Internationale Successieplanning: Europese Erfrechtverordening uitgelegd

4.9/5 Google

353+ reviews

4.000+ dossiers beoordeeld

Wanneer u vermogen heeft in verschillende landen of in het buitenland woont, is internationale successieplanning cruciaal.

Inleiding

In onze steeds internationaler wordende samenleving is het niet ongewoon dat mensen vermogen bezitten in meerdere landen, of dat zij hun laatste levensjaren doorbrengen in een ander land dan hun land van herkomst. Dit brengt specifieke uitdagingen met zich mee op het vlak van erfrecht. Welk recht is van toepassing op uw nalatenschap als u bijvoorbeeld als Belg in Spanje woont en onroerend goed bezit in Frankrijk? Vóór de inwerkingtreding van de Europese Erfrechtverordening (Verordening (EU) nr. 650/2012, ook bekend als 'Brussel IV') in augustus 2015, leidde dit vaak tot complexe conflicten en onzekerheid. Deze verordening heeft als doel de afwikkeling van internationale nalatenschappen te vereenvoudigen en rechtsonzekerheid te verminderen.

Voor wie een internationale nalatenschap moet regelen, of er een verwacht, is het essentieel om de principes van deze verordening te begrijpen. Het kan immers een aanzienlijke impact hebben op de verdeling van de nalatenschap, de rechten van de erfgenamen en zelfs de fiscale gevolgen. Een goede voorbereiding en grondig juridisch advies zijn dan ook van cruciaal belang. Bij LawBase, met onze kantoren in onder meer Gent en Antwerpen, staan we klaar om u door dit complexe landschap te loodsen.

Wat is de Europese Erfrechtverordening?

De Europese Erfrechtverordening, voluit Verordening (EU) nr. 650/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 4 juli 2012 betreffende de bevoegdheid, het toepasselijke recht, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen, en de aanvaarding en de tenuitvoerlegging van authentieke akten op het gebied van erfopvolging, alsmede betreffende de instelling van een Europese erfrechtverklaring, is een baanbrekende Europese wetgeving. Ze is van toepassing in alle EU-lidstaten, met uitzondering van Ierland en Denemarken, die hebben besloten niet deel te nemen.

Het hoofddoel van de verordening is het creëren van één uniform criterium voor het bepalen van het toepasselijke recht op internationale nalatenschappen. Vóór 2015 hanteerden lidstaten vaak verschillende aanknopingspunten, zoals de nationaliteit van de erflater of de ligging van de goederen. Dit kon ertoe leiden dat verschillende rechtsstelsels van toepassing waren op één en dezelfde nalatenschap, wat de afwikkeling bemoeilijkte en tot 'hinkende' nalatenschappen leidde.

De verordening introduceert het principe van de gewone verblijfplaats van de erflater op het tijdstip van overlijden als algemeen aanknopingspunt voor het toepasselijke recht. Dit betekent dat het recht van het land waar de erflater het laatst zijn gewone verblijfplaats had, in principe van toepassing is op de gehele nalatenschap, ongeacht waar de goederen zich bevinden of welke nationaliteit de erflater had. Dit geldt dus voor zowel roerende als onroerende goederen.

Een cruciaal aspect van de verordening is de mogelijkheid tot rechtskeuze. Dit stelt de erflater in staat om zelf te bepalen welk recht van toepassing zal zijn op zijn nalatenschap. Deze rechtskeuze moet wel aan bepaalde voorwaarden voldoen. De erflater kan alleen kiezen voor het recht van de staat waarvan hij de nationaliteit bezit op het moment van de keuze of op het moment van overlijden. Deze keuze moet uitdrukkelijk worden gedaan in een uiterste wilsbeschikking, zoals een testament.

De verordening regelt niet alleen het toepasselijke recht, maar ook de bevoegdheid van de rechtbanken, de erkenning en tenuitvoerlegging van buitenlandse beslissingen en de introductie van de Europese erfrechtverklaring, die het bewijs van erfgenaamschap in andere lidstaten vergemakkelijkt.

