de persoon).

Stap 5: Verslaglegging
Een bewindvoerder staat onder toezicht van de vrederechter. Jaarlijks moet er een verslag worden ingediend over de financiële toestand en het welzijn van de beschermde persoon.

Kosten en Vergoedingen

De kosten verbonden aan bewindvoering vallen uiteen in drie categorieën:

1. Gerechtskosten: De kosten voor het neerleggen van het verzoekschrift (rolrecht) en de verzendingen.
2. Vergoeding bewindvoerder: Een familiale bewindvoerder werkt meestal gratis, maar kan een vergoeding vragen voor gemaakte kosten. Een professionele bewindvoerder (zoals een advocaat) heeft recht op een vergoeding die door de vrederechter wordt vastgesteld. Volgens Art. 497/5 BW bedraagt deze vergoeding maximaal 3% van de inkomsten van de beschermde persoon, plus eventuele uitzonderlijke prestaties.
3. Ereloon advocaat: Wanneer u zich laat bijstaan door een advocaat van LawBase voor de opstart van de procedure of bij betwistingen, worden de tarieven vooraf transparant besproken.
ol>

Het is belangrijk te weten dat de meeste kosten worden gedragen door het vermogen van de beschermde persoon zelf, mits deze over voldoende middelen beschikt.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest prangende vragen die wij in onze kantoren in o.a. Hasselt en Antwerpen ontvangen.