Internationale echtscheiding: welk land is bevoegd?

4.9/5 Google

353+ reviews

4.000+ dossiers beoordeeld

Verhuist u naar het buitenland of woont uw partner in een ander land? Ontdek welk land bevoegd is voor uw internationale echtscheiding en hoe LawBase u kan helpen.

Inleiding

De liefde kent geen grenzen, maar het recht des te meer. In een steeds globaler wordende wereld komt het steeds vaker voor dat huwelijken worden gesloten tussen partners van verschillende nationaliteiten, of dat echtparen na hun huwelijk naar het buitenland verhuizen. Wanneer een dergelijk huwelijk dan op de klippen loopt, rijst een cruciale vraag: welk land is bevoegd om de echtscheiding uit te spreken? Dit is de kern van een internationale echtscheiding, een complex juridisch vraagstuk dat vaak leidt tot veel onzekerheid en stress. Het bepalen van de correcte bevoegde rechtbank is van essentieel belang, want een verkeerde procedure kan leiden tot vertragingen, extra kosten, en zelfs tot een echtscheiding die in een ander land niet erkend wordt. Dit artikel van LawBase, uw advocatenkantoor met kantoren in Brugge, Gent, Antwerpen, Sint-Niklaas, Tongeren en Leuven, biedt u een helder overzicht van de regels die hierbij gelden, en hoe wij u kunnen bijstaan in deze delicate materie.

Wat is een internationale echtscheiding?

Een echtscheiding wordt als 'internationaal' beschouwd wanneer er een grensoverschrijdend element aanwezig is. Dit kan zich op verschillende manieren manifesteren:

• Verschillende nationaliteiten: De echtgenoten hebben niet dezelfde nationaliteit.
• Buitenlandse woonplaats: Eén of beide echtgenoten wonen in het buitenland, of hebben in het verleden in verschillende landen gewoond.
• Huwelijk in het buitenland: Het huwelijk is in een ander land gesloten dan waar de echtscheiding wordt aangevraagd.
• Buitenlandse bezittingen: Er is sprake van onroerend goed of andere bezittingen in het buitenland.

De internationale dimensie maakt de echtscheidingsprocedure aanzienlijk ingewikkelder dan een zuiver nationale echtscheiding. Niet alleen moet de bevoegde rechtbank worden bepaald, maar ook welk recht van toepassing is op de echtscheiding zelf en de gevolgen ervan (bijvoorbeeld alimentatie of de verdeling van goederen). Een ondoordachte aanpak kan leiden tot een juridische doolhof met ongewenste uitkomsten. Het is dan ook van cruciaal belang om tijdig juridisch advies in te winnen.

Juridisch kader in België

Relevante wetgeving

De bevoegdheid van Belgische rechtbanken in internationale echtscheidingszaken wordt voornamelijk geregeld door de volgende Europese en nationale regelgeving:

• Verordening (EU) 2019/1111 (Brussel II-ter Verordening): Dit is de belangrijkste Europese verordening die de bevoegdheid van de rechtbanken en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in huwelijkszaken en inzake de ouderlijke verantwoordelijkheid regelt. Zij is sinds 1 augustus 2022 van toepassing en verving toen Verordening (EG) nr. 2201/2003 (Brussel II-bis), die nog geldt voor procedures die vóór die datum werden ingeleid. De verordening is van toepassing tussen de lidstaten van de Europese Unie, met uitzondering van Denemarken. Voor onderhoudsverplichtingen geldt niet deze verordening maar de Alimentatieverordening (EG) nr. 4/2009.
• Verordening (EU) nr. 1259/2010 (Rome III Verordening): Deze verordening regelt welk recht van toepassing is op een internationale echtscheiding. Het is belangrijk te benadrukken dat deze verordening enkel bepaalt welk recht van toepassing is, niet welke rechtbank bevoegd is. België heeft deze verordening geratificeerd.
• Wetboek van Internationaal Privaatrecht (W.I.P.R.) van 16 juli 2004: Wanneer de Europese verordeningen niet van toepassing zijn (bijvoorbeeld omdat één van de betrokken landen geen EU-lidstaat is), vult het Belgische Wetboek van Internationaal Privaatrecht de lacunes op. Dit wetboek bevat algemene regels voor de bevoegdheid van de Belgische rechter en voor de bepaling van het toepasselijke recht.

