Gebrekkige zaak: wie is aansprakelijk in België?

4.9/5 Google

531+ reviews

4.000+ dossiers beoordeeld

Een vallende dakpan, een defecte boom die omwaait of een kapotte machine die schade veroorzaakt: wie draagt de verantwoordelijkheid wanneer een gebrekkige zaak schade berokkent aan derden?

Inleiding

Stelt u zich voor: u wandelt rustig over de openbare weg en plots valt er een dakpan van een gebouw, die uw wagen beschadigt of, erger nog, u verwondt. Of een boom op het perceel van uw buurman, die er al jaren onstabiel uitziet, knakt bij een storm en veroorzaakt aanzienlijke schade aan uw eigendom. In dergelijke situaties rijst onmiddellijk de vraag: wie is verantwoordelijk voor de geleden schade? Het Belgische recht voorziet in specifieke regels voor de aansprakelijkheid van schade veroorzaakt door gebrekkige zaken. Dit is een cruciaal onderdeel van het buitencontractuele aansprakelijkheidsrecht, dat bepaalt wie moet opdraaien voor de gevolgen van een ongewild incident.

De aansprakelijkheid voor gebrekkige zaken is een complex juridisch vraagstuk, waarbij de rollen van zowel de eigenaar als de bewaarder van de zaak onder de loep worden genomen. Het is essentieel om te begrijpen wie in welke hoedanigheid aansprakelijk kan worden gesteld en onder welke voorwaarden. Dit artikel van LawBase, uw advocatenkantoor in onder meer Brugge, Gent en Antwerpen, biedt een diepgaande analyse van deze materie, en reikt u de nodige handvatten aan om uw rechten te kennen en te verdedigen.

Wat is een 'gebrekkige zaak'?

Voordat we ingaan op de aansprakelijkheid, is het van belang te definiëren wat onder een 'gebrekkige zaak' wordt verstaan in de context van het Belgisch recht. Een zaak is gebrekkig wanneer zij een abnormaal kenmerk vertoont dat, onder normale gebruiksomstandigheden, schade kan veroorzaken aan derden. Dit gebrek hoeft niet per se een intrinsieke fout in de constructie of het materiaal te zijn; het kan ook voortvloeien uit een gebrek aan onderhoud, een onjuiste plaatsing, of zelfs de aard van de zaak zelf in een bepaalde context.

Enkele voorbeelden van gebrekkige zaken zijn:

• Een onstabiele boom die dreigt om te vallen.
• Een loszittende dakpan of gevelsteen.
• Een slecht onderhouden machine met een defect onderdeel.
• Een put in de openbare weg die niet tijdig is hersteld.
• Een losliggende stoeptegel.

Het gaat dus niet om elk klein defect, maar om een kenmerk dat de zaak onveilig maakt en een reëel gevaar voor schade inhoudt. De beoordeling of een zaak al dan niet gebrekkig is, gebeurt steeds in concreto, rekening houdend met de omstandigheden en de normale verwachtingen van een zorgvuldig persoon.

Juridisch kader in België

Relevante wetgeving

De aansprakelijkheid voor gebrekkige zaken is in het Belgisch recht verankerd in het Burgerlijk Wetboek. Sinds 1 januari 2025 is de wetgeving inzake buitencontractuele aansprakelijkheid grondig hervormd. Waar voorheen artikel 1384, eerste lid, oud BW de basis vormde, vinden we de algemene regels nu terug in Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek.

Concreet betreft het artikel 6.16 BW, met als opschrift "Aansprakelijkheid voor gebrekkige zaken". Het bepaalt letterlijk: "De bewaarder van een zaak is foutloos aansprakelijk voor de schade veroorzaakt door een gebrek van die zaak. De bewaarder is de persoon die de niet-ondergeschikte macht van leiding en controle heeft over de zaak. De eigenaar wordt vermoed bewaarder van de zaak te zijn, tenzij hij bewijst dat de bewaring bij een ander berust. Een zaak is gebrekkig wanneer zij door een van haar kenmerken niet de veiligheid biedt die men gerechtigd is te verwachten in de gegeven omstandigheden."

Let op de nummering: artikel 6.12 BW gaat over de aansprakelijkheid van ouders en voogden voor minderjarigen en artikel 6.14 BW over die van de aansteller voor zijn aangestelde. Voor dieren geldt artikel 6.17 BW, met dezelfde figuur van de bewaarder. De afzonderlijke regeling voor het instorten van gebouwen — het vroegere artikel 1386 oud BW — is niet overgenomen: de instorting van een gebouw wordt sinds 1 januari 2025 gewoon beoordeeld onder artikel 6.16 BW.

Het onderscheid tussen eigenaar en bewaarder is hierbij cruciaal. De eigenaar is degene die het eigendomsrecht heeft over de zaak. De bewaarder is degene die de niet-ondergeschikte macht van leiding en controle over de zaak uitoefent. Dat kan de eigenaar zijn — de wet vermoedt dat zelfs — maar ook een huurder, een bruiklener of een aannemer. De eigenaar die aangesproken wordt, kan dat vermoeden weerleggen door te bewijzen dat de bewaring bij een ander berustte.

