Werkstraf in plaats van gevangenisstraf

In het Belgische strafrecht vormt de werkstraf een essentieel instrument binnen het arsenaal aan alternatieve straffen. Waar een klassieke gevangenisstraf vaak gepaard gaat met desocialisatie, beoogt de werkstraf een constructieve bijdrage aan de samenleving te leveren terwijl de veroordeelde in zijn vertrouwde omgeving kan blijven functioneren. De werkstraf is geen gunst, maar een volwaardige straf die door de vonnisrechter kan worden opgelegd voor feiten die in de regel een correctionele straf of een politiestraf rechtvaardigen. Het is een sanctie die zowel een punitief als een resocialiserend karakter heeft, waarbij de nadruk ligt op de herstelgedachte in plaats van loutere opsluiting.

Procedure en Stappen

De oplegging van een werkstraf verloopt volgens een strikt procedureel kader. In tegenstelling tot andere straffen, kan een rechter een werkstraf enkel uitspreken indien de beklaagde hiermee instemt. Dit impliceert een actieve houding van de verdediging tijdens de behandeling van de zaak voor de rechtbank.

• De vraagstelling door de rechter: Tijdens de zitting zal de rechter de beklaagde vragen of hij bereid is een werkstraf uit te voeren. Zonder deze expliciete instemming kan de rechter geen werkstraf opleggen.
• Het maatschappelijk onderzoek: Indien de rechter twijfelt over de haalbaarheid, kan hij de Justitiehuizen verzoeken om een beknopt voorlichtingsrapport of een maatschappelijk onderzoek. Hierbij wordt nagegaan of de beklaagde fysiek en psychisch in staat is de arbeid te verrichten.
• De straftoemeting: De rechter bepaalt het aantal uren (tussen 20 en 300 uur) en legt tevens een vervangende gevangenisstraf en een vervangende geldboete vast. Deze treden in werking als de werkstraf niet naar behoren wordt uitgevoerd.
• De uitvoering: Na de veroordeling wordt de veroordeelde opgeroepen door de Justitieassistent. Samen wordt gezocht naar een passende werkplaats bij openbare diensten, vzw's of stichtingen met een sociaal, wetenschappelijk of cultureel oogmerk.
• Opvolging: De Justitieassistent ziet toe op de stiptheid en de kwaliteit van de geleverde arbeid. Bij ernstige tekortkomingen wordt de Commissie voor de Werkstraf ingelicht, wat kan leiden tot de uitvoering van de vervangende gevangenisstraf.

Wettelijk Kader

De juridische grondslag van de werkstraf bevindt zich in het Strafwetboek (Sw.), meer bepaald in de Artikelen 37ter tot en met 37quinquies. Dit kader bepaalt de grenzen waarbinnen de rechter kan opereren.

Artikel 37ter Sw. stelt dat de werkstraf kan worden opgelegd voor feiten die strafbaar zijn met een gevangenisstraf van maximaal vijf jaar. De duur van de werkstraf varieert van minimaal 20 uur tot maximaal 300 uur. Bij herhaling binnen de vijf jaar kan dit maximum worden opgetrokken naar 600 uur.

Artikel 37quater Sw. verduidelijkt dat de werkstraf kosteloos moet worden uitgevoerd tijdens de vrije tijd van de veroordeelde. Dit betekent dat de straf combineerbaar moet zijn met de professionele activiteiten of de studies van de betrokkene. De wet benadrukt dat de werkstraf geen betaalde arbeid mag verdringen op de reguliere arbeidsmarkt.

Artikel 37quinquies Sw. regelt de gevolgen van niet-naleving. Indien de werkstraf niet binnen de wettelijke termijn (doorgaans twaalf maanden na het definitief worden van het vonnis) wordt voltooid, wordt het dossier overgemaakt aan het Openbaar Ministerie voor de uitvoering van de vervangende straf.

Praktische Tips

Wanneer u voor de rechtbank verschijnt en een werkstraf nastreeft, is een goede voorbereiding cruciaal. LawBase adviseert cliënten om proactief bewijsstukken te verzamelen die de slaagkans van een werkstraf verhogen.

• Toon bereidwilligheid: Zorg dat u persoonlijk aanwezig bent op de zitting. Een schriftelijk verzoek via een advocaat volstaat, maar een persoonlijke bevestiging aan de rechter wekt meer vertrouwen.
• Bereid uw planning voor: Neem een overzicht mee van uw werkuren of lessenrooster. De rechter moet zien dat u de discipline heeft om de uren te presteren naast uw dagelijkse verplichtingen.
• Medische attesten: Indien u kampt met fysieke beperkingen, is het raadzaam dit vooraf te melden. Een werkstraf kan immers ook administratief of licht fysiek werk inhouden, maar de rechter moet weten wat de mogelijkheden zijn.
• Geen strafblad: Hoewel een blanco strafblad geen vereiste is, zal een rechter sneller geneigd zijn een werkstraf toe te kennen aan een 'first offender' dan aan iemand met een uitgebreid strafregister.

LawBase heeft 6 kantoren in Vlaanderen om u bij te staan: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Onze strafrechtadvocaten kunnen voor u het woord voeren en de rechter overtuigen van de meerwaarde van een werkstraf in uw specifieke dossier.

Kosten en Vergoedingen

Bij een werkstraf zijn er verschillende financiële aspecten waarmee rekening moet worden gehouden. Hoewel de arbeid zelf onbezoldigd is, blijft de veroordeling financiële gevolgen hebben:

• Gerechtskosten: De veroordeelde wordt bijna steeds verwezen naar de betaling van de gerechtskosten (dagvaardingskosten, dossierkosten).
• Bijdrage Slachtofferfonds: In de meeste gevallen moet een verplichte bijdrage aan het Fonds voor hulp aan slachtoffers van opzettelijke gewelddaden worden betaald (momenteel €200, te vermenigvuldigen met de opdeciemen).
• Burgerlijke partijstelling: De werkstraf doet geen afbreuk aan de burgerlijke schadevergoeding. Indien er slachtoffers zijn, zal de rechter u veroordelen tot het betalen van een schadevergoeding, ongeacht de opgelegde strafmaat.
• Vervangende geldboete: Naast de werkstraf legt de rechter een vervangende geldboete op. Deze hoeft u enkel te betalen indien u de werkstraf niet uitvoert.

Bij LawBase begrijpen we dat juridische bijstand een investering is. Daarom bieden wij transparante tarieven aan. Een videocall is gratis, terwijl een fysieke consultatie op een van onze kantoren €50 kost (voor 30 minuten).

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u een overzicht van de meest prangende vragen met betrekking tot de uitvoering van een werkstraf in België.