Arbitrage: alternatief voor rechtbank

Wanneer een zakelijk geschil escaleert, denken de meeste ondernemers direct aan een dagvaarding voor de ondernemingsrechtbank. Toch bestaat er een krachtig, discreet en vaak sneller alternatief: arbitrage. In de complexe wereld van internationale handel en gespecialiseerde bouwprojecten is arbitrage de gouden standaard geworden. Bij LawBase zien we dagelijks hoe cliënten in onze kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven profiteren van deze private vorm van rechtspraak.

Stel u voor: u bent een softwareontwikkelaar in Gent en levert een complex ERP-systeem aan een klant in Hasselt. Er ontstaat een technisch conflict over de broncode en de implementatiefase. In plaats van voor een rechter te verschijnen die mogelijk weinig affiniteit heeft met IT-architectuur, kiest u voor een arbiter die zelf een expert is in software engineering én juridisch onderlegd is. Dit is de essentie van arbitrage: maatwerk door experts.

Wettelijk Kader

Arbitrage in België wordt strikt gereguleerd door het Gerechtelijk Wetboek, specifiek de artikelen 1676 tot en met 1723. Deze wetgeving is gebaseerd op de UNCITRAL-modelwet, wat betekent dat de Belgische arbitrageregels nauw aansluiten bij internationale standaarden.

De kern van het wettelijk kader rust op de arbitrageovereenkomst. Volgens Artikel 1676 kunnen partijen elk geschil over een recht waarover zij mogen beschikken, onderwerpen aan arbitrage. Dit sluit zaken van openbare orde uit (zoals familierecht of strafrecht), maar omvat vrijwel alle commerciële en burgerlijke geschillen. Belangrijk is dat de rechter zich onbevoegd moet verklaren als een partij zich beroept op een geldig arbitragebeding (Art. 1682 Ger.W.).

Een cruciaal aspect is de arbitrale uitspraak (het 'award'). Deze heeft tussen partijen dezelfde kracht als een vonnis. Voor de gedwongen uitvoering is echter een 'exequatur' nodig van de rechtbank van eerste aanleg, een procedure die in België zeer vlot verloopt dankzij de pro-arbitrage houding van onze wetgever.

Praktische Tips

Bij LawBase adviseren wij cliënten vaak om preventief te handelen. Hier zijn enkele praktische tips voor uw contracten:

• Het Arbitragebeding: Zorg dat uw contract een waterdicht arbitragebeding bevat. Een vage formulering zoals "geschillen worden opgelost via arbitrage" is onvoldoende. Specificeer welk instituut (bijv. CEPANI) de arbitrage zal beheren.
• Kies uw Arbiters verstandig: In een dossier dat wij behandelden voor een bouwbedrijf in het Waasland, kozen we voor een driekoppig panel: één jurist en twee ingenieurs. Dit versnelde de technische bewijsvoering aanzienlijk.
• De Plaats van Arbitrage: De 'zetel' van de arbitrage bepaalt welk nationaal recht van toepassing is op de procedure. Voor Belgische ondernemingen is het vaak raadzaam om Brussel of een van onze centrumsteden (zoals Antwerpen of Leuven) als zetel te kiezen.
• Taal van de procedure: Leg de taal vast. Dit voorkomt dure vertalingskosten tijdens het proces.

Onze advocaten in de 6 vestigingen van LawBase kunnen u helpen bij het opstellen van deze clausules. Een fysieke consultatie kost slechts €50 voor 30 minuten, maar een videocall is volledig gratis om uw eerste vragen te beantwoorden.

Procedure en Stappen

De weg naar een arbitrale beslissing volgt doorgaans een vast stramien, maar is flexibeler dan een klassieke rechtszaak:

1. De Kennisgeving: De eisende partij brengt de verweerder op de hoogte van het opstarten van de arbitrage en formuleert de eis.
2. Samenstelling van het Scheidsgerecht: Partijen kiezen hun arbiter(s). Indien zij niet overeenkomen, kan een benoemingsinstantie (zoals de voorzitter van de rechtbank of een instituut) ingrijpen.
3. De 'Terms of Reference': In deze fase worden de krijtlijnen van het geschil uitgezet. Wat zijn de exacte onderzoeksvragen? Welke kalender wordt gevolgd?
4. Schriftelijke Fase: Partijen wisselen conclusies en bewijsstukken uit.
5. De Zitting (Hearing): In tegenstelling tot de publieke rechtszaal, vindt dit plaats achter gesloten deuren. Getuigen en deskundigen kunnen hier uitgebreid worden gehoord.
6. Het Arbitraal Vonnis: De arbiters nemen een beslissing die definitief en bindend is. Er is in principe geen hoger beroep mogelijk over de grond van de zaak, wat de proceduretijd drastisch inkort.

Kosten en Vergoedingen

Een veelgehoord misverstand is dat arbitrage altijd duurder is. Hoewel u de arbiters zelf betaalt (wat bij een staatsrechter niet het geval is), zijn de indirecte kosten vaak lager door de snelheid en de expertise.

De kosten bestaan uit:

• Administratieve kosten: Indien u kiest voor institutionele arbitrage (zoals CEPANI of ICC).
• Honoraria van de arbiters: Vaak berekend op basis van de waarde van de claim of een uurtarief.
• Erelonen van advocaten: Net als bij een gewone rechtbank.
• Kosten voor deskundigen en getuigen.

In de praktijk zien we dat een complexe zaak in de bouwsector die voor de rechtbank 4 jaar zou duren, via arbitrage vaak binnen de 12 maanden is afgerond. De besparing aan interne resources en opportuniteitskosten voor uw bedrijf is vaak vele malen groter dan het honorarium van de arbiter.

Veelgestelde Vragen

Hieronder beantwoorden we de meest prangende vragen die wij in onze kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven ontvangen over dit onderwerp.

Heeft u een specifiek geschil? LawBase staat klaar om u te begeleiden, of dat nu via de rechtbank is of via een discrete arbitrageprocedure.