Niet-concurrentiebeding voor freelancers: geldig in België?

Inleiding

Als freelancer geniet u van een grote mate van vrijheid en flexibiliteit. U bent uw eigen baas en bepaalt zelf voor wie u werkt en onder welke voorwaarden. Echter, deze vrijheid kan soms beperkt worden door contractuele bepalingen, zoals het niet-concurrentiebeding. Steeds vaker zien we dat opdrachtgevers freelancers een niet-concurrentiebeding willen opleggen. Maar is zo'n beding wel geldig in België? En welke impact heeft het op uw professionele leven? Dit zijn cruciale vragen waar veel freelancers, van startups in Gent tot gevestigde professionals in Antwerpen, mee worstelen. Bij LawBase, uw advocatenkantoor met vestigingen in Brugge, Gent, Antwerpen, Sint-Niklaas, Tongeren en Leuven, merken we dat dit onderwerp regelmatig leidt tot vragen en soms zelfs tot juridische procedures. Het is dan ook van essentieel belang om goed geïnformeerd te zijn over uw rechten en plichten.

Wat is een niet-concurrentiebeding?

Een niet-concurrentiebeding is een clausule in een overeenkomst die een partij (in dit geval de freelancer) verbiedt om na het beëindigen van de samenwerking gedurende een bepaalde periode en binnen een bepaald geografisch gebied concurrerende activiteiten uit te oefenen. Het doel van zo'n beding is om de opdrachtgever te beschermen tegen het verlies van klanten, knowhow of bedrijfsgeheimen aan een voormalige samenwerkingspartner. Voor freelancers kan een dergelijk beding echter een aanzienlijke beperking van hun economische vrijheid betekenen, wat het vinden van nieuwe opdrachten of het opstarten van een eigen zaak bemoeilijkt.

Het onderscheid tussen een niet-concurrentiebeding en een geheimhoudingsbeding is hierbij belangrijk. Een geheimhoudingsbeding (of non-disclosure agreement, NDA) verbiedt het delen van vertrouwelijke informatie, terwijl een niet-concurrentiebeding verder gaat door het uitvoeren van specifieke activiteiten te verbieden. Hoewel beide bedingen vaak samen voorkomen, hebben ze elk hun eigen juridische voorwaarden voor geldigheid.

Juridisch kader in België

In België is de geldigheid van een niet-concurrentiebeding sterk afhankelijk van de aard van de relatie tussen de partijen. De wetgeving maakt een duidelijk onderscheid tussen werknemers en zelfstandigen (waaronder freelancers vallen). Wat voor werknemers geldt, is niet noodzakelijk van toepassing op freelancers.

Relevante wetgeving

Voor werknemers is het niet-concurrentiebeding strikt gereglementeerd in de Arbeidsovereenkomstenwet, met specifieke voorwaarden inzake duur, geografische beperking, aard van de activiteiten en een verplichte compensatievergoeding. Deze strenge regels zijn bedoeld om de zwakkere positie van de werknemer te beschermen.

Voor freelancers, die als zelfstandigen worden beschouwd, bestaat er geen specifieke wetgeving die de geldigheid van een niet-concurrentiebeding regelt. Dit betekent echter niet dat alles zomaar kan. De algemene principes van het verbintenissenrecht en de rechtspraak spelen een cruciale rol. Het principe van de contractvrijheid staat voorop, maar deze vrijheid wordt begrensd door de openbare orde en de goede zeden. Een beding dat een onredelijke beperking van de economische vrijheid inhoudt, kan door een rechtbank als ongeldig worden beschouwd. Bovendien kan de Wet Marktpraktijken en Consumentenbescherming (WMPC), nu het Wetboek van Economisch Recht (WER), van toepassing zijn indien het beding als onrechtmatig beschouwd kan worden in een B2B-relatie.

Recente rechtspraak

De Belgische rechtspraak toont aan dat rechters terughoudend zijn in het blindelings toepassen van niet-concurrentiebedingen ten aanzien van freelancers. De rechter zal steeds een belangenafweging maken tussen de bescherming van de legitieme belangen van de opdrachtgever en de economische vrijheid van de freelancer. Criteria die de rechtbank in overweging neemt, zijn onder andere:

• De duur van het beding: Een te lange duur (bijvoorbeeld langer dan 12 maanden) wordt vaak als onredelijk beschouwd.
• Het geografische toepassingsgebied: Een te breed gebied (bijvoorbeeld heel België als de activiteiten lokaal waren) kan ongeldig zijn.
• De omschrijving van de concurrerende activiteiten: Is deze specifiek en redelijk, of te algemeen en beperkend?
• De aard van de samenwerking: Hoe intensief was de samenwerking? Welke kennis heeft de freelancer opgedaan?
• De eventuele compensatie: Hoewel wettelijk niet verplicht voor freelancers, kan een redelijke compensatie de geldigheid van het beding ondersteunen.

