Vaderschap betwisten: hoe en wanneer?

Het juridisch vaderschap is een complex gegeven in het Belgisch familierecht. Vaak stemt de biologische werkelijkheid niet overeen met de juridische afstamming, wat ingrijpende gevolgen kan hebben voor zowel de ouder als het kind. Of het nu gaat om een kind dat geboren is binnen een huwelijk waarbij de echtgenoot niet de biologische vader is, of een erkenning die onder valse voorwendselen is gebeurd: de wet voorziet mechanismen om de waarheid te herstellen. Bij LawBase begeleiden onze advocaten dagelijks cliënten in deze emotioneel beladen dossiers vanuit onze vestigingen in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven.

Neem het praktijkvoorbeeld van Thomas. Thomas ontdekt na een pijnlijke echtscheiding dat hij niet de biologische vader is van de inmiddels 4-jarige Lucas, hoewel hij tijdens het huwelijk als vader werd geregistreerd. In dergelijke gevallen is een snelle en juridisch correcte actie vereist om de juridische band te verbreken en de weg vrij te maken voor de correcte afstammingslijn.

Wettelijk Kader

De hoeksteen van de betwisting van het vaderschap in België vinden we terug in het Burgerlijk Wetboek, meer specifiek in Artikel 318 BW. Dit artikel regelt de betwisting van de vaderschapsvermoeden (de regel dat de echtgenoot van de moeder automatisch de vader is).

Volgens de Belgische wetgeving kan het vaderschap worden betwist als wordt aangetoond dat de juridische vader niet de biologische vader is. Het bewijs wordt in de praktijk vrijwel uitsluitend geleverd via een DNA-onderzoek. Echter, de wet stelt een belangrijke grens: het bezit van staat. Wanneer een kind door de juridische vader is opgevoed als het zijne, en de omgeving hen ook als vader en kind beschouwt, spreken we van 'bezit van staat'. Als dit bezit van staat aanwezig is, kan de afstamming in principe niet meer worden betwist, tenzij er sprake is van fraude of dwaling bij een erkenning.

Sinds de hervormingen in het afstammingsrecht is de procedure toegankelijker geworden, maar de termijnen blijven strikt. Voor de echtgenoot (de juridische vader) geldt een termijn van één jaar na de ontdekking dat hij niet de vader is. Voor het kind zelf loopt de termijn tot de leeftijd van 22 jaar, of binnen een jaar na de ontdekking van het gebrek aan biologische band.

Praktische Tips

Wanneer u twijfelt over het vaderschap of geconfronteerd wordt met een betwisting, zijn de volgende zaken essentieel:

• Verzamel bewijsmateriaal: Hoewel een officiële DNA-test door de rechtbank wordt bevolen, kunnen e-mails, getuigenverklaringen of informele bekentenissen helpen om de vordering in te leiden.
• Respecteer de termijnen: De Belgische rechter is onverbiddelijk wat betreft de vervaltermijnen. Wacht niet te lang met het consulteren van een advocaat.
• Denk aan het belang van het kind: Een procedure kan traumatisch zijn. Overweeg of een minnelijke regeling of bemiddeling mogelijk is alvorens naar de familierechtbank te stappen.
• Juridische bijstand: Gezien de technische aard van de procedures bij de Familierechtbank is professionele bijstand onontbeerlijk. LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Een videocall is gratis, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten slechts €50 kost.

Procedure en Stappen

De weg naar het betwisten van vaderschap verloopt via een vaste procedure bij de Familierechtbank:

• Stap 1: De Dagvaarding. De procedure start met een dagvaarding die door een gerechtsdeurwaarder wordt betekend aan de tegenpartij (meestal de moeder en/of de juridische vader).
• Stap 2: Verschijning voor de Familierechtbank. De rechter zal de ontvankelijkheid van de vordering toetsen. Hier wordt gekeken naar de termijnen en het eventuele bezit van staat.
• Stap 3: Het DNA-onderzoek. Indien de vordering ontvankelijk is, zal de rechter vrijwel altijd een deskundigenonderzoek bevelen. Een erkend laboratorium zal DNA-stalen afnemen van de moeder, het kind en de vermeende vader.
• Stap 4: Het Vonnis. Op basis van het DNA-verslag (dat 99,9% zekerheid biedt) zal de rechter het vaderschap vernietigen. Dit vonnis wordt overgeschreven in de registers van de Burgerlijke Stand, waardoor de geboorteakte wordt aangepast.

Een casus ter illustratie: In een dossier bij ons kantoor in Gent wenste een biologische vader zijn vaderschap op te eisen voor een kind dat officieel erkend was door een andere man. Omdat de juridische vader geen actieve rol speelde in de opvoeding (geen bezit van staat), kon de biologische vader de erkenning met succes betwisten en zelf de juridische vader worden via een gerechtelijke vaststelling.

Kosten en Vergoedingen

Een procedure tot betwisting van vaderschap brengt verschillende kosten met zich mee:

• Dagvaardingskosten: De kosten voor de gerechtsdeurwaarder bedragen meestal tussen de €250 en €400.
• Rechtsplegingsvergoeding: De verliezende partij wordt doorgaans veroordeeld tot het betalen van een forfaitaire tegemoetkoming in de advocatenkosten van de winnende partij.
• DNA-onderzoek: Een officieel DNA-onderzoek via de rechtbank kost gemiddeld tussen de €400 en €600 per persoon.
• Ereloon Advocaat: Dit hangt af van de complexiteit van de zaak. Bij LawBase streven we naar transparantie in onze facturatie.

Belangrijk om te weten is dat bij een succesvolle betwisting ook de onderhoudsverplichtingen (alimentatie) komen te vervallen voor de toekomst. In sommige gevallen kan zelfs een terugvordering van reeds betaalde alimentatie worden geëist, hoewel de rechtbank hier terughoudend in is om het kind niet te benadelen.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u antwoorden op de meest voorkomende vragen over het betwisten van vaderschap in België.