Handgift en Bankgift: Vormvereisten en Bewijs

Inleiding

In de complexe wereld van het erfrecht zijn er diverse manieren om vermogen over te dragen aan erfgenamen, nog vóór een overlijden. Naast het klassieke testament en de notariële schenking, winnen de handgift en de bankgift steeds meer aan populariteit. Ze worden vaak gezien als flexibele en fiscaal aantrekkelijke alternatieven. Maar wat houden deze begrippen precies in, welke vormvereisten zijn eraan verbonden en hoe bewijst u het bestaan ervan? Dit zijn cruciale vragen die we in dit artikel zullen beantwoorden. Of u nu in Brugge, Gent, Antwerpen, Sint-Niklaas, Tongeren of Leuven woont, de principes blijven dezelfde, maar de specifieke omstandigheden vragen vaak om gespecialiseerd juridisch advies.

Bij LawBase begrijpen we de nuances van deze materie en staan we klaar om u te begeleiden bij elke stap, van de planning tot de eventuele afwikkeling. Een grondige kennis van de wetgeving en rechtspraak is essentieel om onaangename verrassingen te voorkomen. Laten we dieper ingaan op de handgift en de bankgift.

Wat is een handgift of bankgift?

Zowel de handgift als de bankgift zijn vormen van onrechtstreekse schenkingen. Dit betekent dat ze geen notariële akte vereisen, in tegenstelling tot de 'gewone' schenking. Ze worden vaak gebruikt voor de overdracht van roerende goederen, zoals geld, aandelen of waardevolle voorwerpen.

De handgift

De handgift is de meest eenvoudige vorm van schenking. Zoals de naam al doet vermoeden, gaat het hier om een schenking die 'van hand tot hand' wordt overgedragen. Denk hierbij aan het overhandigen van een geldbedrag, juwelen, kunstwerken of andere fysieke objecten. Het essentiële kenmerk is de materiële overhandiging van het geschonken goed door de schenker aan de begiftigde. Er komt geen bank of notaris aan te pas. Dit maakt de handgift bijzonder laagdrempelig, maar tegelijkertijd ook kwetsbaar wat betreft bewijs.

De bankgift

De bankgift (of overschrijving onder de vorm van een schenking) is een variant van de handgift, specifiek voor geld of effecten die op een bankrekening staan. Hierbij wordt het geschonken bedrag of de effecten via een bankoverschrijving van de rekening van de schenker naar de rekening van de begiftigde overgemaakt. Het is cruciaal dat de overschrijving zelf geen vermelding bevat die duidt op een schenking ('schenking', 'gift', 'dotatie', etc.). Dit zou immers kunnen leiden tot de kwalificatie als een rechtstreekse schenking, waarvoor wel een notariële akte vereist is. De loutere overschrijving, zonder verdere duiding, wordt beschouwd als een neutrale handeling die de schenking onrechtstreeks tot stand brengt.

Juridisch kader in België

Het Belgische recht erkent de handgift en bankgift als geldige vormen van schenkingen, zij het met specifieke voorwaarden en aandachtspunten.

Relevante wetgeving

De wetgeving rond schenkingen is voornamelijk terug te vinden in het Burgerlijk Wetboek, specifiek in artikel 894 en volgende. Deze artikelen bepalen dat een schenking een akte is waarbij de schenker zich dadelijk en onherroepelijk van het geschonken goed ontdoet, ten voordele van de begiftigde die het aanvaardt. De handgift en bankgift zijn uitzonderingen op de regel dat een schenking via een notariële akte moet gebeuren. Ze vallen onder de categorie van de 'onrechtstreekse schenkingen' of 'schenkingen door overhandiging'.

De essentie van deze uitzondering is dat de animus donandi (de intentie om te schenken) aanwezig moet zijn bij de schenker en dat de begiftigde de gift aanvaardt. Deze intentie en aanvaarding worden afgeleid uit de materiële overdracht (handgift) of de overschrijving (bankgift), in combinatie met andere bewijsstukken.

Recente rechtspraak

De Belgische rechtspraak heeft de afgelopen jaren de regels rond hand- en bankgiften verder verfijnd, met name wat betreft het bewijs. Rechters stellen hoge eisen aan het bewijs van zowel de intentie om te schenken als de materiële overhandiging/overschrijving. Er zijn gevallen bekend waarbij een schenking werd betwist door andere erfgenamen, en de rechtbank de handgift of bankgift nietig verklaarde wegens onvoldoende bewijs.

Een belangrijk aspect dat de rechtbanken vaak benadrukken, is de noodzaak van een 'pactum adjectum' of bijkomende overeenkomst. Dit is een schriftelijk document (bv. een aangetekende brief, een 'pacte adjoint') dat de schenking na de feitelijke overhandiging of overschrijving bevestigt. Hoewel niet wettelijk verplicht voor de geldigheid van de gift zelf, is het van onschatbare waarde als bewijsmiddel. Het vermelden van voorwaarden, zoals een last (bv. de schenker levenslang verzorgen) of een conventioneel beding van terugkeer (de gift keert terug naar de schenker bij vooroverlijden van de begiftigde), maakt zo'n pactum adjectum bovendien fiscaal interessant.

Advocaten van LawBase in Tongeren en Leuven volgen deze ontwikkelingen op de voet en kunnen u adviseren over de meest recente standpunten van de rechtbanken, om zo uw juridische positie te versterken.

