Erfrechten van kinderen: de wettelijke regeling

Wanneer een ouder overlijdt, komt er naast het emotionele verdriet ook een complexe juridische malmolen op gang. Wie krijgt wat? Hoe zit het met de langstlevende partner? En wat als er stiefkinderen in het spel zijn? In België is het erfrecht voor kinderen zeer strikt geregeld om de bloedband te beschermen. Bij LawBase begrijpen we dat u in deze moeilijke tijden behoefte heeft aan heldere antwoorden zonder al te veel juridisch jargon. In dit artikel gidsen we u door de doolhof van het Belgische erfrecht, zodat u precies weet waar u aan toe bent.

Kosten en Vergoedingen

Het erven van een vermogen is helaas niet gratis. In België spreken we over erfbelasting (vroeger successierechten genoemd). De tarieven en vrijstellingen hangen nauw samen met de regio waar de overledene woonde (Vlaanderen, Brussel of Wallonië). In Vlaanderen worden kinderen beschouwd als erfgenamen in de 'rechte lijn', wat betekent dat zij genieten van de laagste belastingtarieven.

De tarieven in de rechte lijn in Vlaanderen zijn progressief en worden berekend per erfgenaam:

• 3% op de eerste schijf tot € 50.000
• 9% op de schijf tussen € 50.000 en € 250.000
• 27% op alles boven de € 250.000

Naast de belastingen moet u ook rekening houden met de kosten voor de notaris. De notaris stelt de akte van erfopvolging op, wat essentieel is om bankrekeningen te deblokkeren. De kosten hiervoor zijn wettelijk vastgelegd. Daarnaast kunnen er kosten zijn voor een schatting van onroerend goed om een correcte aangifte van nalatenschap in te dienen. Wilt u vooraf een inschatting van de kosten? Gebruik dan onze handige erfenis-simulator om verrassingen te vermijden.

Procedure en Stappen

Na een overlijden moeten er verschillende stappen worden ondernomen. Het is een proces dat vaak enkele maanden in beslag neemt. Hier is een overzicht van de belangrijkste fases:

• Stap 1: Deblokkeren van bankrekeningen. Zodra een bank op de hoogte is van een overlijden, worden alle rekeningen op naam van de overledene (en vaak ook van de partner) geblokkeerd. U heeft een attest of akte van erfopvolging nodig om deze weer vrij te geven.
• Stap 2: Opzoeken van een testament. De notaris zal nagaan of er een testament is geregistreerd in het Centraal Register van Testamenten (CRT).
• Stap 3: De aangifte van nalatenschap. Dit is een fiscale verplichting. U moet binnen de vier maanden na het overlijden (in België) een gedetailleerde lijst indienen van alle bezittingen en schulden van de overledene.
• Stap 4: Betaling van de erfbelasting. Na de aangifte ontvangt u een aanslagbiljet.
• Stap 5: De verdeling van de goederen. Dit kan in onderling overleg of, bij onenigheid, via een gerechtelijke verdeling.

Heeft u hulp nodig bij deze stappen? LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. U kunt bij ons terecht voor een eerste gratis videocall of een fysieke consultatie van 30 minuten voor slechts €50.

Wettelijk Kader

Het Belgische erfrecht is gebaseerd op de bescherming van de familie. De centrale spil hierin is Artikel 745 van het Burgerlijk Wetboek (BW). Dit artikel bepaalt dat kinderen de eerste orde van erfgenamen zijn. Zij sluiten alle andere familieleden (zoals broers, zussen of ouders van de overledene) uit.

Een cruciaal concept is de reserve. In België kunnen kinderen niet zomaar volledig onterfd worden. Sinds de hervorming van het erfrecht in 2018 hebben de kinderen samen altijd recht op de helft van de nalatenschap (de globale reserve). De andere helft is het 'beschikbaar deel', waarover de ouder vrij mag beschikken via een testament of schenking.

De interactie met de langstlevende echtgenoot is ook essentieel. Volgens BW Art. 745bis krijgt de langstlevende echtgenoot meestal het vruchtgebruik op de volledige nalatenschap, terwijl de kinderen de blote eigendom erven. Dit betekent dat de langstlevende in de woning mag blijven wonen en de huurgelden of interesten ontvangt, terwijl de kinderen pas de volledige eigendom bekomen na het overlijden van de tweede ouder.

Praktische Tips

Om conflicten te vermijden en de successie vlot te laten verlopen, geven wij u graag enkele tips mee:

• Communiceer tijdig: Veel familiale ruzies ontstaan door een gebrek aan transparantie over schenkingen uit het verleden.
• Hou een inventaris bij: Maak voor uzelf een overzicht van bankrekeningen, verzekeringen en vastgoedeigendommen. Dit bespaart de kinderen veel zoekwerk.
• Overweeg een successieplanning: Door tijdens uw leven al schenkingen te doen (bijvoorbeeld via een bankgift), kunt u de latere erfbelasting voor uw kinderen aanzienlijk verlagen.
• Check de stiefkind-regeling: In Vlaanderen kunnen stiefkinderen onder bepaalde voorwaarden erven aan dezelfde gunstige tarieven als biologische kinderen, maar dit moet vaak expliciet via testament geregeld worden.
• Maak gebruik van digitale tools: Bereken vooraf de impact van bepaalde keuzes via onze erfenis-simulator.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest prangende vragen die onze advocaten in de kantoren van Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven dagelijks ontvangen.