Hoeveel vakantiedagen heb je recht?

In het Belgische arbeidsrecht vormt het recht op jaarlijkse vakantie een fundamentele pijler van de bescherming van de werknemer. De reglementering omtrent het aantal vakantiedagen waarop een werknemer recht heeft, is complex en steunt op een strikt wettelijk kader dat een onderscheid maakt tussen het vakantiedienstjaar en het vakantiejaar. Voor zowel werkgevers als werknemers is een correcte berekening essentieel om juridische geschillen en inbreuken op de arbeidswetgeving te vermijden. In dit artikel analyseren wij de diepgaande werking van de Belgische vakantiewetgeving, de berekeningsmethodiek en de specifieke modaliteiten die van toepassing zijn op arbeiders en bedienden.

Procedure en Stappen

De vaststelling van het aantal vakantiedagen volgt in België een specifieke chronologie. De basisregel stelt dat de prestaties die een werknemer levert in het voorgaande kalenderjaar (het vakantiedienstjaar), bepalen op hoeveel rustdagen hij recht heeft in het huidige kalenderjaar (het vakantiejaar).

Om tot een exact aantal te komen, dienen de volgende stappen te worden doorlopen:

• Stap 1: Inventarisatie van de gewerkte dagen: Men kijkt naar het aantal effectief gewerkte dagen in het vakantiedienstjaar. Hierbij worden ook bepaalde periodes van inactiviteit gelijkgesteld met gewerkte dagen, zoals ziekteverlof (onder strikte voorwaarden), moederschapsrust en arbeidsongevallen.
• Stap 2: Bepaling van het arbeidsstelsel: Het recht op vakantie is proportioneel aan het arbeidsregime. Een werknemer die in een vijfdagenweek werkt, heeft een andere berekeningsbasis dan iemand in een zesdagenweek.
• Stap 3: Toepassing van de berekeningsformule: Voor bedienden wordt doorgaans gekeken naar het aantal gewerkte maanden. Voor elke volledige maand gewerkt in een vijfdagenstelsel, bouwt de bediende 1,66 vakantiedagen op.
• Stap 4: Verificatie van aanvullende rechten: Naast de wettelijke vakantiedagen kan er sprake zijn van extralegale vakantiedagen (toegekend via CAO of individuele arbeidsovereenkomst) of anciënniteitsdagen.

Het is van cruciaal belang dat de planning van deze dagen gebeurt in onderling overleg tussen werkgever en werknemer, waarbij de collectieve akkoorden binnen de onderneming of de sectorale bepalingen gerespecteerd worden. Bij LawBase adviseren wij cliënten vaak in situaties waar dit overleg spaak loopt.

Wettelijk Kader

De hoeksteen van deze materie is de Jaarlijksevakantiewet (gecoördineerde wetten van 28 juni 1971 betreffende de jaarlijkse vakantie van de loontrekkende werknemers). Deze wetgeving is van dwingend recht, wat betekent dat er niet ten nadele van de werknemer van mag worden afgeweken.

De wetgeving maakt een fundamenteel onderscheid tussen twee categorieën:

• Bedienden: Voor bedienden wordt de vakantie rechtstreeks door de werkgever betaald in de vorm van het 'enkel vakantiegeld' (doorbetaling loon) en het 'dubbel vakantiegeld' (toeslag voor vakantiekosten).
• Arbeiders: De vakantiedagen van arbeiders worden niet door de werkgever uitbetaald, maar via de Rijksdienst voor Jaarlijkse Vakantie (RJV) of een sectorale vakantiekas. De berekening gebeurt hier op basis van het brutoloon van het voorgaande jaar (aan 108%).

Daarnaast is er de Europese Richtlijn 2003/88/EG die bepaalt dat elke lidstaat de nodige maatregelen moet treffen opdat aan alle werknemers een jaarlijkse vakantie met behoud van loon van ten minste vier weken wordt toegekend. In België vertaalt dit zich naar 20 dagen in een vijfdagenstelsel of 24 dagen in een zesdagenstelsel.

Een recente belangrijke evolutie in het wettelijk kader betreft de overdraagbaarheid van vakantiedagen bij ziekte. Sinds 2024 kan een werknemer die ziek wordt tijdens zijn vakantie, deze vakantiedagen later opnemen, mits het voorleggen van een medisch getuigschrift. Dit brengt de Belgische wetgeving eindelijk in lijn met de Europese rechtspraak.

Praktische Tips

Als gespecialiseerd kantoor merken wij dat veel onduidelijkheid vermeden kan worden door proactief beheer. Hier zijn enkele essentiële tips:

• Houd de gelijkgestelde dagen in de gaten: Niet elke afwezigheid telt mee voor de opbouw van vakantie. Onbetaald verlof of tijdskrediet (in bepaalde vormen) kunnen het aantal vakantiedagen voor het volgende jaar verminderen.
• Aanvullende vakantie (Europese vakantie): Voor werknemers die hun activiteit starten of hervatten (bijvoorbeeld na een lange periode van werkloosheid) bestaat het systeem van de aanvullende vakantie. Dit laat toe om toch vakantie op te nemen in het eerste jaar, gefinancierd via een voorschot op het vakantiegeld van het volgende jaar.
• Schriftelijke vastlegging: Leg vakantieperiodes altijd schriftelijk vast (via e-mail of een HR-portaal). Mondelinge akkoorden leiden bij ontslag vaak tot discussies over de uitbetaling van het resterend saldo.
• Anciënniteitsverlof: Controleer uw sectoraal paritair comité. In veel sectoren (zoals de metaalsector of de non-profit) heeft u recht op extra dagen naarmate u langer in dienst bent.

Heeft u twijfels over de berekening van uw vakantiesaldo of weigert uw werkgever een redelijke aanvraag? LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen waar u terecht kunt voor gespecialiseerd advies: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Een videocall is gratis, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten slechts €50 kost.

Kosten en Vergoedingen

Het recht op vakantie is onlosmakelijk verbonden met de betaling van vakantiegeld. De kostenstructuur ziet er als volgt uit:

1. Enkel vakantiegeld: Dit is de voortzetting van het normale loon tijdens de dagen dat de werknemer effectief vakantie neemt. Voor bedienden betaalt de werkgever dit op het moment van de vakantie. Voor arbeiders is dit vervat in de globale cheque van de vakantiekas.

2. Dubbel vakantiegeld: Dit is een extra vergoeding om de kosten van de vakantie te dekken. Voor bedienden bedraagt dit doorgaans 92% van het brutomaandloon van de maand waarin de hoofdvakantie wordt opgenomen. Arbeiders ontvangen via de vakantiekas een bedrag dat overeenstemt met 15,38% van het brutoloon van het vakantiedienstjaar (aan 108%).

3. Vertrekvakantiegeld: Wanneer een arbeidsovereenkomst eindigt, moet de werkgever het opgebouwde maar nog niet opgenomen vakantierecht uitbetalen. Dit is een aanzienlijke kostenpost voor werkgevers en een belangrijk recht voor werknemers. De berekening hiervan is uiterst technisch en omvat zowel het saldo van het huidige jaar als de opbouw voor het volgende jaar.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest voorkomende vragen die onze advocaten behandelen met betrekking tot de berekening van vakantiedagen.