De Brussel II-ter Verordening: De bevoegdheidsregels

De Brussel II-ter Verordening voorziet in een hiërarchie van aanknopingspunten om te bepalen welke rechtbank bevoegd is. Een Belgische rechtbank is bevoegd indien:

1. De gewone verblijfplaats van de echtgenoten in België is gevestigd.
2. De laatste gewone verblijfplaats van de echtgenoten in België was, voor zover één van hen daar nog steeds woont.
3. De verweerder (de echtgenoot tegen wie de echtscheiding wordt aangevraagd) zijn gewone verblijfplaats in België heeft.
4. In geval van een gezamenlijk verzoek, één van de echtgenoten zijn gewone verblijfplaats in België heeft.
5. De verzoeker (de echtgenoot die de echtscheiding aanvraagt) zijn gewone verblijfplaats in België heeft en hij daar gedurende ten minste een jaar onmiddellijk voorafgaand aan de indiening van het verzoek heeft verbleven.
6. De verzoeker zijn gewone verblijfplaats in België heeft en hij daar gedurende ten minste zes maanden onmiddellijk voorafgaand aan de indiening van het verzoek heeft verbleven en hij Belgische nationaliteit heeft.
7. Beide echtgenoten de Belgische nationaliteit hebben.

Het concept 'gewone verblijfplaats' is hierbij cruciaal. Dit is niet noodzakelijk de officiële domicilie, maar eerder de plaats waar iemand het centrum van zijn belangen heeft, waar hij of zij effectief woont en zijn sociale leven leidt. Dit wordt beoordeeld op basis van alle feitelijke omstandigheden.

Rechtskeuze (art. 5 Rome III Verordening)

Echtgenoten kunnen in bepaalde gevallen overeenkomen welk recht van toepassing is op hun echtscheiding. Dit is een rechtskeuze en dus geen forumkeuze: zij bepaalt welk recht de rechter zal toepassen, niet welke rechtbank bevoegd is. De bevoegdheid volgt uit de Brussel II-ter Verordening. De Rome III Verordening laat echtgenoten toe om te kiezen voor het recht van:

• het land waar zij hun gewone verblijfplaats hebben op het tijdstip van de keuze; of
• het land waar zij hun laatste gewone verblijfplaats hadden, mits één van hen daar nog woont op het tijdstip van de keuze; of
• het land waarvan één van de echtgenoten de nationaliteit heeft op het tijdstip van de keuze; of
• het land van de aangezochte rechter (de rechtbank die de zaak behandelt).

Deze keuze moet schriftelijk worden vastgelegd, gedateerd en ondertekend door beide echtgenoten. Een dergelijke rechtskeuze kan de procedure aanzienlijk vereenvoudigen, maar moet weloverwogen gebeuren. Uw advocaat bij LawBase kan u hierbij begeleiden, zowel in Brugge als in Sint-Niklaas.

Recente rechtspraak

De rechtspraak over internationale echtscheidingen is voortdurend in beweging, vooral door de interpretatie van de term 'gewone verblijfplaats'. Hof van Justitie van de EU heeft in verschillende arresten verduidelijkt hoe dit begrip moet worden ingevuld. Zo wordt er gekeken naar de duur en de regelmaat van het verblijf, de reden van het verblijf, de gezins- en sociale banden, de plaats waar de kinderen naar school gaan, enzovoort. Een recent arrest van het Hof van Cassatie bevestigde bijvoorbeeld dat een tijdelijk verblijf in het buitenland voor professionele doeleinden, zonder de intentie om het centrum van zijn belangen te verplaatsen, de gewone verblijfplaats in België niet wijzigt. Dit toont aan dat elke zaak uniek is en een grondige analyse van de feiten vereist. De complexiteit van deze materie maakt het essentieel om beroep te doen op een gespecialiseerd advocaat familierecht. Onze advocaten in Gent en Antwerpen volgen deze ontwikkelingen op de voet.

Praktische gevolgen

De keuze van de bevoegde rechtbank en het toepasselijke recht heeft verstrekkende praktische gevolgen. Enkele voorbeelden:

• Procedurele verschillen: Echtscheidingsprocedures verschillen sterk van land tot land. In sommige landen is een snelle echtscheiding mogelijk, terwijl in andere langdurige procedures vereist zijn.
• Financiële gevolgen: De regels voor alimentatie (onderhoudsgeld) voor de ex-partner en kinderen, en de verdeling van het vermogen, kunnen sterk variëren. Wat in het ene land als een redelijke schadevergoeding wordt beschouwd, kan in een ander land onbestaand zijn.
• Ouderlijke verantwoordelijkheid: De regels inzake het ouderlijk gezag, de verblijfsregeling en het omgangsrecht met de kinderen kunnen aanzienlijk verschillen. Dit is vaak een van de meest gevoelige aspecten van een internationale echtscheiding.
• Erkenning van de echtscheiding: Een echtscheidingsbeslissing die in het ene land is uitgesproken, moet in principe in andere EU-lidstaten worden erkend dankzij de Brussel II-ter Verordening. Buiten de EU kan dit echter problemen opleveren, wat kan leiden tot dubbele procedures of onzekerheid over de burgerlijke staat.

