Exceptio Non Adimpleti Contractus (ENAC) | Advocaat Brugge

3 juni 2025

Inleiding tot de Exceptio Non Adimpleti Contractus (ENAC)

In het dynamische landschap van het ondernemingsrecht en handelsrecht komt u als bedrijf soms in situaties terecht waarin uw wederpartij zijn contractuele verplichtingen niet nakomt. Wat dan? In België biedt het Belgisch recht een krachtig verdedigingsmiddel: de _exceptio non adimpleti contractus_, kortweg ENAC of de niet-uitvoeringsexceptie. Maar wat houdt dit precies in en wanneer kunt u hierop een beroep doen?

De _exceptio non adimpleti contractus_ is een verweermiddel in wederkerige overeenkomsten. Het stelt een partij in staat om de uitvoering van haar eigen prestatie op te schorten zolang de wederpartij haar (opeisbare) verbintenis niet (correct) nakomt. Het is een pressiemiddel dat kan voorkomen dat u alsnog uw prestatie moet leveren, terwijl u geen tegenprestatie ontvangt. Het doel is om druk uit te oefenen op de wederpartij om alsnog te presteren.

Toepassingsvoorwaarden van de ENAC

Om de ENAC succesvol in te roepen, moet aan een aantal strikte voorwaarden voldaan zijn:

1. Wederkerige Overeenkomst: De ENAC is alleen van toepassing op contracten waarbij beide partijen over en weer verbintenissen hebben. Denk aan een koopovereenkomst (koper betaalt, verkoper levert) of een aannemingsovereenkomst (aannemer bouwt, opdrachtgever betaalt).

2. Niet-Nakoming of Dreigende Niet-Nakoming: De wederpartij moet zijn eigen opeisbare prestatie niet nakomen, of er moet een reëel en ernstig risico zijn dat deze niet zal nakomen. De niet-nakoming moet niet te wijten zijn aan uw eigen handelen.

3. Opeisbare Prestatie: De verbintenis van de wederpartij die niet wordt nagekomen, moet opeisbaar zijn. Dat betekent dat de termijn voor nakoming verstreken moet zijn.

4. Proportionaliteit: De opschorting van uw eigen prestatie moet proportioneel zijn ten opzichte van de niet-nakoming van de wederpartij. U mag niet buitenproportioneel reageren. Bijvoorbeeld, als de wederpartij een klein deeltje van de afspraak niet nakomt, mag u niet de gehele overeenkomst opschorten.

5. Goede Trouw: De ENAC moet te goeder trouw worden ingeroepen. Dit betekent dat u de wederpartij de kans moet hebben gegeven om alsnog te presteren en dat uw eigen handelen niet de oorzaak is van de niet-nakoming van de wederpartij. In de praktijk is een voorafgaande ingebrekestelling vaak noodzakelijk.

Juridisch Kader en Wettelijke Bepalingen

Hoewel de ENAC van oudsher een algemeen beginsel van het contractenrecht was, is deze nu expliciet gecodificeerd in het nieuwe Burgerlijk Wetboek (Boek 5, Verbintenissenrecht). Artikel 5.239 BW geeft een duidelijke grondslag voor de toepassing van de niet-uitvoeringsexceptie, inclusief de voorwaarden waaronder deze kan worden ingeroepen en de mogelijkheid tot anticipatieve opschorting bij dreigende niet-nakoming. Dit bevestigt de positie van de ENAC als een belangrijk en direct toepasbaar verweermiddel in het Belgisch recht.

De Rol van de Advocaat bij ENAC

Het correct inroepen van de _exceptio non adimpleti contractus_ is complex en vereist een grondige juridische analyse van de specifieke omstandigheden van uw zaak. Een gespecialiseerde advocaat kan u hierbij op diverse manieren bijstaan:

• Beoordeling van de Voorwaarden: Een advocatenkantoor met expertise in ondernemingsrecht en handelsrecht kan voor u analyseren of aan alle toepassingsvoorwaarden van de ENAC is voldaan, in het bijzonder de proportionaliteit en de goede trouw.
• Formele Kennisgeving: Het correct opstellen en versturen van een ingebrekestelling en/of een kennisgeving van de opschorting is cruciaal om latere discussies te voorkomen en te voldoen aan de goede trouw.
• Onderhandeling en Bemiddeling: Een advocaat kan namens u onderhandelen met de wederpartij om een oplossing te vinden en de uitvoering van de overeenkomst te hervatten of te beëindigen.
• Procedurele Bijstand: Indien een minnelijke oplossing niet mogelijk is en de zaak voor de rechtbank (of ondernemingsrechtbank) komt, zal uw advocaat u vertegenwoordigen en de belangen van uw bedrijf verdedigen.
• Lokaal Expertise: Een advocaat in Brugge, West-Vlaanderen beschikt over de specifieke kennis van het Belgische contractenrecht en de lokale rechtspraktijk, wat van onschatbare waarde is in een juridische procedure.

