Verstekvonnis: De Rechter als Beschermer tegen Buitensporige Schadebedingen en Interesten

Inleiding: De Ambtshalve Toetsing bij een Verstekvonnis

Dit vonnis is een schoolvoorbeeld van de actieve rol die de ondernemingsrechter speelt bij verstekzaken. Een verstekvonnis is geen automatische toekenning van alles wat de eisende partij vordert. De rechter is gehouden om de vordering ambtshalve te toetsen aan de regels van openbare orde. Dit houdt in dat de rechter, zelfs zonder verweer van de tegenpartij, nagaat of de gevorderde bedragen (vooral schadebedingen en interestvoeten) niet buitensporig zijn. De rechtbank baseert zich hierbij op een vaste rechtspraak en wettelijke bepalingen die de contractvrijheid van partijen begrenzen.

Analyse van de Gematigde Vorderingen

De rechtbank modereert in dit vonnis twee cruciale onderdelen van de vordering: de schadevergoeding voor invorderingskosten en de moratoire interesten. Dit gebeurt op basis van een standaardmotivering die de rechtbank hanteert in gelijkaardige dossiers.

De Forfaitaire Schadevergoeding en het Schadebeding

De eisende partij vorderde waarschijnlijk een contractueel bepaald schadebeding, vaak een percentage van het factuurbedrag. De rechtbank past hier een dubbele controle toe:

• Scenario 1: Geen (afdwingbaar) schadebeding. Indien de eiser zich niet beroept op een contractueel schadebeding, of als dit beding nietig is, valt de rechtbank terug op de wettelijke basis. Voor handelstransacties is dit artikel 6 van de Wet van 2 augustus 2002 betreffende de bestrijding van de betalingsachterstand bij handelstransacties. Dit artikel voorziet in een forfaitaire vergoeding van €40 voor de invorderingskosten van de schuldeiser.
• Scenario 2: Wel een schadebeding. Indien er wel een contractueel schadebeding is, toetst de rechter dit aan artikel 1231, §1 van het Burgerlijk Wetboek. Dit artikel geeft de rechter de bevoegdheid om een strafbeding dat "kennelijk het bedrag te boven gaat dat de partijen konden vaststellen om de schade te vergoeden" te matigen. De Ondernemingsrechtbank hanteert hier een vast criterium, zoals blijkt uit het vonnis:

"als forfaitaire bijkomende schadevergoeding voor invorderingskosten op grond van een schadebeding is hoogstens aanvaardbaar een bedrag gelijk aan 10% van de hoofdsom die verschuldigd was op de datum van de dagvaarding [...], met een minimum van 40,00 EUR en een maximum van 3.000,00 EUR;"

In casu kent de rechtbank slechts €40 toe. Dit suggereert dat er ofwel geen schadebeding was, ofwel dat het gevorderde beding als kennelijk onredelijk werd beschouwd en de rechtbank terugviel op het wettelijke minimum. Het is cruciaal voor ondernemingen om te beseffen dat een hoog percentage in de algemene voorwaarden geen garantie is op een volledige toekenning door de rechtbank.

De Moratoire Interesten

Ook de interestvoet wordt door de rechter gecontroleerd. Partijen kunnen een contractuele interestvoet overeenkomen, maar ook hier geldt een grens. De rechtbank verwijst naar artikel 1153, laatste lid, van het Burgerlijk Wetboek, dat stelt dat de vergoeding voor laattijdige betaling van een geldsom nooit hoger mag zijn dan de wettelijke interest. De rechtbank matigt een hogere contractuele voet tot de wettelijke interestvoet.

Belangrijk is de specifieke interestvoet die wordt toegekend: 8% per jaar. Dit is niet de algemene wettelijke interestvoet in burgerlijke zaken, maar wel de specifieke interestvoet zoals bepaald in de reeds vermelde Wet van 2 augustus 2002 (Wet Betalingsachterstand). Deze wet is van toepassing op transacties tussen ondernemingen. De interestvoet wordt halfjaarlijks vastgesteld en bedroeg in het eerste semester van 2021 inderdaad 8%. Dit toont aan dat de rechtbank nauwgezet de correcte, specifieke wetgeving toepast op de materie.

Verder herinnert de rechtbank aan het verbod op anatocisme (interest op interest), tenzij voldaan is aan de strikte voorwaarden van artikel 1154 van het Burgerlijk Wetboek (een specifieke ingebrekestelling of overeenkomst voor vervallen interesten van minstens één jaar).

Praktische Implicaties en Aanbevelingen

Dit vonnis biedt waardevolle lessen voor zowel schuldeisers als schuldenaren.

Tips voor Schuldeisers (Eisende Partijen)

• Redelijke Algemene Voorwaarden: Zorg voor duidelijke en redelijke algemene voorwaarden. Een schadebeding van 10% wordt doorgaans aanvaard door de rechtbanken, maar hogere percentages worden bijna altijd gematigd.
• Correcte Dagvaarding: Formuleer de vordering in de dagvaarding correct. Verwijs expliciet naar het toepasselijke contractuele schadebeding. Wees realistisch in de gevorderde bedragen om te vermijden dat de rechter ambtshalve moet ingrijpen.
• Ken de Wetgeving: Maak het onderscheid tussen de algemene wettelijke interestvoet en de specifieke, vaak hogere, interestvoet onder de Wet Betalingsachterstand bij handelstransacties. Vorder de correcte interestvoet.

Tips voor Schuldenaren (Gedaagde Partijen)

• Verstek Laten is Nooit een Goed Idee: Hoewel de rechter in dit geval bescherming biedt tegen buitensporige eisen, is het altijd beter om te verschijnen. Door verweer te voeren, kan men de hoofdsom betwisten, betalingsfaciliteiten vragen of de onredelijkheid van de bijkomende kosten en interesten actiever aankaarten.
• Mogelijkheid tot Verzet: Een partij die bij verstek veroordeeld is, kan hiertegen in principe 'verzet' aantekenen. Dit brengt de zaak opnieuw voor dezelfde rechter, waarbij de gedaagde alsnog zijn verweer kan voeren. Hier zijn echter strikte termijnen en kosten aan verbonden.
• De Rechter als Bescherming: Dit vonnis toont aan dat zelfs bij afwezigheid, de rechter niet blindelings de eisen van de tegenpartij volgt. De ambtshalve toetsing fungeert als een vangnet tegen kennelijk onredelijke vorderingen.