Juridisch kader in België

Relevante wetgeving

De Europese Erfrechtverordening (EU 650/2012) is rechtstreeks van toepassing in België en heeft voorrang op de nationale Belgische regels die de erfopvolging bij internationale nalatenschappen regelden. Vóór de verordening hanteerde België doorgaans het principe van de laatste woonplaats voor roerende goederen en de ligging van het goed voor onroerende goederen (lex rei sitae). Dit systeem leidde, zoals reeds vermeld, tot versnippering van het toepasselijke recht. De verordening heeft dit gewijzigd door één uniform recht van toepassing te verklaren op de gehele nalatenschap.

De kern van de verordening is artikel 21 van de Erfrechtverordening, dat stelt dat de erfopvolging in haar geheel wordt beheerst door het recht van de staat waar de erflater op het tijdstip van overlijden zijn gewone verblijfplaats had. Dit is het 'standaardrecht'. Artikel 21, lid 2 voorziet wel in een uitzonderingsclausule: blijkt uit alle omstandigheden van het geval duidelijk dat de erflater op het tijdstip van overlijden een kennelijk nauwere band had met een andere staat, dan is het recht van die staat van toepassing. Die clausule wordt restrictief toegepast. Artikel 22 van de Erfrechtverordening biedt daarnaast de mogelijkheid van een rechtskeuze. Hierin staat dat een persoon kan kiezen dat het recht dat van toepassing is op zijn gehele erfopvolging, het recht is van de staat waarvan hij de nationaliteit bezit op het moment dat hij de keuze maakt of op het moment van zijn overlijden. Deze keuze moet uitdrukkelijk worden gedaan in een verklaring in de vorm van een uiterste wilsbeschikking, zoals een testament.

Belangrijk is dat de verordening een 'universele' werking heeft. Dit betekent dat als het recht van een niet-EU-land van toepassing wordt verklaard (bijvoorbeeld door een rechtskeuze voor de nationaliteit van een niet-EU-land), de bevoegde autoriteiten in de EU dit recht moeten toepassen, voor zover de regels van openbare orde dit toelaten.

Hoewel de verordening het toepasselijke recht regelt, heeft ze geen invloed op de belastingheffing. De erfbelasting (vroeger successierechten) blijft een nationale bevoegdheid en wordt bepaald door de fiscale wetgeving van de lidstaat waar de nalatenschap wordt afgewikkeld en/of waar de goederen zich bevinden. Dit kan leiden tot complexe fiscale vraagstukken, waarvoor specifiek fiscaal advies nodig is.

Recente rechtspraak

Sinds de inwerkingtreding van de Europese Erfrechtverordening in 2015 heeft de Belgische rechtspraak zich geleidelijk aan de nieuwe regels aangepast. De rechtbanken en hoven passen de principes van de gewone verblijfplaats en de rechtskeuze consequent toe. Uit de rechtspraak blijkt dat er bijzondere aandacht wordt besteed aan de precieze invulling van het begrip 'gewone verblijfplaats'. Dit is niet noodzakelijk de officiële domicilie, maar de plaats waar de erflater op duurzame wijze en met een zekere stabiliteit zijn centrum van belangen had. Factoren zoals de duur en de regelmaat van het verblijf, de redenen voor het verblijf, de familie- en sociale banden, en de professionele activiteiten spelen hierbij een rol.

Ook de geldigheid en de interpretatie van een rechtskeuze worden regelmatig getoetst. De rechtspraak bevestigt dat de rechtskeuze uitdrukkelijk en in de vorm van een uiterste wilsbeschikking moet zijn opgenomen. Twijfel over de intentie van de erflater kan leiden tot discussies en zelfs tot de nietigheid van de rechtskeuze. Het is dan ook cruciaal om een rechtskeuze zeer zorgvuldig te formuleren, bij voorkeur met de hulp van een advocaat of notaris. Een advocaat gespecialiseerd in erfrecht, bijvoorbeeld bij LawBase in Leuven of Sint-Niklaas, kan u hierbij begeleiden.

