Stiefouderadoptie: procedure en voorwaarden

Stiefouderadoptie is een juridisch proces waarbij de partner van een ouder de juridische banden met het kind van die partner officieel vastlegt. In de praktijk zien we bij LawBase vaak situaties waarin een plusouder al jarenlang de feitelijke opvoeding op zich neemt en deze emotionele realiteit nu wil vertalen naar een wettelijk kader. Denk bijvoorbeeld aan de situatie van Mark, die al sinds de kleutertijd van de inmiddels 12-jarige Emma voor haar zorgt nadat de biologische vader uit beeld verdween. Door stiefouderadoptie wordt Mark officieel de vader van Emma, met alle rechten en plichten van dien.

Wettelijk Kader

De stiefouderadoptie, in het Belgisch recht vaak een 'gewone adoptie' genoemd (hoewel volle adoptie ook mogelijk is), wordt beheerst door het Burgerlijk Wetboek, specifiek de artikelen 353-1 tot en met 353-4. Deze artikelen vormen de ruggengraat van de procedure en bepalen wie kan adopteren en onder welke strikte voorwaarden dit kan gebeuren.

Een essentieel juridisch principe is dat de adoptie moet steunen op 'wettige redenen' en in het 'hoger belang van het kind' moet zijn. In de context van stiefouderadoptie betekent dit dat de rechter zal nagaan of de nieuwe juridische band de stabiliteit en het welzijn van het kind bevordert. Artikel 353-2 stipuleert bovendien de noodzakelijke toestemmingen: zowel de biologische ouder (de partner van de adoptant) als de andere biologische ouder (indien de afstamming vaststaat) moeten in principe instemmen met de adoptie.

Er wordt een onderscheid gemaakt tussen de gewone adoptie en de volle adoptie. Bij een gewone adoptie blijft de juridische band met de oorspronkelijke familie (bijvoorbeeld grootouders langs vaderskant) in beperkte mate bestaan, terwijl bij een volle adoptie (enkel mogelijk als het kind minderjarig is) de banden met de oorspronkelijke familie volledig worden doorgeknipt en het kind juridisch volledig gelijkgesteld wordt aan een biologisch kind van de adoptant.

Praktische Tips

Bij LawBase adviseren we cliënten vaak om eerst een dossier aan te leggen dat de 'socio-affectieve band' aantoont. De rechtbank kijkt immers verder dan enkel de papieren. Hier zijn enkele praktische tips:

• Documenteer de opvoedingsrol: Houd bewijzen bij van uw betrokkenheid, zoals communicatie met de school, doktersbezoeken of gezamenlijke vakanties. In de casus van Mark en Emma hielp het dat Mark al jaren als contactpersoon op de schoolfiche stond.
• Bespreek het met het kind: Vanaf de leeftijd van 12 jaar moet het kind zelf toestemming geven voor de adoptie. Het is cruciaal dat dit een gedragen beslissing is binnen het gezin.
• De positie van de andere biologische ouder: Indien de andere ouder weigert toe te stemmen, kan de rechter deze weigering passeren als deze 'misbruik van recht' vormt. Dit is echter een zware juridische bewijslast waarbij professionele bijstand van een advocaat essentieel is.
• Kies het juiste kantoor: LawBase heeft 6 kantoren in Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Een lokale advocaat kent de gevoeligheden van de lokale familierechtbank.

Procedure en Stappen

De procedure voor stiefouderadoptie verloopt via de Familierechtbank en bestaat uit verschillende fasen:

Stap 1: Het verzoekschrift. De procedure start met het neerleggen van een verzoekschrift bij de Familierechtbank van de woonplaats van de adoptant of de geadopteerde. Dit document moet nauwkeurig de identiteit van alle partijen en de motivatie voor de adoptie bevatten.

Stap 2: Het onderzoek door het Openbaar Ministerie. Na neerlegging zal het Openbaar Ministerie (het Parket) een advies uitbrengen. Zij kunnen de politie vragen om een kort moraliteitsonderzoek uit te voeren bij de adoptant thuis.

Stap 3: De verschijning voor de rechter. De rechter zal de betrokken partijen oproepen. Hierbij worden de adoptant, de ouder en (indien ouder dan 12) het kind gehoord. De rechter gaat na of aan alle wettelijke voorwaarden van art. 353-1 BW is voldaan.

Stap 4: Het vonnis en de overschrijving. Indien de rechter de adoptie uitspreekt, is er een termijn voor hoger beroep. Zodra het vonnis definitief is, wordt dit overgeschreven in de registers van de burgerlijke stand, waarna de adoptie officieel is en de naam van het kind eventueel kan wijzigen.

Kosten en Vergoedingen

De kosten voor een stiefouderadoptie vallen uiteen in drie categorieën:

• Gerechtskosten: Denk aan de rolrechten (de kost om de zaak op de rol van de rechtbank te zetten), momenteel rond de €165.
• Administratieve kosten: Het opvragen van akten van geboorte, huwelijk of nationaliteit bij de gemeente kan kleine kosten met zich meebrengen.
• Erelonen advocaat: Hoewel een advocaat niet in alle gevallen strikt verplicht is, is het sterk aanbevolen vanwege de complexiteit van de toestemmingen en de gevolgen voor het erfrecht. Bij LawBase hanteren we transparante tarieven.

Wilt u uw specifieke situatie bespreken? LawBase biedt een gratis videocall aan om de eerste haalbaarheid te toetsen. Voor een uitgebreide fysieke consultatie in een van onze kantoren (Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt of Leuven) betaalt u slechts €50 voor 30 minuten.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest prangende vragen die wij in onze dagelijkse praktijk ontvangen over stiefouderadoptie.