Ziekteverzuim: rechten en plichten

Bent u momenteel afwezig op het werk door ziekte, of heeft u als werkgever te maken met een zieke werknemer? Ziekteverzuim is een van de meest voorkomende situaties op de werkvloer, maar het roept vaak complexe juridische vragen op. Wat moet u doen als u zich onwel voelt? Wanneer moet dat medisch attest precies in de bus liggen? En hoe zit het met de controlearts? Bij LawBase begrijpen we dat u in zulke situaties nood heeft aan duidelijke antwoorden in plaats van ingewikkelde wetteksten. In dit artikel gidsen we u door de Belgische regelgeving rond ziekteverzuim, zodat u precies weet waar u aan toe bent.

Kosten en Vergoedingen

Wanneer een werknemer ziek wordt, is de eerste zorg vaak financieel: wie betaalt wat? In België is dit systeem gebaseerd op het principe van het gewaarborgd loon. Dit betekent dat de werkgever gedurende een bepaalde periode het loon doorbetaalt, waarna de mutualiteit (het ziekenfonds) het overneemt.

Voor arbeiders en bedienden gelden er echter verschillende regels, hoewel deze door de jaren heen naar elkaar toe zijn gegroeid. Voor een bediende met een contract van onbepaalde duur wordt het loon doorgaans de eerste 30 dagen volledig doorbetaald door de werkgever. Voor arbeiders is dit proces opgedeeld in verschillende fasen waarbij het percentage van het loon geleidelijk verschuift tussen de werkgever en de ziekteverzekering.

Na deze periode van gewaarborgd loon komt de werknemer terecht in het systeem van de ziekte-uitkeringen via de mutualiteit. De uitkering bedraagt dan meestal 60% van het (begrensde) brutoloon. Het is cruciaal om te weten dat als een werknemer binnen de 14 dagen na werkhervatting opnieuw ziek wordt (herval), er in principe geen nieuw recht op gewaarborgd loon ontstaat, tenzij het om een volledig andere aandoening gaat.

Naast het loon zijn er ook kosten verbonden aan de controle. De kosten voor een controlearts worden altijd gedragen door de werkgever. De werknemer hoeft hier zelf niets voor te betalen. Indien de werknemer de controle onterecht weigert, kan dit echter leiden tot het verlies van het recht op gewaarborgd loon voor de betreffende periode.

Procedure en Stappen

Bij ziekteverzuim moeten er een aantal formele stappen worden doorlopen om juridische problemen te vermijden. Zowel de werknemer als de werkgever hebben hierin een actieve rol.

• Onmiddellijke verwittiging: De werknemer moet de werkgever onmiddellijk op de hoogte brengen van de arbeidsongeschiktheid. Dit gebeurt best telefonisch of via e-mail bij de start van de werkdag.
• Het medisch attest: Hoewel de wet sinds kort enige nuance brengt (de afschaffing van het attest voor de eerste dag ziekte in bepaalde ondernemingen), blijft de algemene regel dat een medisch attest vereist is als de CAO of het arbeidsreglement dit voorschrijft. Dit attest moet de duur van de ongeschiktheid vermelden en of de werknemer zich mag verplaatsen (met het oog op een controle).
• De controle: De werkgever heeft het recht om een controlearts te sturen. De werknemer moet beschikbaar zijn voor deze controle op de woonplaats of de verblijfplaats die aan de werkgever is doorgegeven. Soms wordt er in het arbeidsreglement een specifiek tijdsblok (bijv. tussen 10u en 12u) afgesproken waarin de werknemer thuis moet zijn voor controle.
• Hervatting: Zodra de periode op het attest is verstreken, wordt de werknemer geacht weer op het werk te verschijnen. Bij langdurige ziekte kan er een re-integratietraject worden opgestart.

Loopt u tegen problemen aan bij een van deze stappen? LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen om u bij te staan: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Een videocall is bij ons altijd gratis, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten slechts €50 kost.

Wettelijk Kader

De basis van de Belgische regeling rond ziekteverzuim vinden we terug in de Arbeidsovereenkomstenwet, met een centrale rol voor Artikel 31. Dit artikel bepaalt dat de uitvoering van de arbeidsovereenkomst wordt geschorst in geval van ziekte of ongeval, maar dat de werknemer wel recht behoudt op loon onder specifieke voorwaarden.

Artikel 31 legt de nadruk op de informatieplicht van de werknemer. Het stelt expliciet dat de werknemer zijn werkgever onmiddellijk moet waarschuwen. Daarnaast regelt dit wetsartikel het recht van de werkgever om de echtheid van de ziekte te laten verifiëren door een hiertoe gemachtigde arts die voldoet aan de bepalingen van de wet op de controlearts.

Sinds 2022 is de wetgeving aangepast wat betreft de 'één dag ziekte'. Werknemers in bedrijven met meer dan 50 werknemers hoeven tot driemaal per jaar geen medisch attest voor te leggen voor de eerste dag van hun ziekteverlof. Let wel: de meldingsplicht blijft wel onverkort van kracht. In kleinere ondernemingen kan hiervan worden afgeweken via een CAO of het arbeidsreglement.

Praktische Tips

Om conflicten over ziekteverzuim te vermijden, geven we u graag enkele praktische tips mee vanuit onze advocatenpraktijk:

• Check het arbeidsreglement: Hierin staat vaak binnen hoeveel tijd het attest op het werk moet zijn (meestal 2 werkdagen).
• Update uw verblijfplaats: Verblijft u tijdens uw ziekte bij uw ouders of een partner? Geef dit adres onmiddellijk door aan uw werkgever zodat de controlearts niet voor een gesloten deur staat op uw officieel domicilie.
• Documenteer alles: Bewaar kopieën van uw attesten en de bewijzen van verzending (bijv. de verzonden mail of het postbewijs).
• Ga niet zomaar akkoord met ontslag: Ziekte op zich is geen geldige reden voor ontslag. Wordt u ontslagen tijdens of net na een periode van ziekte? Neem dan direct contact op met een expert van LawBase om te controleren of er sprake is van ontslag om medische redenen (wat vaak discriminatoir is).
• Re-integratie: Voor langdurig zieken is er het re-integratietraject. Wees constructief maar ken uw rechten wat betreft aangepast werk.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u een overzicht van de meest gestelde vragen die wij in onze kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven ontvangen.