Straatverbod en contactverbod bij echtscheiding

Een echtscheiding gaat helaas niet altijd zonder conflicten. In ernstige situaties — denk aan bedreigingen, stalking of (dreigend) geweld — kan de rechter een straatverbod of contactverbod opleggen. Bij LawBase begeleiden wij als advocatenkantoor gespecialiseerd in familierecht dagelijks cliënten die bescherming zoeken in moeilijke scheidingssituaties.

Wat is een straatverbod?

Een straatverbod is een rechterlijk bevel dat een persoon verbiedt zich te begeven in een bepaald geografisch gebied, typisch de straat of de directe omgeving van de woning van de (ex-)partner. Het straatverbod wordt opgelegd als voorlopige maatregel en is bedoeld om de fysieke veiligheid van de verzoeker te waarborgen.

In het kader van een echtscheiding kan het straatverbod worden gevorderd als dringende en voorlopige maatregel op basis van artikel 1280 Gerechtelijk Wetboek (bij echtscheiding op grond van onherstelbare ontwrichting) of als voorlopige maatregel in kort geding. Het is ook mogelijk om een straatverbod te bekomen via de wet op het huisverbod (wet van 15 mei 2012), maar dit betreft een politiemaatregel, niet een rechterlijke.

Wat is een contactverbod?

Een contactverbod gaat verder dan een straatverbod. Het verbiedt elke vorm van contact met de beschermde persoon: geen telefoon, geen e-mail, geen sms, geen berichten via sociale media, en geen contact via derden. Het contactverbod wordt vaak gecombineerd met een straatverbod voor maximale bescherming.

Het contactverbod kan worden opgelegd door de familierechter als voorlopige maatregel tijdens de echtscheidingsprocedure, of door de voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg in kort geding. In strafrechtelijke context kan het contactverbod ook worden opgelegd als voorwaarde bij een voorwaardelijke invrijheidstelling of als autonome probatievoorwaarde.

Procedure bij de familierechter

Tijdens een echtscheidingsprocedure kan de familierechter dringende en voorlopige maatregelen treffen op verzoek van een van de echtgenoten. Hieronder valt ook het opleggen van een straatverbod of contactverbod. De procedure verloopt via een verzoekschrift gericht aan de familierechtbank.

De rechter beoordeelt of er sprake is van een voldoende ernstige situatie die de maatregel rechtvaardigt. Relevante elementen zijn: eerdere incidenten van geweld of bedreigingen, processen-verbaal van de politie, medische attesten, getuigenverklaringen, en screenshots van bedreigende berichten. Hoe sterker het bewijsmateriaal, hoe groter de kans dat de rechter de maatregel toekent.

De maatregel is voorlopig en geldt doorgaans voor de duur van de echtscheidingsprocedure. De rechter kan de maatregel op elk moment herzien, verlengen of intrekken naargelang de omstandigheden.

Het kort geding als noodprocedure

Wanneer er sprake is van hoogdringendheid en er geen echtscheidingsprocedure lopende is, kan een straatverbod of contactverbod worden gevorderd in kort geding. De voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg kan op zeer korte termijn (soms binnen 24 tot 48 uur) een beschikking uitspreken.

De voorwaarden voor kort geding zijn: urgentie, het bestaan van een prima facie recht op bescherming, en de noodzaak van een voorlopige maatregel om onherstelbare schade te voorkomen. De rechter in kort geding beslist niet ten gronde — hij treft enkel een voorlopige maatregel in afwachting van een bodemrechter.

Onze advocaten bij LawBase in Brugge, Gent, Antwerpen en Sint-Niklaas hebben ruime ervaring met spoedeisende procedures in familiezaken en kunnen binnen korte termijn een kort geding opstarten.

Het huisverbod als politiemaatregel

Naast de rechterlijke maatregelen bestaat sinds 2012 de mogelijkheid van een tijdelijk huisverbod opgelegd door de procureur des Konings. Dit is een administratieve maatregel die onmiddellijk kan worden opgelegd bij situaties van huiselijk geweld. Het huisverbod duurt maximum 14 dagen en verbiedt de betrokkene om de gezinswoning te betreden of contact op te nemen met het slachtoffer.

Het huisverbod is een snellere procedure dan een kort geding, omdat het geen tussenkomst van een rechter vereist. Het is echter beperkt in duur en kan niet worden verlengd. Na afloop van het huisverbod moet het slachtoffer, indien nog nodig, een rechterlijke maatregel aanvragen.

Gevolgen van overtreding

Het niet-naleven van een straatverbod of contactverbod opgelegd door een rechter kan leiden tot ernstige sancties. De rechter kan een dwangsom koppelen aan het verbod: bij elke overtreding moet de overtreder een bepaald bedrag betalen. Gebruikelijke dwangsommen variëren van 250 tot 1.000 euro per overtreding.

Daarnaast kan de overtreding strafrechtelijke gevolgen hebben. Het schenden van een rechterlijke beschikking kan worden vervolgd als weerspannigheid (artikel 269 Strafwetboek). Bij herhaaldelijk contact ondanks een verbod kan er ook sprake zijn van belaging (stalking, artikel 442bis Strafwetboek), wat strafbaar is met een gevangenisstraf van 15 dagen tot 2 jaar.

Contactverbod en de kinderen

Een bijzonder delicaat aspect is de impact van een contactverbod op de kinderen. Het contactverbod geldt in principe tussen de (ex-)partners, niet ten aanzien van de kinderen. De ouder met een contactverbod behoudt in principe het recht op persoonlijk contact met de kinderen, tenzij de rechter ook hier beperkingen oplegt.

In de praktijk moet er een regeling worden getroffen voor de overdracht van de kinderen die geen rechtstreeks contact tussen de ouders vereist. Dit kan via een derde persoon (familie, vriend) of via een neutrale overdrachtsplaats. De familierechter kan hierover concrete afspraken vastleggen in de beschikking.

Bewijsvoering en voorbereiding

Een goed opgebouwd dossier is essentieel voor het bekomen van een straat- of contactverbod. Onze advocaten adviseren om het volgende bewijsmateriaal te verzamelen: processen-verbaal van eerdere klachten bij de politie, medische attesten bij fysiek geweld, screenshots van bedreigende berichten, getuigenverklaringen, en een chronologisch overzicht van de incidenten. Hoe concreter en gedocumenteerder het dossier, hoe sterker uw positie bij de rechter.

Conclusie

Een straatverbod of contactverbod kan levensreddend zijn in situaties van huiselijk geweld, stalking of ernstige bedreigingen bij een echtscheiding. De procedure is relatief snel, zeker in kort geding, en biedt effectieve bescherming. Het is echter cruciaal om het juiste juridische pad te bewandelen en over voldoende bewijsmateriaal te beschikken. LawBase staat klaar om u bij te staan vanuit onze kantoren in Brugge, Gent, Antwerpen, Sint-Niklaas, Tongeren en Leuven.