Een recent voorbeeld uit de rechtspraak van de Rechtbank van Koophandel Antwerpen toonde aan dat een niet-concurrentiebeding van twee jaar voor een IT-consultant, dat te breed was geformuleerd en geen compensatie voorzag, als ongeldig werd verklaard. Dit onderstreept het belang van een zorgvuldige formulering en de noodzaak om juridisch advies in te winnen. Onze advocaten in Antwerpen en Leuven volgen deze ontwikkelingen op de voet.

Praktische gevolgen

Indien u als freelancer een niet-concurrentiebeding heeft ondertekend en u overweegt om een activiteit uit te oefenen die onder het beding zou kunnen vallen, staat u voor een dilemma. Het negeren van een geldig beding kan leiden tot aanzienlijke schadevergoedingen, vaak gekoppeld aan een forfaitaire boete die in de overeenkomst is opgenomen. Deze boetes kunnen hoog oplopen en uw financiële situatie ernstig in gevaar brengen.

Het is echter ook mogelijk dat het beding helemaal niet geldig is, of slechts gedeeltelijk. Een ongeldig beding kan niet afgedwongen worden. De bewijslast voor de geldigheid en de schending van het beding ligt bij de opdrachtgever. De opdrachtgever zal voor de rechtbank moeten aantonen dat u het beding heeft geschonden en dat zij hierdoor schade hebben geleden.

Voordat u actie onderneemt, is het cruciaal om de specifieke clausule te laten analyseren door een gespecialiseerde advocaat. Een verkeerde inschatting kan immers leiden tot een kostbare rechtszaak en onnodige financiële risico's. Onze advocaten in Sint-Niklaas en Tongeren kunnen u hierbij helpen.

Wat kunt u doen?

Als freelancer die geconfronteerd wordt met een niet-concurrentiebeding, zijn er verschillende stappen die u kunt overwegen:

1. Lees het contract zorgvuldig: Begrijp de exacte bewoordingen van het niet-concurrentiebeding. Wat is de duur, het geografische gebied en de omschrijving van de verboden activiteiten?
2. Onderhandel vooraf: Probeer, indien mogelijk, al bij het sluiten van de overeenkomst te onderhandelen over de voorwaarden van het beding. Een kortere duur, een kleiner geografisch gebied of een duidelijkere omschrijving van de activiteiten kunnen uw positie verbeteren.
3. Win juridisch advies in: Dit is de belangrijkste stap. Laat het beding analyseren door een advocaat met expertise in ondernemingsrecht en contractenrecht. Een advocaat kan de geldigheid van het beding beoordelen, u informeren over uw rechten en plichten, en u adviseren over de beste strategie.
4. Vermijd overtreding: Indien het advies is dat het beding waarschijnlijk geldig is, vermijd dan activiteiten die onder het beding vallen om potentiële schadeclaims te voorkomen.
5. Verzamel bewijzen: Mocht er toch een geschil ontstaan, dan is het belangrijk om alle relevante communicatie, contracten en bewijzen van uw activiteiten te bewaren.

Het is van groot belang om proactief te handelen. Wacht niet tot er een conflict ontstaat. Een tijdige consultatie kan veel problemen voorkomen en u gemoedsrust bieden.

Hulp nodig? LawBase staat klaar

De complexiteit van niet-concurrentiebedingen, zeker voor freelancers, vereist gespecialiseerd juridisch advies. Bij LawBase hebben we een team van ervaren advocaten dat u kan bijstaan in alle aspecten van het ondernemingsrecht. Of u nu een contract moet onderhandelen, een niet-concurrentiebeding wilt laten toetsen op geldigheid, of reeds geconfronteerd wordt met een dreigende rechtszaak, wij bieden u de juridische hulp die u nodig heeft.

Onze advocaten begrijpen de nuances van de Belgische wetgeving en rechtspraak en kunnen u voorzien van praktisch en concreet juridisch advies, afgestemd op uw specifieke situatie. We staan klaar om uw belangen te behartigen en u te begeleiden doorheen het juridische landschap. Neem gerust contact op met LawBase voor een gratis consultatie. U kunt ons vinden in Brugge, Gent, Antwerpen (Mortsel), Sint-Niklaas, Tongeren (Limburg) en Leuven. Onze deuren staan open om u te ontvangen en uw vragen te beantwoorden. Bescherm uw economische vrijheid en zorg ervoor dat uw contracten u niet onnodig beperken. Een advocaat van LawBase is uw partner in succes.