Erfrechten van de langstlevende echtgenoot

Wanneer een partner overlijdt, komt er naast het emotionele verdriet een complexe juridische afwikkeling op de langstlevende echtgenoot af. In België is de bescherming van de huwelijkspartner een hoeksteen van ons erfrecht. Sinds de grote hervormingen van 2018 is deze positie verder versterkt, maar de regels blijven technisch en sterk afhankelijk van de gezinssamenstelling en het huwelijkscontract. Bij LawBase begeleiden onze advocaten dagelijks cliënten in onze kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven om deze rechten veilig te stellen.

Praktische Tips

Als langstlevende echtgenoot (LLE) is het cruciaal om onmiddellijk actie te ondernemen om uw financiële toekomst te waarborgen. Hier zijn enkele praktische adviezen:

• Inventariseer het huwelijksvermogen: Maak direct een onderscheid tussen eigen goederen van de overledene en het gemeenschappelijk vermogen. Dit bepaalt de basis van uw erfenis.
• Gebruik de bankrekeningen: De wet voorziet dat u tot de helft van het geld op de gemeenschappelijke rekeningen (met een maximum van 5.000 euro) mag opvragen voor dringende uitgaven, zelfs als de rekeningen geblokkeerd zijn.
• Controleer het huwelijkscontract: Zoek naar clausules zoals 'verblijvingsbedingen' of 'keuzebedingen'. Deze kunnen uw wettelijke erfrechten aanzienlijk uitbreiden bovenop de standaard wettelijke verdeling.
• Check de levensverzekeringen: Vaak vallen uitkeringen van levensverzekeringen buiten de nalatenschap, maar ze hebben wel invloed op de globale vermogensplanning.
• Raadpleeg onze simulator: Gebruik de LawBase Erfenis-simulator om een eerste inschatting te maken van uw erfdeel.

Wettelijk Kader

De juridische basis voor de rechten van de langstlevende echtgenoot vinden we terug in het Burgerlijk Wetboek (BW), specifiek in de Artikelen 745bis tot en met 745sexies. Deze artikelen definiëren de omvang van het vruchtgebruik en de bescherming van de gezinswoning.

De algemene regel stelt dat wanneer de overledene kinderen achterlaat, de langstlevende echtgenoot het vruchtgebruik verkrijgt op de gehele nalatenschap. De kinderen verkrijgen de naakte eigendom. Dit betekent dat u als langstlevende in de woning mag blijven wonen en de inkomsten (zoals huurgelden of interesten) uit het vermogen mag innen.

Een cruciaal aspect van dit wettelijk kader is de reserve van de langstlevende echtgenoot. U heeft altijd recht op een minimumdeel van de erfenis, zijnde de helft van het vruchtgebruik op de goederen van de nalatenschap, met als absoluut minimum het vruchtgebruik op de gezinswoning en de daarin aanwezige huisraad. Dit wordt de 'kwalitatieve reserve' genoemd.

Procedure en Stappen

Het afwikkelen van de erfrechten verloopt volgens een vast stramien. Het is raadzaam om bij elke stap juridisch advies in te winnen bij een van onze specialisten in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt of Leuven.

1. Attest van Erfopvolging: De eerste stap is het bekomen van een attest of akte van erfopvolging via de notaris of de FOD Financiën. Hiermee kunnen bankrekeningen worden gedeblokkeerd.
2. Aangifte van Nalatenschap: Binnen de vier maanden na het overlijden moet er een fiscale aangifte gebeuren bij de Vlaamse Belastingdienst (Vlabel). Hierop worden de successierechten berekend.
3. Keuze van het beding: Indien er een huwelijkscontract met keuzebeding is, moet u formeel beslissen welke goederen u in volle eigendom of in vruchtgebruik wenst te nemen.
4. Omzetting van het vruchtgebruik: In bepaalde gevallen kunnen de kinderen of de langstlevende echtgenoot de 'omzetting' van het vruchtgebruik vragen (Art. 745quater BW). Dit houdt in dat het vruchtgebruik wordt omgezet in een geldsom of een deel in volle eigendom, zodat de partijen niet langer aan elkaar gebonden zijn.
5. Vastleggen van de inventaris: Om latere discussies met de naakte eigenaars te vermijden, is het essentieel om een gedetailleerde inventaris op te maken van de goederen waarop het vruchtgebruik rust.

Kosten en Vergoedingen

De kosten bij een erfenis vallen uiteen in twee categorieën: de fiscale kosten (erfbelasting) en de juridische/administratieve kosten.

In het Vlaams Gewest geniet de langstlevende echtgenoot van een belangrijke vrijstelling: de vrijstelling van erfbelasting op de gezinswoning. Voor de overige goederen (roerend en overig onroerend) gelden progressieve tarieven in de rechte lijn (3%, 9% tot 27%).

Wat betreft onze dienstverlening: bij LawBase streven we naar transparantie. Een eerste kennismaking via videocall is volledig gratis. Voor een fysieke consultatie van 30 minuten in een van onze zes kantoren betaalt u een vast tarief van €50. Tijdens dit gesprek kunnen we een raming maken van de verdere dossierkosten, die afhangen van de complexiteit van de verdeling en eventuele betwistingen door andere erfgenamen.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest prangende vragen die wij dagelijks behandelen in onze praktijk.