Huwelijk nietig laten verklaren

Een huwelijk wordt in de regel beschouwd als een onverbreekbare verbintenis tot de dood of een echtscheiding er een einde aan maakt. Toch zijn er situaties waarin een huwelijk vanaf de start juridisch gebrekkig is. In dergelijke gevallen spreken we niet van een ontbinding, maar van een nietigverklaring. Dit betekent dat de rechter oordeelt dat het huwelijk geacht wordt nooit te hebben bestaan. Bij LawBase zien we regelmatig cliënten die verstrikt zijn geraakt in complexe situaties, variërend van schijnhuwelijken tot onbewuste schendingen van de huwelijksvoorwaarden. In dit artikel diepen we uit hoe de Belgische wetgeving hierop reageert en wat uw opties zijn.

Wettelijk Kader

De fundamenten voor de nietigverklaring van een huwelijk vinden we terug in het Oud Burgerlijk Wetboek (BW), specifiek in de artikelen 180 tot 193. De wet maakt een essentieel onderscheid tussen relatieve nietigheid en absolute nietigheid.

Absolute nietigheid treedt op wanneer een fundamentele regel van openbare orde is geschonden. Denk hierbij aan situaties zoals:

• Bigamie: Men kan in België niet met twee personen tegelijk gehuwd zijn.
• Incest: Huwelijken tussen nauwe bloedverwanten zijn verboden.
• Minderjarigheid: Zonder de vereiste ontheffing kan een minderjarige niet huwen.
• Gebrek aan toestemming: Indien een van de echtgenoten niet de intentie had om een duurzame levensgemeenschap te vormen (het klassieke schijnhuwelijk).

Relatieve nietigheid daarentegen beschermt het belang van een specifieke persoon, meestal in het geval van een wilsgebrek. Artikel 180 BW stelt dat een huwelijk dat zonder vrije toestemming is aangegaan, enkel door de echtgenoot wiens toestemming niet vrij was, kan worden aangevochten. Een praktijkvoorbeeld dat wij bij LawBase Antwerpen onlangs behandelden, betrof een cliënt die onder zware fysieke dreiging van familieleden gedwongen werd tot een huwelijk. Hier was sprake van dwang, wat een grond is voor relatieve nietigheid.

Praktische Tips

Wanneer u vermoedt dat uw huwelijk nietig verklaard kan worden, is snelheid van cruciaal belang. Voor relatieve nietigheid geldt vaak een korte verjaringstermijn nadat de dwang is opgehouden of de dwaling is ontdekt.

• Verzamel bewijslast: Bij een schijnhuwelijk (artikel 146bis BW) kijkt de rechter naar feitelijke elementen. Wordt er samengewoond? Is er een emotionele band? Bewijzen zoals WhatsApp-verkeer, getuigenissen van buren of het ontbreken van gezamenlijke bankrekeningen zijn cruciaal.
• Controleer de nationaliteit: Bij internationale huwelijken (vaak een factor in onze kantoren in Gent en Leuven) speelt het Wetboek Internationaal Privaatrecht een grote rol. De geldigheid wordt vaak getoetst aan de nationale wet van beide partners.
• Verschil met echtscheiding: Besef dat een nietigverklaring retroactief werkt. U bent dan nooit gehuwd geweest, wat grote gevolgen heeft voor uw erfrecht en pensioenrechten.

LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Een eerste videocall is gratis, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten slechts €50 kost om uw specifieke dossier te screenen.

Procedure en Stappen

De procedure voor een nietigverklaring verloopt altijd via de Familierechtbank. In tegenstelling tot een echtscheiding door onderlinge toestemming, is dit een contentieuze procedure (een proces).

1. Inleiding van de vordering: De vordering wordt meestal ingesteld via een verzoekschrift of dagvaarding. Bij absolute nietigheid kan ook het Openbaar Ministerie (het Parket) de nietigheid vorderen, bijvoorbeeld bij een vermoeden van een schijnhuwelijk voor verblijfsrechtelijke doeleinden.
2. Onderzoek door de procureur: In dossiers rond schijnhuwelijken of gedwongen huwelijken zal het Parket vaak een onderzoek bevelen. De politie kan dan ter plaatse komen om de woonomstandigheden te verifiëren.
3. De verschijning: Partijen worden gehoord door de familierechter. Hier worden de bewijzen van wilsgebreken of schendingen van de huwelijksvoorwaarden voorgelegd.
4. Het vonnis: Indien de rechter de nietigheid uitspreekt, wordt dit vonnis overgeschreven in de registers van de burgerlijke stand. Het huwelijk wordt geacht nooit te hebben bestaan.

Een casus uit onze praktijk in Brugge illustreert dit: Een cliënt ontdekte na het huwelijk dat de partner reeds gehuwd was in een ander land (bigamie). De familierechter verklaarde het Belgische huwelijk absoluut nietig op basis van artikel 147 BW, waardoor de cliënt juridisch weer de status 'ongehuwd' kreeg in plaats van 'gescheiden'.

Kosten en Vergoedingen

De kosten voor een nietigverklaring zijn afhankelijk van de complexiteit en de noodzaak tot onderzoek. U moet rekening houden met:

• Dagvaardingskosten: Indien u de partner moet dagvaarden, betaalt u gerechtsdeurwaarderskosten (gemiddeld tussen €250 en €500).
• Rechtsplegingsvergoeding: De verliezende partij kan worden veroordeeld tot het betalen van een forfaitaire tegemoetkoming in de advocatenkosten van de winnende partij.
• Honorarium advocaat: Bij LawBase werken we met transparante uurtarieven. Gezien de zware bewijslast in nietigverklaringen, vergt dit dossier vaak meer opzoekingswerk dan een standaard echtscheiding.

Belangrijk is het concept van het 'putatief huwelijk' (artikel 201 BW). Indien u te goeder trouw was (u wist bijvoorbeeld niet dat uw partner al getrouwd was), behoudt u ondanks de nietigverklaring toch de voordelen van het huwelijk, zoals de bescherming van de gezinswoning of bepaalde sociale voordelen. Dit is een cruciale nuance om uw financiële toekomst te beschermen.

Veelgestelde Vragen