De aansprakelijkheid van artikel 6.16 BW is een foutloze — objectieve — aansprakelijkheid. De wet zegt dat met zoveel woorden. De benadeelde moet dus enkel drie dingen bewijzen: dat de zaak een gebrek vertoonde, dat er schade is, en dat het gebrek die schade heeft veroorzaakt. Hij hoeft géén fout van de bewaarder aan te tonen.

Daaruit volgt een veelgemaakte vergissing die u zich moet besparen: de bewaarder kan zich niet bevrijden door te bewijzen dat hij het gebrek niet kende, dat hij het redelijkerwijs niet kon kennen of dat hij zorgvuldig heeft gehandeld. Onwetendheid is geen verweer. Wat hem wél kan bevrijden, is het doorbreken van het oorzakelijk verband: overmacht of een vreemde oorzaak (artikel 6.7 BW), de fout van een derde, of de eigen fout van het slachtoffer, die tot een verdeling van de aansprakelijkheid leidt. Betwisten dat de zaak gebrekkig was, of dat het gebrek de schade veroorzaakte, blijft uiteraard mogelijk.

Voor feiten van vóór 1 januari 2025 was artikel 1384, eerste lid, oud BW van toepassing. Dit artikel stelde: 'Men is aansprakelijk niet alleen voor de schade welke men veroorzaakt door zijn eigen daad, maar ook voor die welke veroorzaakt wordt door de daad van personen voor wie men moet instaan, of van zaken die men onder zijn bewaring heeft.' Hoewel de formulering anders was, lag de focus ook toen al op de bewaarder van de zaak. Het nieuwe recht verduidelijkt en structureert de regels op een modernere manier.

Meer algemeen geldt dat de benadeelde in elk geval het bewijs moet leveren van drie elementen: een fout (of een objectief gebrek), schade, en een oorzakelijk verband tussen de fout/het gebrek en de schade. Dit principe staat centraal in het buitencontractuele aansprakelijkheidsrecht.

Recente rechtspraak

De Belgische rechtspraak heeft in de loop der jaren talloze zaken behandeld die betrekking hebben op de aansprakelijkheid voor gebrekkige zaken, en heeft zo de invulling van de wettelijke bepalingen verfijnd. Het Hof van Cassatie heeft herhaaldelijk benadrukt dat het begrip 'bewaring' niet noodzakelijk samenvalt met het eigendomsrecht. De bewaarder is degene die de zaak voor eigen rekening gebruikt, ervan geniet of haar bewaart, en die, in het kader van zijn bevoegdheid, de zaak kan controleren en er toezicht op kan houden.

Een recent voorbeeld kan de casus zijn van een aannemer die tijdens werken aan een woning tijdelijk de feitelijke macht over een deel van het gebouw heeft. Als tijdens deze periode door een gebrek in dat deel schade ontstaat, kan de aannemer als bewaarder aansprakelijk worden gesteld, zelfs al is hij geen eigenaar. Een ander voorbeeld is de gemeente die verantwoordelijk is voor het onderhoud van openbare wegen. Indien een fietser valt door een gebrek in het wegdek, kan de gemeente als bewaarder aansprakelijk worden gehouden, mits het gebrek bewezen is en er een oorzakelijk verband is met de val.

De rechtbanken kijken ook naar de 'normaliteit' van het gebrek. Een kleine oneffenheid in een wegdek zal bijvoorbeeld niet snel als een 'gebrek' worden beschouwd, tenzij deze oneffenheid abnormaal groot en onverwacht is voor de weggebruiker. Het is steeds een afweging van de concrete omstandigheden en de vraag of de zaak, in haar specifieke context, een abnormaal risico creëerde dat redelijkerwijs vermeden had kunnen worden.

De bewijslast ligt bij het slachtoffer. Hij moet aantonen dat er een gebrek was aan de zaak en dat dit gebrek de oorzaak is van de schade. Dit kan soms een uitdaging zijn, en het verzamelen van bewijzen, zoals foto's, getuigenverklaringen of expertiserapporten, is van groot belang. Hierbij kan juridisch advies van een advocaat burgerlijk recht van onschatbare waarde zijn, zeker bij het opstellen van een dossier voor de rechtbank.

Praktische gevolgen

De praktische gevolgen van de aansprakelijkheid voor gebrekkige zaken zijn aanzienlijk, zowel voor de benadeelde als voor de potentieel aansprakelijke partij. Voor de benadeelde betekent dit dat er een rechtsgrond is om schadevergoeding te eisen voor de geleden schade, of dit nu materiële schade (aan eigendom) of lichamelijke schade (letsel) betreft. Het is van cruciaal belang om snel te handelen, aangezien de vordering tot schadevergoeding onderhevig is aan verjaringstermijnen. Een tijdige ingebrekestelling is vaak een eerste stap om de verjaring te stuiten, zoals uitgelegd in ons artikel over 'Stuiting van de verjaring: uw rechten veiligstellen'.

