Sollicitatieplicht als werkloze

De Belgische sociale zekerheid is gestoeld op het principe van solidariteit, maar legt tegelijkertijd stringente verplichtingen op aan de gerechtigden op een werkloosheidsuitkering. Een van de meest fundamentele pijlers van dit stelsel is de actieve beschikbaarheid op de arbeidsmarkt, beter bekend als de sollicitatieplicht. Voor elke werkzoekende die aanspraak maakt op een uitkering van de Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA), geldt de wettelijke verplichting om actief en aantoonbaar naar werk te zoeken. In dit uitgebreide juridische overzicht analyseren onze experten arbeidsrecht bij LawBase de contouren van deze verplichting, de controlemechanismen en de mogelijke sancties bij niet-naleving.

Procedure en Stappen

De weg naar een conforme naleving van de sollicitatieplicht begint bij de inschrijving als werkzoekende bij de bevoegde gewestelijke dienst voor arbeidsbemiddeling (VDAB in Vlaanderen, Actiris in Brussel of Forem in Wallonië). Deze inschrijving dient te gebeuren binnen de acht kalenderdagen na de uitkeringsaanvraag.

Eens ingeschreven, start een traject van permanente opvolging. De procedure omvat doorgaans de volgende stappen:

• Het opstellen van een persoonlijk ontwikkelingsplan (POP): In samenwerking met een trajectbegeleider worden afspraken gemaakt over de zoekstrategie en eventuele bijscholingen.
• Actieve zoekacties: De werkzoekende moet op eigen initiatief solliciteren op vacatures, spontane sollicitaties versturen en deelnemen aan selectieprocedures.
• Bewijsvoering: Het is essentieel om een nauwkeurig dossier bij te houden van alle ondernomen acties. Dit omvat kopieën van sollicitatiebrieven, e-mailcorrespondentie, ontvangstbevestigingen en verslagen van gesprekken.
• Evaluatiegesprekken: De regionale bemiddelingsdienst nodigt de werkzoekende periodiek uit om de voortgang te bespreken. Indien de inspanningen onvoldoende blijken, kan het dossier worden overgemaakt aan de controledienst van de RVA.

LawBase ondersteunt cliënten bij het voorbereiden van deze evaluaties om juridische complicaties te vermijden. Met kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven, is er altijd een specialist in uw nabijheid.

Wettelijk Kader

De juridische grondslag van de sollicitatieplicht en de controle op de beschikbaarheid vindt men hoofdzakelijk terug in het Werkloosheidsbesluit (Koninklijk Besluit van 25 november 1991), specifiek de artikelen 51 tot en met 59. Deze artikelen definiëren de begrippen 'passende dienstbetrekking' en 'actieve beschikbaarheid'.

Artikel 51 stelt onomstotelijk dat de werkloze beschikbaar moet zijn voor de arbeidsmarkt. Dit houdt in dat men elke passende dienstbetrekking moet aanvaarden en moet meewerken aan begeleidings- of opleidingsacties die door de gewestelijke dienst worden voorgesteld.

Artikel 58 regelt de specifieke procedure voor de opvolging van het actief zoekgedrag. Hierin wordt bepaald dat de RVA de bevoegdheid heeft om te beoordelen of de inspanningen van de werkzoekende kwantitatief en kwalitatief voldoende zijn. Hierbij wordt rekening gehouden met de leeftijd, de opleiding, de beroepservaring en de lokale arbeidsmarktsituatie van de betrokkene.

Sinds de regionalisering van bepaalde bevoegdheden is de controle op de passieve beschikbaarheid (het reageren op oproepen) een gewestelijke materie, terwijl de sancties op de uitkeringen zelf federaal (RVA) blijven. Dit creëert een complex juridisch landschap waarin nauwkeurige kennis van zowel federale als regionale regelgeving vereist is.

Praktische Tips

Om een negatieve beoordeling door de RVA te voorkomen, adviseren de advocaten van LawBase de volgende best practices:

• Diversifieer uw zoekkanalen: Gebruik niet enkel online jobsites, maar maak ook gebruik van LinkedIn, interimkantoren en uw persoonlijk netwerk.
• Kwaliteit boven kwantiteit: Hoewel een zeker volume aan sollicitaties vereist is, hechten controleurs veel belang aan de relevantie van de sollicitaties. Lukraak solliciteren voor functies waarvoor u niet gekwalificeerd bent, kan als 'niet-te-goeder-trouw' worden beschouwd.
• Documenteer alles chronologisch: Houd een logboek bij. Noteer de datum, de werkgever, de functie en het resultaat van elke actie. Bewaar bewijsstukken gedurende minstens twee jaar.
• Reageer onmiddellijk op oproepen: Het negeren van een uitnodiging van de VDAB of RVA leidt bijna onvermijdelijk tot een schorsing van de uitkeringen.
• Vraag om feedback: Indien u wordt afgewezen na een gesprek, vraag dan schriftelijk om feedback. Dit bewijst uw oprechte interesse in de arbeidsmarkt.

Indien u twijfelt over de conformiteit van uw zoekgedrag, raden wij aan een preventief juridisch consult in te plannen. LawBase biedt een gratis videocall aan voor een eerste inschatting, of een fysieke consultatie van 30 minuten voor slechts €50 in een van onze zes vestigingen.

Kosten en Vergoedingen

De kosten verbonden aan de sollicitatieplicht vallen in principe ten laste van de werkzoekende (denk aan verplaatsingskosten naar gesprekken), hoewel sommige gewestelijke instanties tussenkomsten bieden voor opleidingen of specifieke trajecten.

De financiële risico's bij het niet naleven van de plicht zijn echter aanzienlijk. De RVA kan verschillende administratieve sancties opleggen:

• De verwittiging: Een formele waarschuwing zonder direct financieel verlies.
• Tijdelijke uitsluiting: Een schorsing van het recht op uitkeringen voor een periode van enkele weken tot meerdere maanden (bijv. 4 tot 26 weken).
• Definitieve uitsluiting: In geval van recidive of manifeste onwil kan het recht op werkloosheidsuitkeringen volledig vervallen.
• Terugvordering: Indien blijkt dat uitkeringen onterecht zijn ontvangen door fraude of valse verklaringen over het zoekgedrag, kan de RVA de uitbetaalde bedragen tot drie jaar (of vijf jaar bij bedrog) terugvorderen.

Tegen een beslissing van de RVA kan beroep worden aangetekend bij de Arbeidsrechtbank binnen een termijn van drie maanden na de kennisgeving van de beslissing. Gezien de technische aard van deze procedures is bijstand door een advocaat gespecialiseerd in sociaal recht sterk aanbevolen.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u een overzicht van de meest prangende vragen omtrent de beschikbaarheid op de arbeidsmarkt.