Denk bijvoorbeeld aan een Belgisch koppel dat jarenlang in Frankrijk heeft gewoond en daar onroerend goed heeft. Als zij besluiten te scheiden en één partner keert terug naar België, rijst de vraag of de Belgische dan wel de Franse rechter bevoegd is. De keuze van de rechtbank zal bepalen welk recht op de verdeling van de goederen van toepassing is, en dit kan een aanzienlijk verschil maken in de uiteindelijke uitkomst. Een andere situatie kan zijn dat een Belgische nationaliteit bezittende echtgenoot die in Spanje woont, wil scheiden van zijn Spaanse partner. Hierbij moeten de regels van de Brussel II-ter Verordening nauwkeurig worden toegepast om te bepalen of een Spaanse dan wel een Belgische rechtbank bevoegd is, en welk recht van toepassing is op de alimentatie en de kinderen.

Het is duidelijk dat de inzet hoog is, en dat juridische hulp van een ervaren advocaat onontbeerlijk is. LawBase helpt u graag verder, ongeacht of u in Leuven of Tongeren woont.

Wat kunt u doen?

Als u geconfronteerd wordt met een internationale echtscheiding, zijn dit de stappen die u kunt overwegen:

1. Schakel tijdig een advocaat in: Dit is de belangrijkste stap. Wacht niet tot de problemen escaleren. Een gespecialiseerd advocaat kan u van bij de start van juridisch advies voorzien over de bevoegdheid en het toepasselijke recht, en u begeleiden door de complexe juridische procedure.
2. Verzamel alle relevante documenten: Denk aan huwelijksakte, geboorteaktes van de kinderen, bewijzen van verblijfplaats (huurcontracten, inschrijvingen), nationaliteitsbewijzen, en documenten betreffende bezittingen in binnen- en buitenland.
3. Bepaal de gewone verblijfplaats: Dit is cruciaal voor de bevoegdheid. Uw advocaat zal samen met u de feiten analyseren om dit correct vast te stellen.
4. Overweeg een rechtskeuze: Indien mogelijk en wenselijk, kan het maken van een schriftelijke rechtskeuze in overleg met uw partner veel onzekerheid wegnemen.
5. Wees voorbereid op de procedure: Een internationale echtscheiding kan langer duren en complexer zijn dan een nationale echtscheiding. Geduld en een goede juridische strategie zijn hierbij essentieel.

Een advocaat van LawBase kan u helpen de juiste strategie te bepalen, de nodige stappen te ondernemen en uw belangen optimaal te verdedigen, zowel in België als in het kader van internationale procedures. Wij staan u bij in elke fase van de rechtszaak.

Hulp nodig? LawBase staat klaar

De complexiteit van internationale echtscheidingen vereist expertise en een grondige kennis van zowel de Belgische als de Europese regelgeving. Bij LawBase hebben we advocaten die gespecialiseerd zijn in familierecht en internationaal privaatrecht, en die u kunnen bijstaan in deze uitdagende periode. Of u nu juridische hulp nodig heeft bij het bepalen van de bevoegde rechtbank, het onderhandelen over een regeling, of het voeren van een rechtszaak, wij bieden u het nodige juridisch advies en de persoonlijke begeleiding die u verdient.

Neem contact op met een van onze kantoren voor een eerste gesprek. U kunt ons bereiken in Brugge, Gent, Antwerpen (Mortsel), Sint-Niklaas, Tongeren (Limburg) en Leuven. Een telefonisch gesprek van 15 minuten kost u € 24,20 incl. btw. Voor een uitgebreidere videocall van 30 minuten betaalt u € 60,50 incl. btw. Wenst u een persoonlijke consultatie op kantoor van 60 minuten, dan bedraagt dit € 90,75 incl. btw. Wij zijn er om u te ontzorgen en de beste oplossing te vinden voor uw specifieke situatie. Laat u niet verrassen door de internationale aspecten van een echtscheiding; schakel tijdig een expert in. LawBase is uw betrouwbare partner voor al uw juridische kwesties.

Lees ook

• EOT in België: echtscheiding met onderlinge toestemming
• Huwelijk met een buitenlandse partner: juridische formaliteiten
• Alle informatie over familierecht bij LawBase

Dit artikel is gebaseerd op de volgende Belgische wetgeving:

• •
  Burgerlijk Wetboek(Art. 203-211)
• •
  Burgerlijk Wetboek(Art. 301)
• •
  Burgerlijk Wetboek(Art. 375bis)
• •
  Gerechtelijk Wetboek(Art. 1253ter)

Gerelateerde Artikelen