Een ander belangrijk punt in de rechtspraak is de erkenning van buitenlandse beslissingen en de Europese erfrechtverklaring. Belgische rechtbanken erkennen in principe beslissingen die genomen zijn in een andere lidstaat op basis van de verordening, wat de grensoverschrijdende afwikkeling van nalatenschappen aanzienlijk vergemakkelijkt.

Praktische gevolgen

De impact van de Europese Erfrechtverordening is aanzienlijk voor iedereen met een internationale connectie. Zonder een expliciete rechtskeuze wordt het recht van uw laatste gewone verblijfplaats van toepassing op uw gehele nalatenschap. Dit kan onbedoelde gevolgen hebben. Stel, u bent een Belgische staatsburger, maar u woont al 20 jaar in Frankrijk en heeft daar ook uw sociale en economische leven opgebouwd. Zonder rechtskeuze zal het Franse erfrecht van toepassing zijn op uw nalatenschap. Dit recht kan sterk verschillen van het Belgische erfrecht, bijvoorbeeld wat betreft de reserve erfgenamen (het deel van de nalatenschap waarop bepaalde erfgenamen altijd recht hebben) of de verdeling tussen de echtgenoot en de kinderen.

Een weloverwogen rechtskeuze kan deze onzekerheid wegnemen. U kunt bijvoorbeeld als Belg in Frankrijk kiezen voor het Belgische erfrecht. Dit garandeert dat uw nalatenschap wordt afgewikkeld volgens de regels die u kent en mogelijk verkiest. Dit is vooral relevant voor mensen die gewend zijn aan de Belgische regels van de reserve of de bescherming van de langstlevende echtgenoot, die in andere landen anders kunnen zijn geregeld. Denk bijvoorbeeld aan de bescherming van de langstlevende echtgenoot, zoals besproken in ons artikel over 'Langstlevende echtgenoot en erfrecht: wettelijke bescherming'.

Het is echter cruciaal te beseffen dat de rechtskeuze geen invloed heeft op de erfbelasting. De fiscale regels blijven afhankelijk van de nationale wetgeving en eventuele dubbelbelastingverdragen. Dit betekent dat zelfs met een rechtskeuze voor het Belgische erfrecht, u nog steeds te maken kunt krijgen met Franse erfbelasting op in Frankrijk gelegen onroerend goed, en eventueel ook Belgische erfbelasting, afhankelijk van uw fiscale woonplaats en de inhoud van verdragen. Dit maakt internationale successieplanning een complexe materie die zowel juridisch als fiscaal advies vereist.

Ook de vormvereisten van een testament komen in de verordening aan bod. Artikel 27 van de Erfrechtverordening bevat daarvoor een eigen, bijzonder soepele regel: een schriftelijke uiterste wilsbeschikking is naar de vorm geldig als zij voldoet aan het recht van de staat waar zij werd opgemaakt, of aan het recht van de staat waarvan de erflater de nationaliteit bezat, of waar hij zijn woonplaats of gewone verblijfplaats had, hetzij op het tijdstip van het opmaken, hetzij bij overlijden — en voor onroerende goederen bovendien aan het recht van de ligging. Voldoet het testament aan één van die aanknopingspunten, dan is het naar de vorm geldig. Voor België werkt daarnaast het Haags Verdrag van 5 oktober 1961 inzake de vorm van testamentaire beschikkingen door, dat krachtens artikel 75 van de verordening voorrang behoudt en nagenoeg dezelfde regel bevat. Een testament dat in België volgens de Belgische vormvoorschriften is opgesteld, is dus in de regel ook in de andere lidstaten naar de vorm geldig. Laat de inhoud wel toetsen aan het recht dat op de erfopvolging zelf van toepassing is.

Wat kunt u doen?

