Pensioen na echtscheiding: je rechten

Een echtscheiding is een ingrijpende gebeurtenis die niet alleen emotionele, maar ook verregaande financiële gevolgen heeft op lange termijn. Een aspect dat vaak onderbelicht blijft tijdens de initiële procedure, maar cruciaal is voor de financiële stabiliteit op latere leeftijd, zijn de pensioenrechten. In België is de regelgeving rond pensioenen na echtscheiding complex en afhankelijk van het statuut waarin de echtgenoten werkzaam waren (werknemer, zelfstandige of ambtenaar) en het type echtscheiding (onderlinge toestemming of onherstelbare ontwrichting). Dit artikel analyseert de juridische contouren van het pensioenrecht na ontbinding van het huwelijk.

Procedure en Stappen

De afwikkeling van pensioenrechten verloopt in de praktijk vaak automatisch, maar vereist waakzaamheid bij specifieke huwelijkscontracten of bij echtscheidingen met een internationale component. De procedure hangt nauw samen met de wijze van beëindiging van het huwelijk.

• Echtscheiding door Onderlinge Toestemming (EOT): Bij een EOT hebben de partners de contractuele vrijheid om afspraken te maken over de verdeling van hun toekomstige pensioenrechten, voor zover de wet dit toelaat. Het is essentieel om in de regelingsregeling expliciet op te nemen of er al dan niet afstand wordt gedaan van bepaalde extra-legale pensioenvoordelen.
• Echtscheiding op grond van onherstelbare ontwrichting (EOO): Hier gelden de wettelijke standaardregels. De Pensioendienst zal bij de berekening van het rustpensioen rekening houden met de jaren van het huwelijk.
• Administratieve opvolging: Na het overschrijven van het echtscheidingsvonnis in de registers van de burgerlijke stand, worden de gegevens doorgegeven aan de Federale Pensioendienst (FPD) of het RSVZ. Het is raadzaam om via MyPension.be de impact op de toekomstige pensioenopbouw te verifiëren.

Bij LawBase begeleiden onze advocaten u door deze administratieve en juridische mallemolen. Of u nu in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt of Leuven woont, wij zorgen ervoor dat uw toekomstige rechten veiliggesteld worden.

Wettelijk Kader

Het Belgische pensioenstelsel rust op verschillende pijlers, en de impact van een echtscheiding verschilt per pijler en per beroepsstatuut. De kern van de wetgeving bevindt zich in het Koninklijk Besluit nr. 50 betreffende het rust- en overlevingspensioen voor werknemers en de relevante bepalingen in het Burgerlijk Wetboek.

Het Rustpensioen van de Gescheiden Echtgenoot (Werknemersstatuut)

Voor werknemers bestaat het recht op het 'pensioen als gescheiden echtgenoot'. Dit houdt in dat de ex-partner voor de jaren van het huwelijk een pensioenrecht opbouwt op basis van het loon van de andere echtgenoot, indien dit voordeliger is dan de eigen opbouw. Belangrijk hierbij is dat dit recht pas ontstaat op het moment dat men zelf de pensioengerechtigde leeftijd bereikt en niet hertrouwd is.

Zelfstandigen en Ambtenaren

Voor zelfstandigen geldt een gelijkaardig regime via het RSVZ, waarbij men aanspraak kan maken op een pensioen als gescheiden echtgenoot voor de huwelijksjaren. Bij ambtenaren ligt dit anders: het wettelijk pensioen van een ambtenaar is strikt persoonlijk en kan in de regel niet gesplitst worden bij echtscheiding, tenzij het gaat over de verdeling van een extralegaal pensioen (de tweede pijler).

De Tweede Pijler: Groepsverzekeringen

De groepsverzekering of het aanvullend pensioen valt vaak in de huwgemeenschap indien er geen scheiding van goederen is. Volgens de rechtspraak van het Hof van Cassatie moeten de tijdens het huwelijk opgebouwde reserves in een groepsverzekering beschouwd worden als een gemeenschappelijk actief dat verdeeld moet worden bij de vereffening-verdeling.

Praktische Tips

Om uw rechten te vrijwaren, is een proactieve houding noodzakelijk. Hier zijn enkele juridische aanbevelingen:

• Inventariseer de groepsverzekeringen: Vraag tijdens de echtscheidingsprocedure de fiscale attesten en de pensioenfiches (individuele pensioentoezeggingen) op van beide partners.
• Huwelijkscontract controleren: Indien u getrouwd bent met een beding van 'algehele gemeenschap', vallen bijna alle pensioenrechten in de verdeling. Bij 'scheiding van goederen' is dit veel beperkter, tenzij er specifieke correctieclausules zijn opgenomen.
• Overlevingspensioen: Houd er rekening mee dat u als gescheiden echtgenoot onder bepaalde voorwaarden (leeftijd, duur van het huwelijk) nog steeds recht kunt hebben op een overlevingspensioen als uw ex-partner komt te overlijden, mits u niet opnieuw bent getrouwd.
• Vroegtijdige juridische audit: Laat een berekening maken van de impact van de echtscheiding op uw toekomstige koopkracht.

Onze experts bij LawBase staan klaar om deze complexe materie voor u te vertalen naar concrete acties. Een eerste oriëntatie via videocall is gratis, terwijl een fysieke consultatie in een van onze zes kantoren (waaronder Hasselt en Leuven) slechts €50 kost voor 30 minuten.

Kosten en Vergoedingen

De kosten verbonden aan de regeling van pensioenrechten na echtscheiding maken doorgaans deel uit van de algemene kosten voor de vereffening-verdeling van het huwelijksvermogen. Dit omvat:

• Ereloon van de advocaat: Voor het adviseren over de verdeling en het opstellen van de clausules in de EOT-overeenkomst of het voeren van de procedure voor de familierechtbank.
• Notariskosten: Indien er onroerende goederen verdeeld moeten worden waarbij ook de pensioenrechten als pas-actief worden verrekend.
• Actuaris: In complexe dossiers, waarbij grote bedragen in aanvullende pensioenen (tweede pijler) gemoeid zijn, kan het noodzakelijk zijn een actuaris in te schakelen om de huidige waarde van de toekomstige pensioenrechten exact te berekenen.

Het niet correct regelen van deze rechten kan u tienduizenden euro's kosten op het moment dat u effectief met pensioen gaat. De investering in deskundig juridisch advies verdient zichzelf op termijn dubbel en dwars terug.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u een overzicht van de meest prangende vragen die cliënten ons stellen over hun pensioen na een echtscheiding.