Tijdelijk Strafuitvoeringskader Goedgekeurd: Wat Verandert Er Op 8 April 2026?

Het nieuwe Strafwetboek treedt in werking op 8 april 2026

Op 8 april 2026 is het zover: het nieuwe Belgische Strafwetboek vervangt het historische wetboek uit 1867. Na decennia van voorbereiding en twee jaar na de publicatie in het Belgisch Staatsblad (8 april 2024), wordt het Belgische strafrecht grondig gemoderniseerd.

Het nieuwe Strafwetboek brengt een vereenvoudigde structuur met acht strafniveaus, een breder arsenaal aan straffen waarbij de gevangenisstraf het ultimum remedium wordt, en een modernisering van talloze misdrijfomschrijvingen die beter aansluiten bij de hedendaagse samenleving.

Het probleem: geen nieuw Strafuitvoeringswetboek

Er is echter een belangrijk knelpunt: het Strafuitvoeringswetboek — de wet die regelt hóé opgelegde straffen concreet worden uitgevoerd — is nog niet klaar. Een volledig nieuw Strafuitvoeringswetboek laat nog enkele jaren op zich wachten.

Dit creëert een juridisch vacuüm: het nieuwe Strafwetboek voert nieuwe strafniveaus en strafsoorten in, maar het bestaande uitvoeringskader is daar niet op afgestemd. Denk aan:

• De acht strafniveaus van het nieuwe wetboek versus de huidige driedeling
• Nieuwe straffen zoals de probatiestraf en het elektronisch toezicht als autonome straf
• De gewijzigde strafmaten en correctionalisering
• Het principe van de gevangenisstraf als laatste redmiddel

Tijdelijk strafuitvoeringskader goedgekeurd door Kamercommissie

Om dit juridisch vacuüm te overbruggen, heeft de Kamercommissie Justitie op 10 maart 2026 een tijdelijk wettelijk kader goedgekeurd. Dit wetsontwerp, ingediend op voorstel van minister van Justitie Annelies Verlinden, regelt de strafuitvoering in de overgangsperiode tot het definitieve Strafuitvoeringswetboek er komt.

Het voorontwerp van wet werd eerder al goedgekeurd door de Ministerraad op 12 december 2025 en maakt nu de parlementaire weg af.

Wat regelt het tijdelijk kader concreet?

Het tijdelijk strafuitvoeringskader zorgt ervoor dat:

• De bestaande regels over voorwaardelijke invrijheidstelling van toepassing blijven op straffen opgelegd onder het nieuwe Strafwetboek
• De strafuitvoeringsrechtbanken (SURB) hun bevoegdheden behouden en kunnen uitoefenen bij de nieuwe strafniveaus
• Elektronisch toezicht, beperkte detentie en penitentiair verlof ook onder het nieuwe kader mogelijk blijven
• Er concordantietabellen komen die de oude en nieuwe strafmaten aan elkaar koppelen voor de uitvoering
• De rechten van gedetineerden en slachtoffers gewaarborgd blijven tijdens de overgangsperiode

Het overgangsrecht: oud versus nieuw

Een bijzondere uitdaging bij de inwerkingtreding is het overgangsrecht. Voor feiten gepleegd vóór 8 april 2026 maar berecht erna, geldt het principe van de mildere strafwet (lex mitior).

Dit betekent dat rechters telkens moeten nagaan:

1. Of de feiten strafbaar zijn onder zowel het oude als het nieuwe Strafwetboek
2. Welk wetboek de mildere straf voorziet
3. Welke straf concreet moet worden opgelegd en hoe die wordt uitgevoerd

De Orde van Vlaamse Balies en Avocats.be hadden eerder in een gezamenlijke brief aan de minister hun bezorgdheid geuit over de praktische haalbaarheid van deze complexe overgang.

Meer dan 80% van magistraten uitte bezorgdheid

De overgang verloopt niet zonder weerstand. Uit een bevraging bleek dat ruim 4 op de 5 magistraten aanvankelijk uitstel wenste van de inwerkingtreding. De voornaamste bezorgdheden:

• Onvoldoende opleiding en voorbereidingstijd voor magistraten en griffiers
• Het ontbreken van een gelijktijdige hervorming van het Wetboek van Strafvordering
• De complexiteit van het overgangsrecht met dubbele toetsing
• IT-systemen die nog niet aangepast zijn aan de nieuwe strafniveaus

Minister Verlinden benadrukte in haar antwoord dat alles in het werk wordt gesteld om een vlotte inwerkingtreding te verzekeren, en dat hangende wetsontwerpen verdere harmonisatie beogen.

Impact voor verdachten en veroordeelden

Voor personen die momenteel verdacht of veroordeeld zijn, heeft de overgang belangrijke gevolgen:

• Lopende zaken: feiten gepleegd vóór 8 april 2026 worden beoordeeld volgens het principe van de mildere strafwet
• Reeds veroordeelden: de strafuitvoering van bestaande vonnissen verandert niet — het tijdelijk kader garandeert continuïteit
• Nieuwe zaken: vanaf 8 april 2026 gelden de nieuwe strafniveaus en misdrijfomschrijvingen
• Strafuitvoering: voorwaardelijke invrijheidstelling, elektronisch toezicht en andere modaliteiten blijven beschikbaar onder het tijdelijk kader

De rol van uw advocaat in deze overgangsperiode

De complexiteit van het overgangsrecht maakt gespecialiseerde juridische bijstand belangrijker dan ooit. Een strafrechtadvocaat kan:

• Beoordelen welk wetboek de gunstigste straf voorziet voor uw situatie
• Adviseren over de strafuitvoeringsmodaliteiten onder het tijdelijk kader
• De belangen van slachtoffers behartigen bij de strafuitvoeringsrechtbank
• Navigeren door de concordantietabellen en het overgangsrecht

Bij Lawbase volgen onze strafrechtadvocaten de ontwikkelingen rond het nieuwe Strafwetboek op de voet. Wij adviseren u graag over de impact op uw specifieke situatie.

Conclusie: een noodzakelijke tussenstap

Het tijdelijk strafuitvoeringskader is een noodzakelijke juridische brug tussen het nieuwe Strafwetboek en het toekomstige Strafuitvoeringswetboek. Het waarborgt dat straffen ook na 8 april 2026 correct kunnen worden uitgevoerd, zonder dat veroordeelden of slachtoffers in een juridisch niemandsland terechtkomen.

De komende weken zal het wetsontwerp nog door de plenaire Kamer moeten worden goedgekeurd. De inwerkingtreding op 8 april 2026 lijkt daarmee definitief vast te staan.