Internationale successieplanning is geen taak die u lichtzinnig moet opvatten. Gezien de complexiteit en de verstrekkende gevolgen is het inschakelen van een gespecialiseerde advocaat onontbeerlijk. Hier zijn de stappen die u kunt overwegen:

1. Analyseer uw situatie: Breng al uw bezittingen in kaart, zowel roerend als onroerend, en in welke landen deze zich bevinden. Bepaal ook uw gewone verblijfplaats en uw nationaliteit(en). Dit is de basis voor elk juridisch advies.
2. Overweeg een rechtskeuze: Indien u wenst dat het recht van uw nationaliteit (bijvoorbeeld het Belgische recht) van toepassing is op uw nalatenschap, dan moet u dit expliciet vastleggen in een testament. Zonder een dergelijke keuze zal het recht van uw laatste gewone verblijfplaats van toepassing zijn, wat mogelijk niet uw voorkeur geniet. Een advocaat kan u helpen bij het correct formuleren van deze rechtskeuze om elke discussie achteraf te vermijden.
3. Stel een testament op of pas het aan: Zorg ervoor dat uw testament (of andere uiterste wilsbeschikking) duidelijk uw wensen weergeeft en voldoet aan de vormvereisten van het toepasselijke recht. Als u al een testament heeft, is het raadzaam dit te laten controleren in het licht van de Europese Erfrechtverordening en uw internationale situatie. Ons artikel over 'Buitenlandse Erfenis: Welk Recht is van Toepassing?' biedt hierover aanvullende informatie.
4. Integreer fiscale planning: De Europese Erfrechtverordening regelt het toepasselijke erfrecht, maar niet de erfbelasting. Raadpleeg een fiscaal expert om de fiscale gevolgen van uw internationale nalatenschap te optimaliseren en dubbele belasting te vermijden. Dit kan complex zijn, zeker met vermogen in verschillende jurisdicties.
5. Regel de erkenning van buitenlandse documenten: De Europese erfrechtverklaring kan het bewijs van erfgenaamschap in een andere lidstaat aanzienlijk vereenvoudigen. Uw advocaat kan u hierbij adviseren.
6. Periodieke herziening: Uw persoonlijke situatie, vermogen en de wetgeving kunnen veranderen. Het is daarom aan te raden uw successieplanning regelmatig te herzien en indien nodig aan te passen.

Een advocaat van LawBase kan u van begin tot eind begeleiden bij deze stappen. Wij hebben de expertise om u te adviseren over de beste aanpak voor uw specifieke internationale situatie, en om ervoor te zorgen dat uw wensen correct en rechtsgeldig worden vastgelegd.

Lees ook

• Buitenlandse Erfenis: Welk Recht is van Toepassing?
• Testament herroepen of wijzigen: juridische vereisten
• Erfbelasting: Verschillen tussen Vlaanderen, Brussel & Wallonië

Hulp nodig? LawBase staat klaar

Heeft u vragen over internationale successieplanning, de Europese Erfrechtverordening of andere erfrechtelijke kwesties? De advocaten van LawBase beschikken over de nodige expertise om u te voorzien van deskundig juridisch advies en begeleiding. Wij begrijpen de complexiteit van grensoverschrijdende nalatenschappen en helpen u graag om uw situatie helder in kaart te brengen en de juiste stappen te zetten.

Neem gerust contact met ons op voor een eerste gesprek. Een telefonisch gesprek van 15 minuten kost u € 24,20. Wenst u een uitgebreider advies, dan is een videocall van 30 minuten mogelijk voor € 60,50. Voor een diepgaande bespreking kunt u terecht voor een consultatie op kantoor van 60 minuten, aan € 90,75. U vindt onze kantoren in Brugge, Gent, Antwerpen (Mortsel), Sint-Niklaas, Tongeren en Leuven. Wij staan paraat om u te helpen bij het navigeren door de wetgeving en het beschermen van uw belangen en die van uw erfgenamen. Uw rechten en plichten staan centraal in onze aanpak.

Dit artikel is gebaseerd op de volgende Belgische wetgeving:

• •
  Erfwet 2018
• •
  Burgerlijk Wetboek(Art. 731-892)
• •
  Burgerlijk Wetboek(Art. 893-1100)

Gerelateerde Artikelen