Praktische gevolgen en aandachtspunten

Het correct uitvoeren en bewijzen van een handgift of bankgift is cruciaal om latere problemen te voorkomen. Enkele belangrijke aandachtspunten:

• Bewijs: Dit is de achilleshiel van de hand- en bankgift. Zonder notariële akte moet het bestaan van de schenking op een andere manier worden aangetoond. Een 'pacte adjoint' of 'bevestigingsbrief' is hierbij het meest aanbevolen middel. Dit is een schriftelijk document, opgesteld door de schenker en aanvaard door de begiftigde, waarin de schenking wordt bevestigd en eventuele voorwaarden worden vastgelegd. Zorg ervoor dat de datum van dit document ná de datum van de feitelijke overhandiging of overschrijving ligt. Getuigenverklaringen kunnen ook nuttig zijn, maar zijn vaak minder overtuigend dan schriftelijk bewijs.
• Fiscale aspecten: Handgiften en bankgiften zijn in principe niet onderworpen aan schenkbelasting, mits de schenker nog minstens drie jaar (in Vlaanderen en Brussel; in Wallonië is dit langer) in leven blijft na de schenking. Indien de schenker binnen deze periode overlijdt, wordt de schenking alsnog belastbaar in de erfbelasting. Om dit risico te vermijden, kan men de handgift of bankgift vrijwillig laten registreren bij de fiscale administratie. Dan betaalt men de vlakke tarieven van de schenkbelasting (3% in rechte lijn en tussen partners, 7% tussen anderen in Vlaanderen en Brussel) en is de schenking definitief fiscaal afgehandeld.
• Aanvaarding: De begiftigde moet de schenking aanvaarden. Bij een handgift gebeurt dit impliciet door het in ontvangst nemen van het goed. Bij een bankgift door het ontvangen van het geld. Een schriftelijke bevestiging van aanvaarding in een 'pacte adjoint' is echter altijd beter.
• Voorwaarden: Het is mogelijk om voorwaarden te verbinden aan een handgift of bankgift, zoals een last (bv. de verplichting om een bepaalde persoon te onderhouden) of een conventioneel beding van terugkeer. Deze voorwaarden moeten duidelijk worden vastgelegd, bij voorkeur in een 'pacte adjoint'.
• Inbreng en inkorting: Handgiften en bankgiften zijn in principe onderworpen aan de regels van inbreng en inkorting. Dit betekent dat ze bij het overlijden van de schenker in mindering kunnen worden gebracht van het erfdeel van de begiftigde, om de gelijkheid tussen erfgenamen te bewaren en de reserve van de reservataire erfgenamen te respecteren. Dit kan leiden tot complexe discussies en rechtszaken, waarbij juridisch advies van een advocatenkantoor zoals LawBase in Gent of Antwerpen (Mortsel) van cruciaal belang is.

Wat kunt u doen?

Overweegt u een handgift of bankgift, of bent u betrokken bij een erfenis waar deze giften een rol spelen? Dan is het van groot belang om proactief te handelen en u goed te laten informeren. Hier zijn enkele stappen die u kunt overwegen:

1. Informeren en plannen: Win juridisch advies in bij een gespecialiseerd advocaat om de beste aanpak voor uw specifieke situatie te bepalen. Een advocaat kan u helpen de fiscale en juridische gevolgen van een handgift of bankgift correct in te schatten en te plannen.
2. Documentatie opstellen: Zorg voor een correct opgesteld 'pacte adjoint' of een bevestigingsbrief. Dit document is het belangrijkste bewijsmiddel voor het bestaan en de voorwaarden van de schenking. Laat dit opstellen en nakijken door een juridisch expert.
3. Communicatie: Communiceer openlijk met alle betrokken partijen, met name andere potentiële erfgenamen, om misverstanden en latere conflicten te voorkomen.
4. Registratie overwegen: Overweeg de vrijwillige registratie van de handgift of bankgift om de schenkbelasting te betalen en het risico van erfbelasting bij een vroegtijdig overlijden van de schenker te elimineren.
5. Bij betwisting: Indien een handgift of bankgift wordt betwist, is het cruciaal om onmiddellijk juridische hulp in te schakelen. Een advocaat van LawBase kan u bijstaan in een eventuele rechtszaak en uw rechten verdedigen voor de rechtbank.

Hulp nodig? LawBase staat klaar

Het domein van handgiften en bankgiften is bezaaid met juridische valkuilen en fiscale overwegingen. Een verkeerde aanpak kan leiden tot aanzienlijke financiële verliezen en langdurige familieconflicten. Daarom is deskundig juridisch advies van een ervaren advocaat onontbeerlijk.

Bij LawBase beschikken we over de expertise om u te begeleiden bij alle aspecten van handgiften en bankgiften. Of u nu preventief advies zoekt, hulp nodig heeft bij het opstellen van de nodige documenten, of bijstand vereist in een complexe betwisting voor de rechtbank, onze advocaten staan voor u klaar. We bieden juridische hulp op maat, afgestemd op uw persoonlijke situatie.

Neem vandaag nog contact op met LawBase voor een gratis consultatie. U kunt ons bereiken via onze kantoren in Brugge, Gent, Antwerpen (Mortsel), Sint-Niklaas, Tongeren of Leuven. Onze specialisten in erfrecht helpen u graag verder en zorgen ervoor dat uw rechten en plichten optimaal worden behartigd. Kies voor zekerheid en gemoedsrust met LawBase, uw partner in juridische zaken.