Conclusie en Advies

De _exceptio non adimpleti contractus_ is een waardevol instrument in het Belgisch ondernemingsrecht om uw belangen te beschermen bij niet-nakoming door een contractspartij. Echter, de correcte toepassing ervan vereist juridische precisie. Twijfelt u of u de ENAC kunt inroepen, of wordt u zelf geconfronteerd met een opschorting van prestaties? Neem dan contact op met ons advocatenkantoor in Brugge, West-Vlaanderen voor deskundig juridisch advies op maat. Wij helpen u graag navigeren door de complexiteit van het handelsrecht en zorgen ervoor dat uw rechten optimaal worden verdedigd.

Veelgestelde Vragen

Wat is de Exceptio Non Adimpleti Contractus (ENAC)?

De Exceptio Non Adimpleti Contractus, afgekort ENAC, is een verweermiddel in het Belgisch contractenrecht. Het stelt een partij in staat om de uitvoering van haar eigen prestatie op te schorten zolang de wederpartij haar (opeisbare) verbintenis niet (correct) nakomt. Het is een pressiemiddel om de wederpartij aan te sporen tot nakoming.

Wanneer kan ik een beroep doen op de ENAC?

U kunt een beroep doen op de ENAC wanneer er sprake is van een wederkerige overeenkomst en de wederpartij haar verbintenis niet of onvolledig nakomt. Uw eigen prestatie moet ook opeisbaar zijn en er moet een zekere proportionaliteit zijn tussen de niet-nakoming en de opgeschorte prestatie.

Is de ENAC expliciet geregeld in de Belgische wet?

Ja, de ENAC is sinds de hervorming van het Burgerlijk Wetboek expliciet gecodificeerd in artikel 5.239 van het Belgisch Burgerlijk Wetboek (Boek 5, Verbintenissenrecht). Dit artikel biedt een duidelijke wettelijke grondslag voor de toepassing ervan.

Moet de niet-nakoming van de wederpartij ernstig zijn om de ENAC in te roepen?

De wet vereist geen "ernstige" niet-nakoming, maar de niet-nakoming moet wel voldoende belangrijk zijn om de opschorting van uw eigen prestatie te rechtvaardigen. Er moet een proportionaliteit zijn tussen de tekortkoming van de ene partij en de opschorting van de prestatie door de andere partij.

Moet ik de wederpartij in gebreke stellen voordat ik de ENAC inroep?

Nee, in principe is een ingebrekestelling geen formele vereiste om de ENAC in te roepen. Het is echter wel raadzaam om de wederpartij op de hoogte te brengen van de tekortkoming en uw intentie om uw prestatie op te schorten, om misverstanden te voorkomen en de goede trouw te respecteren.

Kan ik de ENAC preventief inroepen als ik vrees voor niet-nakoming?

Ja, artikel 5.239 BW voorziet ook in de mogelijkheid van een anticipatieve opschorting bij dreigende niet-nakoming. Als het duidelijk is dat de wederpartij haar verbintenis niet zal nakomen, kunt u uw eigen prestatie opschorten, zelfs voordat de vervaldag is bereikt.

Wat is het verschil tussen de ENAC en een ontbinding van de overeenkomst?

De ENAC is een tijdelijk verweermiddel dat gericht is op het afdwingen van de nakoming, terwijl ontbinding de overeenkomst definitief verbreekt. Bij ENAC blijft de overeenkomst in principe bestaan; bij ontbinding eindigt deze en worden partijen in de oorspronkelijke staat hersteld.

Kan de ENAC contractueel worden uitgesloten?

Ja, partijen kunnen in hun overeenkomst de toepassing van de ENAC contractueel uitsluiten of beperken. Dergelijke clausules moeten echter duidelijk en ondubbelzinnig zijn geformuleerd en mogen niet strijdig zijn met dwingende wetsbepalingen of de openbare orde.

Wat zijn de risico's van het onterecht inroepen van de ENAC?

Als u de ENAC onterecht inroept, kan uw opschorting als een contractuele wanprestatie worden beschouwd. Dit kan leiden tot schadeclaims van de wederpartij of zelfs tot de ontbinding van de overeenkomst ten uwen laste.

Is het altijd nodig om een advocaat te raadplegen bij de toepassing van de ENAC?

Hoewel de ENAC een krachtig instrument is, is het raadzaam om juridisch advies in te winnen bij een advocaat. Een advocaat kan beoordelen of aan alle voorwaarden is voldaan en u helpen om de ENAC correct en effectief in te roepen, om zo juridische risico's te minimaliseren.