Nachtarbeid: wanneer toegestaan?

Nachtarbeid is in het Belgische arbeidsrecht in principe verboden. De wetgever gaat er immers van uit dat werken tussen 20:00 uur en 06:00 uur een zwaardere impact heeft op de gezondheid, het sociale leven en het algemene welzijn van de werknemer. Toch is de realiteit van onze 24-uurs economie dat veel sectoren niet zonder nachtelijke inzet kunnen. Of u nu een werkgever bent die een nachtploeg wil opstarten of een werknemer die gevraagd wordt om 's nachts te werken, het is cruciaal om de strikte spelregels te kennen. In dit artikel leggen we uit wanneer nachtarbeid wettelijk is toegestaan, welke procedures u moet volgen en op welke vergoedingen er recht is.

Praktische Tips

Wanneer u overweegt om nachtarbeid in te voeren binnen uw onderneming, is een goede voorbereiding het halve werk. Hier zijn enkele praktische tips om dit proces juridisch en organisatorisch correct te laten verlopen:

• Check uw Paritair Comité (PC): Voordat u actie onderneemt, moet u nagaan wat de specifieke regels zijn binnen uw sector. Veel sectoren hebben eigen collectieve arbeidsovereenkomsten (CAO's) die de algemene wetgeving verfijnen of specifieke premies vastleggen.
• Evalueer de noodzaak: Nachtarbeid mag geen automatisme zijn. Kunt u de werkzaamheden ook overdag organiseren? De inspectie kan hierop controleren bij een audit.
• Gezondheidstoezicht: Werknemers die structureel nachtarbeid verrichten, hebben recht op een medisch onderzoek vóór de tewerkstelling en op regelmatige tijdstippen daarna. Zorg dat uw externe dienst voor preventie en bescherming op het werk (EDPBW) hierbij betrokken is.
• Vrijwilligheid bij 55-plussers: Wees u ervan bewust dat oudere werknemers (vaak vanaf 55 of 58 jaar, afhankelijk van de sector) onder bepaalde voorwaarden het recht hebben om terug te keren naar een dagregime als hun gezondheid hieronder lijdt.
• Veiligheid voorop: Zorg voor extra veiligheidsmaatregelen. 's Nachts is er vaak minder sociale controle en zijn hulpdiensten soms minder vlot bereikbaar op de werkvloer.

Wettelijk Kader

De basis van de reglementering rond nachtarbeid vinden we terug in de Arbeidswet van 16 maart 1971, specifiek de Artikelen 35 tot 38. Zoals vermeld, stelt Artikel 35 het principeverbod in: nachtarbeid is verboden tussen 20:00 en 06:00 uur.

Echter, Artikel 36 en 37 voorzien in een reeks algemene afwijkingen waarbij nachtarbeid wel is toegestaan zonder dat er een specifieke voorafgaande toelating nodig is. Denk hierbij aan:

• Hotels, restaurants en drankgelegenheden.
• Zorginstellingen en ziekenhuizen.
• Transportbedrijven.
• Bakkerijen en dagbladbedrijven.
• Continuprocessen (bedrijven waar de productie niet kan worden stilgelegd).
• Dringende werkzaamheden aan machines of door overmacht.

Voor sectoren die niet onder de automatische afwijkingen vallen, moet de mogelijkheid tot nachtarbeid worden gecreëerd via een specifieke procedure die de vakbonden en de werknemers betrekt. Sinds de wet betreffende werkbaar en wendbaar werk (Wet Peeters) zijn er ook versoepelingen ingevoerd voor e-commerce, waarbij nachtarbeid makkelijker ingevoerd kan worden om de concurrentie met buitenlandse webshops aan te gaan.

Procedure en Stappen

Wilt u nachtarbeid invoeren in een regime dat niet standaard is toegestaan? Dan moet u de procedure voor de wijziging van het arbeidsreglement volgen. Dit is een strikt stappenplan:

1. Overleg met de sociale partners: Als er een vakbondsafvaardiging is, moet er een CAO worden afgesloten. Is die er niet, dan moet u het personeel consulteren.
2. Aanpassing van het Arbeidsreglement: De nieuwe werkroosters moeten specifiek worden opgenomen in het arbeidsreglement. Dit reglement moet gedurende 15 dagen worden uitgehangen voor opmerkingen van de werknemers.
3. In kennis stellen van de Inspectie: Na de wijziging moet een kopie van het gewijzigde arbeidsreglement binnen de 8 dagen worden verstuurd naar de sociale inspectie (Toezicht op de Sociale Wetten).
4. Individuele arbeidsovereenkomst: Hoewel de algemene regels in het arbeidsreglement staan, is het aan te raden om in de individuele arbeidsovereenkomst expliciet te verwijzen naar het nachtregime.

Heeft u hulp nodig bij het opstellen van deze documenten? LawBase heeft 6 kantoren: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Onze experts in arbeidsrecht begeleiden u graag bij elke stap om juridische sancties te vermijden. Een eerste videocall is gratis, en voor een fysieke consultatie van 30 minuten betaalt u slechts €50.

Kosten en Vergoedingen

Nachtarbeid is duurder dan dagarbeid. De wet en de sectorale CAO's voorzien in compensaties voor de extra belasting die nachtwerk met zich meebrengt:

• Nachtpremies: In de meeste sectoren (zoals de metaalsector of de chemie) is een uurlijkse toeslag verplicht. Dit kan een vast bedrag per uur zijn of een percentage van het loon (vaak tussen 10% en 30%).
• CAO nr. 46: Voor bedrijven die vallen onder de Nationale Arbeidsraad is er vaak een specifieke financiële tegemoetkoming voorzien voor werknemers die tussen 24:00 en 05:00 uur werken, tenzij er op sectorniveau al betere regelingen zijn.
• Inhaalrust: In bepaalde gevallen van overwerk 's nachts heeft de werknemer recht op betaalde inhaalrust om de wekelijkse arbeidsduur te respecteren.
• Maaltijdcheques of vergoedingen: Soms zijn er extra vergoedingen voor maaltijden voorzien omdat bedrijfskantines 's nachts vaak gesloten zijn.

Het niet correct betalen van deze premies kan leiden tot zware loonclaims en boetes van de sociale inspectie. Laat uw loonbeleid daarom altijd screenen door een specialist.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest gestelde vragen over nachtarbeid in België.