Ontslag beschermde werknemers

In het Belgische arbeidsrecht geniet een specifieke groep werknemers een verhoogde rechtsbescherming tegen ontslag. Het gaat hier niet om een absoluut verbod op ontslag, maar om een strikt gereglementeerd kader waarbij de werkgever aan zware bewijslasten en procedures moet voldoen. Of u nu een werkgever bent die een herstructurering overweegt of een werknemer die vreest voor zijn positie na een mandaat, het begrijpen van de 'Wet Beschermde Werknemers' is cruciaal om torenhoge schadevergoedingen te vermijden.

Bij LawBase zien we dagelijks hoe complexe situaties ontstaan in de ondernemingsraad of het CPBW. Neem het voorbeeld van 'Jan', een vakbondsafgevaardigde in een logistiek bedrijf in Antwerpen. Wanneer zijn werkgever hem wilde ontslaan wegens 'economische redenen' zonder de juiste procedure bij het Arbeidshof te volgen, resulteerde dit in een beschermingsvergoeding die opliep tot meerdere jaarlonen. Dit artikel zet de bakens uit voor zowel werkgever als werknemer.

Wettelijk Kader

De fundamentele basis voor de ontslagbescherming van personeelsafgevaardigden vinden we in de Wet van 19 maart 1991 (vaak de Wet Beschermde Werknemers genoemd). Deze wet beschermt niet enkel de effectieve en plaatsvervangende leden van de Ondernemingsraad (OR) en het Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk (CPBW), maar ook de niet-verkozen kandidaten.

De beschermingsperiode start op de 30e dag voorafgaand aan de aanplakking van de datum van de sociale verkiezingen (de zogenaamde dag X-30) en loopt tot de installatie van de kandidaten die bij de volgende verkiezingen worden verkozen. Dit betekent dat een werknemer soms tot vier jaar lang (of langer bij herverkiezing) beschermd is.

Naast de syndicaal beschermden, kent het Belgisch recht ook andere vormen van ontslagbescherming, zoals:

• Zwangere werkneemsters: Beschermd vanaf de kennisgeving tot een maand na het einde van het bevallingsverlof.
• Werknemers in tijdskrediet of ouderschapsverlof: Bescherming tegen ontslag omwille van de opname van het verlof.
• Preventieadviseurs: Specifieke bescherming via de Wet Welzijn.
• Klokkenluiders: Recente wetgeving die represailles verbiedt na melding van inbreuken.

Het essentiële juridische principe is dat een beschermde werknemer enkel ontslagen mag worden om een dringende reden die vooraf door de arbeidsrechtbank is aangenomen, of om economische of technische redenen die vooraf door het paritair comité zijn erkend.

Praktische Tips

Voor werkgevers is voorzichtigheid geboden. Een onbezonnen ontslag van een beschermde werknemer kan de solvabiliteit van een KMO ernstig in het gedrang brengen. Hier zijn enkele praktische scenario's en tips:

• Dossieropbouw: Indien u een beschermde werknemer wilt ontslaan wegens een dringende reden (bijvoorbeeld diefstal of zware insubordinatie), moet u over een waterdicht bewijsdossier beschikken. Getuigenverklaringen, camerabeelden (conform de camerawet) en eerdere waarschuwingen zijn onontbeerlijk.
• Tijdlijnen respecteren: In het geval van een dringende reden moet u binnen de 3 werkdagen na de kennis van de feiten de procedure opstarten. Eén dag te laat betekent dat het ontslag onherroepelijk onregelmatig is.
• Alternatieve wegen: Soms is een dading of een beëindiging in onderling overleg mogelijk. Let wel op: de werknemer kan geen afstand doen van zijn bescherming vóór het ontslag, enkel nadat de procedure reeds een aanvang heeft genomen of de feiten zijn gebeurd.
• Consultatie: Neem contact op met een specialist. LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Een preventieve audit van uw ontslagdossier kost fractie van de uiteindelijke schadevergoeding.

Voor werknemers geldt: bewaar alle communicatie. Wordt u plots geviseerd nadat u zich kandidaat stelde voor de sociale verkiezingen? Noteer data van gesprekken en bewaar kopieën van evaluaties.

Procedure en Stappen

De procedure voor het ontslag van een personeelsafgevaardigde is uiterst formeel en verloopt via specifieke stappen:

1. Ontslag om dringende reden:

• De werkgever moet de werknemer en zijn vakorganisatie per aangetekende brief op de hoogte stellen van de intentie tot ontslag.
• Er volgt een periode van onderhandeling (5 dagen) om een minnelijke schikking te vinden.
• Indien geen akkoord, moet de werkgever de voorzitter van de Arbeidsrechtbank vatten om de 'dringende reden' te laten vaststellen.
• De werknemer blijft gedurende de procedure meestal geschorst met behoud van loon, tenzij de rechter de schorsing zonder loon toestaat.

2. Ontslag om economische of technische redenen:

• De werkgever moet de erkenning van deze redenen aanvragen bij het bevoegde Paritair Comité.
• Zonder deze voorafgaande erkenning is elk ontslag nietig en geeft het aanleiding tot de maximale vergoeding.

Kosten en Vergoedingen

De financiële sancties bij een onregelmatig ontslag van een beschermde werknemer zijn de zwaarste in het Belgische sociaal recht. De vergoeding bestaat uit twee delen:

A. Het vast gedeelte: Dit is een forfaitair bedrag dat afhankelijk is van de anciënniteit van de werknemer:

• 2 jaar loon bij minder dan 10 jaar anciënniteit.
• 3 jaar loon bij 10 tot minder dan 20 jaar anciënniteit.
• 4 jaar loon bij 20 jaar anciënniteit of meer.

B. Het variabel gedeelte: Dit is het loon dat de werknemer nog had kunnen verdienen tot aan de installatie van de nieuwe verkozenen bij de volgende sociale verkiezingen. Dit kan in het slechtste geval oplopen tot bijna 4 jaar loon.

Totaalsom: Het is niet ongewoon dat een onregelmatig ontslag van een ervaren afgevaardigde de werkgever tussen de 6 en 8 jaar loon kost. Bij LawBase adviseren wij cliënten vaak om eerst een gratis videocall in te plannen of een fysieke consultatie (€50 voor 30 min) te boeken in een van onze kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt of Leuven om deze risico's exact te becijferen.

Veelgestelde Vragen