Voor de eigenaar of bewaarder van een zaak houdt dit in dat men een permanente zorgplicht heeft om ervoor te zorgen dat de zaken onder zijn bewaring geen gevaar opleveren voor derden. Dit omvat regelmatig onderhoud, inspecties en het nemen van preventieve maatregelen. Denk aan het snoeien van bomen, het herstellen van losliggende tegels, of het inspecteren van installaties.

In veel gevallen zal een verzekering (bijvoorbeeld een familiale verzekering of een aansprakelijkheidsverzekering) de financiële gevolgen van dergelijke aansprakelijkheid dekken. Het is dan ook raadzaam om bij schade onmiddellijk contact op te nemen met uw verzekeraar. Desondanks kan het nodig zijn om een juridische procedure op te starten als de verzekeraar de aansprakelijkheid betwist of de schadevergoeding ontoereikend acht. Het inschakelen van een advocaat in Leuven, Sint-Niklaas of een van onze andere kantoren kan dan het verschil maken.

Bij een rechtszaak zal de rechtbank de feiten grondig onderzoeken, vaak met behulp van deskundigen. Er zal worden gekeken naar de aard van het gebrek, de omstandigheden waaronder de schade is ontstaan, de mate van toezicht van de bewaarder/eigenaar en eventuele eigen fouten van het slachtoffer. De bewijslast speelt hierbij een sleutelrol. Ons artikel over 'Bewijs in burgerlijke zaken: Getuigen, Documenten & Vermoedens' biedt hierover meer inzicht.

Wat kunt u doen?

Bent u slachtoffer geworden van schade door een gebrekkige zaak, of wordt u zelf aansprakelijk gesteld? Dan is het belangrijk om de juiste stappen te ondernemen:

1. Verzamel bewijs: Maak foto's van de situatie, het gebrek en de schade. Verzamel getuigenverklaringen, contactgegevens van eventuele getuigen en bewaar alle relevante documenten (bijv. medische attesten, facturen van herstellingen).
2. Breng de verantwoordelijke op de hoogte: Verwittig zo snel mogelijk de vermoedelijke eigenaar of bewaarder van de zaak. Doe dit bij voorkeur schriftelijk (aangetekende brief) en beschrijf de feiten nauwkeurig.
3. Contacteer uw verzekeraar: Meld de schade aan uw eigen verzekeraar. Zij kunnen u adviseren over de te volgen procedure en eventueel de tegenpartij aanspreken.
4. Raadpleeg een advocaat: De complexe aard van aansprakelijkheidsrecht maakt het raadzaam om tijdig juridisch advies in te winnen. Een advocaat van LawBase kan u helpen bij het beoordelen van uw dossier, het bepalen van de aansprakelijke partij, het verzamelen van bewijs en het voeren van onderhandelingen of een juridische procedure. Dit is cruciaal om uw rechten veilig te stellen en de maximale schadevergoeding te bekomen.

Het is van groot belang om niet te lang te wachten, aangezien juridische procedures en de verjaring van vorderingen tijdgebonden zijn. Juridische hulp inschakelen is een investering in de bescherming van uw rechten.

Lees ook

• Buitencontractuele Aansprakelijkheid: Fout, Schade, Verband
• Bewijs in burgerlijke zaken: Getuigen, Documenten & Vermoedens

Hulp nodig? LawBase staat klaar

Schade door een gebrekkige zaak kan ingrijpende gevolgen hebben, zowel financieel als emotioneel. Het navigeren door de juridische procedures en het bepalen van de juiste aansprakelijke partij vereist expertise. Bij LawBase, uw advocatenkantoor met vestigingen in Brugge, Gent, Antwerpen (Mortsel), Sint-Niklaas, Tongeren en Leuven, beschikken we over de nodige kennis en ervaring om u bij te staan in dergelijke zaken.

Of u nu slachtoffer bent en een schadevergoeding wilt eisen, of u wordt zelf aansprakelijk gesteld en wenst zich te verdedigen, onze advocaten bieden u professioneel juridisch advies en begeleiding. Wij staan u bij in elke fase van de juridische procedure, van het verzamelen van bewijs tot het vertegenwoordigen van uw belangen voor de rechtbank.

Aarzel niet om contact met ons op te nemen voor een eerste kennismaking. Een telefonisch gesprek van 15 minuten kost € 24,20 incl. btw. Voor een uitgebreidere bespreking kunt u kiezen voor een videocall van 30 minuten aan € 60,50 incl. btw, of een consultatie op kantoor van 60 minuten aan € 90,75 incl. btw. Wij helpen u graag verder met uw rechten en plichten.

Dit artikel is gebaseerd op de volgende Belgische wetgeving:

• •
  Burgerlijk Wetboek
• •
  Gerechtelijk Wetboek

Gerelateerde Artikelen