Pleegzorg: rechten en plichten van pleegouders

Pleegzorg is een unieke vorm van hulpverlening waarbij een kind of een volwassene met een beperking tijdelijk in een ander gezin verblijft. In België, en specifiek in Vlaanderen, wordt pleegzorg gereguleerd door een specifiek juridisch kader dat de balans zoekt tussen de rechten van de biologische ouders, de belangen van het pleegkind en de verantwoordelijkheden van de pleegouders. Als pleegouder neemt u de dagelijkse zorg op zich, maar dit betekent niet dat u automatisch alle ouderlijke rechten verkrijgt. Het begrijpen van uw juridische positie is cruciaal om zowel het kind als uzelf te beschermen. In dit artikel duiken we diep in de rechten en plichten die gepaard gaan met pleegouderschap, ondersteund door het Decreet Pleegzorg.

Praktische Tips

Het traject van pleegzorg kan emotioneel en juridisch complex zijn. Om als pleegouder stevig in uw schoenen te staan, raden wij de volgende praktische stappen aan:

• Documenteer alles: Houd een logboek bij van belangrijke gebeurtenissen, medische consultaties en contactmomenten met de biologische ouders. Dit is essentieel mochten er later discussies ontstaan over de uitoefening van het ouderlijk gezag.
• Ken uw pleegzorgbegeleider: De begeleider van de pleegzorgorganisatie is uw eerste aanspreekpunt. Zorg voor een transparante communicatie over de dagelijkse beslissingen die u neemt.
• Maak afspraken over 'dagelijkse handelingen': Hoewel de biologische ouders vaak het juridische gezag behouden, mag u als pleegouder beslissingen nemen over alledaagse zaken (zoals voeding, bedtijd, vrijetijdsbesteding). Zorg dat dit duidelijk op papier staat in de pleegzorgovereenkomst.
• Vraag juridisch advies bij conflicten: Wanneer er onenigheid ontstaat over schoolkeuze, medische ingrepen of vakanties naar het buitenland, is het raadzaam tijdig een advocaat in te schakelen. LawBase heeft 6 kantoren (Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven) waar specialisten in familierecht u kunnen bijstaan. Een videocall is gratis, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten slechts €50 kost.
• Bereid u voor op het afscheid: Pleegzorg is in principe tijdelijk (tenzij het gaat om langdurige pleegzorg). Werk vanaf het begin mee aan de bezoekregeling met de biologische ouders, tenzij de rechter anders heeft beslist.

Wettelijk Kader

De basis van de pleegzorg in Vlaanderen ligt in het Decreet Pleegzorg (Decreet van 8 februari 2013 betreffende de organisatie van de pleegzorg). Dit decreet legt de focus op het belang van het kind en definieert de rollen van de verschillende actoren.

In het Belgische recht maken we een onderscheid tussen het ouderlijk gezag en de feitelijke bewaring. De biologische ouders behouden in de meeste gevallen het ouderlijk gezag. Dit houdt in dat zij de fundamentele beslissingen nemen over de opvoeding, religie, gezondheid en scholing van het kind. De pleegouders hebben de feitelijke bewaring, wat hen het recht en de plicht geeft om de dagelijkse beslissingen te nemen.

Sinds de wet van 19 maart 2017 is de positie van pleegouders versterkt. Er is nu een wettelijke regeling voor de bevoegdheidsdelegatie. Dit betekent dat voor bepaalde handelingen die verder gaan dan de dagelijkse zorg, pleegouders sneller gemachtigd kunnen worden om op te treden, zeker bij langdurige pleegzorg (langer dan een jaar).

Procedure en Stappen

Het proces om pleegouder te worden en uw rechten uit te oefenen verloopt via een gestructureerd pad:

1. Aanmelding en Screening: U meldt zich aan bij een pleegzorgorganisatie. Er volgt een uitgebreid onderzoek naar uw gezinssituatie, motivatie en stabiliteit.
2. De Pleegzorgovereenkomst: Zodra een kind geplaatst wordt, wordt er een pleegzorgovereenkomst opgesteld. Dit document is juridisch bindend en bepaalt de praktische modaliteiten van de plaatsing.
3. Vaststelling van de Bezoekregeling: De jeugdrechtbank of de sociale dienst bepaalt hoe vaak en onder welke voorwaarden het kind contact heeft met de biologische ouders. Als pleegouder bent u verplicht hieraan mee te werken, tenzij de veiligheid van het kind in het gedrang komt.
4. Uitoefening van het 'Hoorrecht': Pleegouders die een kind langer dan een jaar opvangen, hebben het recht om gehoord te worden door de jeugdrechter bij belangrijke beslissingen over het kind. U bent dus een actieve partij in de procedure.
5. Aanvraag tot Bevoegdheidsdelegatie: Indien de biologische ouders weigeren in te stemmen met noodzakelijke beslissingen (bijv. een paspoort aanvragen voor een schoolreis), kunnen pleegouders via de jeugdrechtbank vragen om specifiek beslissingsrecht te krijgen.

Kosten en Vergoedingen

Pleegouderschap is een vrijwillige inzet, maar u staat er financieel niet alleen voor. De overheid voorziet in verschillende tegemoetkomingen:

De Pleegzorgvergoeding: Dit is een dagvergoeding die bedoeld is om de kosten van onderhoud, voeding en kleding te dekken. Deze vergoeding is niet belastbaar en wordt niet beschouwd als inkomen. Het bedrag wordt jaarlijks geïndexeerd.

Groeipakket (Kinderbijslag): De pleegzorgtoeslag is een onderdeel van het Groeipakket in Vlaanderen. De pleegouders ontvangen doorgaans de maandelijkse basisbedragen en eventuele toeslagen, aangezien zij de feitelijke opvoeding verzorgen.

Bijzondere Kosten: Voor uitzonderlijke uitgaven (bijvoorbeeld beugels, psychologische bijstand of specifieke hobby's) kan een aanvullende vergoeding worden aangevraagd bij de pleegzorgorganisatie. Het is belangrijk om hiervoor vooraf toestemming te vragen.

Fiscale voordelen: Onder bepaalde voorwaarden kunnen pleegkinderen fiscaal ten laste worden genomen door de pleegouders, wat leidt tot een belastingvermindering.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u een overzicht van de meest prangende vragen die onze advocaten in de kantoren van Brugge, Antwerpen en de andere vestigingen regelmatig ontvangen.